هنروتجربهکامبیز حضرتی: گروه سینمایی هنروتجربه با برگزاری هفته فیلم‌های متعددی چون هفته فیلم آلمان، برزیل، ارمنستان و اخیرا صربستان توانسته است به عنوان یک مرجع قابل اعتنا در عرصه شناسایی و معرفی سینمای جهانی به ایران و تبادلات فرهنگی و سینمایی با کشورهای مختلف تبدیل شود. روشی که علاوه بر باز کردن دریچه ورود به سینمای کشورهای دیگر زمینه‌ساز تفاهمات فرهنگی است و  در دورنمای خود می‌تواند به تولید مشترک آثار سینمایی ختم شود. سینمای صربستان حدود ۱۲۰ سال است که در عرصه‌های جهانی حضور دارد و کسب جوایز بی‌شماری که به دست آورده گویای کیفیت بالای آثار این کشور است. این کشور با وجود آن که در ظاهر با فرهنگ ایرانی بیگانه به نظر می‌رسد اما اشتراکات زیادی با ما دارد و صرب‌ها به خوبی سینما و سینماگران ایرانی را می‌شناسند. در همین رابطه با میرولیوب موکوویچ رئیس مرکز فیلم صربستان گفت‌وگویی ترتیب دادیم تا از چندوچون تولید مشترک و زمینه‌های شناخت بیشتر سینمای ایران و صربستان بیشتر جویا شویم.

هفته فیلم صربستان به معرفی سینمای صربستان و آشنایی ایرانیان با این سینما کمک می‌کند. چه مراحلی را برای رسیدن به این تجربه طی کردید؟ چه طور می‌شود این تعامل‌های فرهنگی به یک هفته فیلم ختم نشود و ادامه‌دار باشد؟
ما با همکاری وزارت خارجه، وزرارت فرهنگ و سفارت صربستان فیلم‌هایی از سینمای این کشور را در هفته فیلم صربستان در ایران به نمایش آوردیم. در اصل با همکاری این سه نهاد بود که مرکز فیلم صربستان توانست این فیلم‌ها را برای نمایش در ایران عرضه کند. در آوریل گذشته و در جریان نمایشگاه کتاب تهران وزارت خارجه صربستان از ایران بازدیدی به عمل آوردند. چون صربستان به عنوان مهمان ویژه در نمایشگاه حضور داشت. در نمایشگاه کتاب شبی با عنوان شب صربی برگزار شد و یک فیلم از سینمای صربستان برای اولین‌بار و به طور رسمی در ایران نمایش داده شد. از همان موقع اعلام شد که یک هفته فیلم صربستان در ایران برگزار خواهد شد. پس از آن با الهه گودرزی در بخش بین‌الملل هنروتجربه وارد رایزنی شدیم و تجربه مشترک خوبی داشتیم. من از همین جا آمادگی خودمان را برای همکاری با هنروتجربه اعلام می‌کنم تا از این طریق با سینماگران ایرانی متحد شده و دست به تولید فیلم‌های مشترک بزنیم. این اتفاق با لغو روادید بین شهروندان ایران و صربستان همزمان شده است و اکنون شهروندان این دو کشور می‌توانند بدون ویزا به کشور همدیگر سفر کنند.

سینمای ایران تا چه اندازه برای شما ملموس و شناخته شده است؟
ما راجع به سینمای ایران می‍‌‌دانیم و من از آن جا که رئیس بخش بین‌الملل جشنواره فیلم صربستان هستم با سینماگران ایرانی از نزدیک آشنا هستم و سه‌بار پذیرای عباس کیارستمی بودم. من با عباس کیارستمی آنقدر صمیمی بودم که او هیچ وقت از جشنواره در خواست مترجم رسمی نمی‌کرد و من به عنوان مترجم او حضور داشتم. او حتی تابلوهایی از عکاسی‌های خودش را به من داد. حتی یک کتاب هم از ژان لوک نانسی درباره آثار کیارستمی منتشر کردیم. اصغر فرهادی را دوبار دیدم. یک‌بار آن زمانی بود که او برای فیلم «جدایی نادر از سیمین» به جشنواره تورنتو آمده بود. جعفر پناهی و علیرضا امینی را می‌شناسم. هم‌چنین من در جشنواره تسالونیکی عضو هیات ژوری بودم که در آن جا نیکی کریمی نیز به عنوان داور حضور داشت.

