هنروتجربه: جلسه نمایش و نقد و بررسی فیلم «هندی و هرمز»ساخته عباس امینی، عصر روز چهارشنبه ۹ آبان ماه ۹۷، با حضور کارگردان و با اجرای دکتر علی آذری در پردیس سینمایی گلستان شیراز برگزار شد.

در ابتدای جلسه علی آذری از کارگردان خواست در مورد ایده اولیه فیلم صحبت کند و عباس امینی توضیح داد:«ایده اولیه فیلم از یک صبح جمعه آغاز شد که در یکی از شبکه‌های اجتماعی عکس دو کودک را دیدم که ازدواج کرده بودند. پس از آن به همراه فیلم‌نامه‌نویس، حسین فرخزاد به چندین منطقه از ایران سفر کردیم و ازدواج کودکان را بررسی کردیم و به این نتیجه رسیدیم که آمار این ازدواج‌ها در استان‌های هرمزگان و سیستان و بلوچستان از بقیه استان‌ها بیشتر است. تحقیق کردیم که چه فیلم‌هایی با این موضوع ساخته شده و به فیلم «من ترانه ۱۵ سال دارم» رسیدیم که البته آن فیلم به این موضوع نگاه شهری داشت و در موقعیت خودش خیلی خوب به موضوع پرداخته بود. اما در شهرهای حاشیه‌ای کاری انجام نشده‌بود.از طرف دیگر در اغلب این آثار به شرایط زندگی چنین زوج‌هایی هم پرداخته نشده و هر کاری که انجام شده در مورد آسیب‌های بعد از آن بوده‌است. مثلا دختری که در سن پائین باردار شده یا حین زایمان فوت کرده است. بنابراین ما اول خواستیم ببینیم که کودکانی که ازدواج ‌می‌کنند چطور با هم زندگی ‌می‌کنند، شبیه زن و شوهر هستند یا مثل همبازی. در عمل وقتی در هرمزگان از نزدیک چنین افرادی را دیدیم، متوجه شدیم فکر اولیه ما درست بوده و واقعا مثل همبازی هستند. بعد از آن یک تیم کوچک تشکیل دادیم و کار آغاز شد.»

آذری در ادامه با اشاره به نمایش فیلم در بخش Generation جشنواره برلین از واکنش منتقدین و مخاطبان این جشنواره و تفاوت آن با واکنش‌های مخاطبین ایرانی پرسید. امینی در پاسخ گفت:«در این بخش از جشنواره فیلم‌هایی انتخاب ‌می‌شوند که موضوع آن‌ها نسل جدید باشد یا این که استعداد جدیدی را به جشنواره معرفی کند. از بین ۲۵۰۰ فیلم ارسالی به جشنواره ۱۶ فیلم برای این قسمت انتخاب ‌می‌شوند و در پنج روز و طی پنج سانس حدود ۲۷۰۰ آن را دیدند. در جشنواره برلین نظم خاصی برای نظرسنجی وجود دارد و همه مخاطبان بعد از دیدن فیلم، نظر ‌می‌دهند و این نظرات به به کارگردان ارائه ‌می‌شود. در مورد فیلم من، با وجود اتفاقات تلخی که برای کاراکترها ‌می‌افتد، نظر مخاطبان خارجی همیشه من را شگفت زده ‌می‌کند، چون با مخاطب داخلی تفاوت زیادی دارد. مخاطبان جشنواره برلین، این فیلم را امیدوارانه دیده بودند و این مساله را تحسین ‌می‌کردند که کاراکترهای فیلم با وجود شرایط سخت و مشکلات زیاد برای ادامه زندگی تلاش ‌می‌کنند، اما در ایران اکثرا فقط به تلخی پایان فیلم توجه ‌می‌کنند و تلاش افراد را نمی‌بینند که این تفاوت در نگاه، یک مساله کاملا فرهنگی است. از نظر تکنیکی هم خیلی‌ها کارگردانی فیلم را تحسین کرده بودند که فرم در آن به خوبی رعایت شده است. یک نکته جالب این که، تعداد زیادی از کسانی که در آلمان این فیلم را دیده بودند، برای دیدن جزیره هرمز به ایران سفر کردند.»

علی آذری در بخش دیگری از این نشست به استفاده مناسب از رنگ قرمز در فیلم اشاره کرد:«هندی و هرمز جزء معدود فیلم‌هایی است که رنگ عنصر مهم پیش برنده فیلم است، مثل رنگ خاک جزیره هرمز. انگار در هر بخش از داستان، رنگ قرمز نقش خود را ایفا ‌می‌کند. این نکته خیلی جذاب بود که رنگ از یک عنصر رنگ آمیزی خودش را جدا ‌می‌کند و به بخشی از فیلم تبدیل ‌می‌شود. آیا شما به خاطر رنگ قرمز، جزیره هرمز را انتخاب کرده بودید یا بعد از انتخاب جزیره هرمز به خاطر رنگ خاکش، رنگ قرمز به شما تحمیل شد؟»

امینی عنوان کرد:«وقتی کاری را انجام ‌می‌دهم همه چیز را از آن چیزی که هست، ‌می‌گیرم. حتی وقتی جزیره هرمز را برای ساخت فیلم انتخاب کردیم، خانه گرفتیم وشش ،هفت ماه آنجا زندگی کردیم و فیلم‌نامه را همان جا نوشتیم. حضور ما در جزیره باعث شد مردم ما با راحت باشند و موقع فیلم‌برداری به خوبی با تیم ما همکاری کنند.تلاش کردم فیلم حالت توریستی پیدا نکند و مخاطب زیبایی‌های هرمز را نبیند. در حالی که جزیره هرمز خیلی زیباست.»

هندی و هرمز (9)

نکته دیگری که در این نشست مطرح شد به بحث‌های اجتماعی و زیست محیطی فیلم اشاره داشت:« در فیلم ‌می‌بینیم که به واسطه امرار معاش عده‌ای، خاک جزیره ذره ذره خارج ‌می‌شود و چیزی هم جایگزین آن نمی‌شود. به شکلی شبیه قضیه مهاجرت است. انگار فیلم بدون این که نگاه توریستی به جزیره داشته باشد اشاره‌ای به حفظ و نگهداری