عکس های کیارستمی
تصویری از تابلوهای اهدایی کیارستمی به موکوویچ

با وجود این شناخت تولید مشترک میان ایران و صربستان تا چه حد ممکن است؟
مطمئنا این اتفاق شدنی است. بین سینمای ایران و صربستان در بنیاد مشابهت‌هایی وجود دارد. اگر موضوع مشترکی پیدا کنیم می‌توانیم روی آن کار کنیم. ما نباید موضوع تولید مشترک را پیچیده کنیم بلکه باید از موضوعات ساده شروع کنیم که قابل اجرا باشد.

مشکلات این حوزه از نظر شما چیست؟
ما باید راجع به موضوعات مشترک محتاط باشیم و مانند یک بذر از این ایده مراقبت کنیم تا به نتیجه برسیم. موضوع باید از دو طرف پیشنهاد شود و راجع به آن بحث شود. بعد سرمایه‌گذار آن را پیدا می‌کنیم و بعد آن را به مرحله اجرا می‌گذاریم. یعنی هردو طرف هزینه بین‌المللی تولید فیلم را به عهده می‌گیرند. همه چیز باید مشترک پیش رود.

ما باید راجع به موضوعات مشترک محتاط باشیم و مانند یک بذر از این ایده مراقبت کنیم تا به نتیجه برسیم. موضوع باید از دو طرف پیشنهاد شود و راجع به آن بحث شود. بعد سرمایه‌گذار آن را پیدا می‌کنیم و بعد آن را به مرحله اجرا می‌گذاریم

ما در ایران شناخت کمی از سینمای صربستان داریم. سینمای صربستان بیشتر شبیه سینمای بالکان است یا شوروی؟
بهتر است بگوییم سینمای صربستان مخصوص به خود است. ما سوژه‌های محلی خودمان را داریم که نه شبیه بالکان است نه شبیه روسیه. موضوعات ما مثل تمام دنیا انسانی است و احساسات انسانی در همه جا قابل‌فهم است اما رنگ و بوی محلی صربی دارد. همان طور که ما باید از فیلم ایرانی بدون آن که چیزی در خودفیلم گفته شود مطالبی را بفهمیم از سینمای صربستان هم مفاهیم انسانی را می‌فهمیم. مثلا در فیلم «فرزند هیچکس» اشاره نشد که قیمت یک بسته سیگار چقدر است ولی رنجی که پسربچه بابت خرید آن برد کاملا محسوس بود.

سینمای صربستان چقدر تحت تاثیر جنگ است؟
سینمای صربستان خیلی تحت‌تاثیر جنگ بوده است. حتی کرواسی یا بوسنی با صربستان تولیدات مشترکی در این موضوع داشته‌اند. این جنگ مانند یک ضایعه اجتماعی است که نمونه خوب آن فیلم «فرزند هیچکس» ووک رزوموویچ است. در این فیلم مشخص بود که مردم نمی‌دانند واقعا به کجا تعلق دارند. صرب هستند یا اهل بوسنی؟ منبع الهام این فیلم جنگ است اما خود فیلم در توضیح جنگ نیست. فیلم به جای تشریح جنگ تاثیرات جنگ را بر جامعه نشان می‌دهد. این فیلم یک موضوع جهانی را مدنظر دارد اما صمیمی و ملموس است. جنگ امروز موضوعی مربوط به گذشته است و بهتر است که فیلم‌های جدیدی که ما می‌سازیم مربوط به جنگ و یوگوسلاوی سابق نباشد. ما در صربستان به دنبال راه‌هایی برای بیان خودمان هستیم و تاکیدی بر جنگ نداریم.

در مورد تولیدات سینمای صربستان در داخل و با همکاری سایر کشورها بگویید. ظرفیت سینمای صربستان چگونه است؟
ما از سال ۲۰۰۵ تا امروز بین ۱۵ تا ۳۵ فیلم داستانی و مستند تولید کردیم. در این فیلم‌ها از ۲۰ تا ۵۰ درصد تولید مشترک با کشورهای همسایه داشته‌ایم. این تولید مشترک با کشورهایی مانند آلمان، فرانسه، روسیه، آلبانی و …بوده است. ما بودجه تولید فیلم را داریم. اما بستگی به نحوه همکاری ما با سایر کشورها دارد. مثلا اگر ایران بخواهد فیلمی با همکاری صربستان بسازد اصل بودجه را خود کشور سازنده می‌دهد و ما کمک می‌کنیم، یعنی سرمایه‌گذاری ما کمتر است. اما اگر ما به ایران بیاییم تا تولید فیلم انجام دهیم سهم بیشتری را به عهده می‌گیریم و ایران سرمایه‌گذاری کمتری می‌کند. ما دوبار در سال برای این اتفاق فراخوان می‌دهیم و ۹۰۰ هزار دلار بودجه برای تولید فیلم داریم.

در صربستان نظارت بر فیلم‌نامه‌ها و موضوعات چگونه صورت می‌گیرد؟
ما بین فیلم‌نامه‌های مختلفی که به ما عرضه می‌شود دست به انتخاب می‌زنیم. اگر این تفاهم‌نامه را بین خودمان(ایران و صربستان) امضا کنیم وزارت فرهنگ صربستان این اجازه را به ما می‌دهد که از بین سه گزینه پیشنهادی دست به انتخاب بزنیم. ما با دقت این کار را انجام می‌دهیم و به قوانین ایران هم احترام می‌گذاریم و نمی‌خواهیم کسی را ناراحت کنیم. ما می‌خواهیم در اولین قدم با ظرافت و احتیاط عمل کنیم. بنابراین طبیعتا به دنبال مسائلی چون خشونت نیستیم. ما چون چیزی به نام اداره سانسور نداریم با دقت و احتیاط کارمان را انجام می‌دهیم. قبلا کمیته‌ای برای این کار بوده اما امروز مرکز فیلم صربستان این کار را بر دوش دارد. ما موارد خاصی راجع به اتفاقات تاریخی بود. اما سینما نباید تاریخ را باید دوباره بنویسد. بعضی از مردم سینما را دریچه تاریخ می‌دانند که این گونه نیست. می‌دانیم که ایران خاص است و باید چیزهای زیادی را در نظر بگیریم. به همین دلیل ما۲۵ فیلم فرستادیم تا هفت فیلم انتخاب شود، چون نمی‌خواستیم نظر خودمان را تحمیل کنیم. امضای این تفاهم‌نامه حتما باید با دقت زیادی بین ما نوشته شود.

نکته پایانی؟
 درحال حاضر حاضر فکر می‌کنم ما دوست داریم با همدیگر کار کنیم و اولین قدم این است که همدیگر را بهتر بشناسیم. به این منظور از نوامبر ۲۰۱۷ اطلاعات با هنروتجربه ردوبدل کردیم. ۲۵ فیلم صربی درژانرهای مختلف و  متناسب با علائق مختلف فرستادیم تا هنروتجربه بتواند هفت فیلم از بین آن‌ها انتخاب کند. ما همکاری تنگاتنگی داشتیم و نتیجه باشکوه آن در هفته فیلم صربستان در شهرهای مختلف ایران قابل لمس و مشاهده است. اولین قدیم معارفه ما است برای ایجاد چارچوب‌های قانونی وهمکاری‌های بیشتر در تولید مشترک و حتی تبادل دانشجو در رشته‌های سینمایی و هنری.

عکس:یاسمن ظهورطلب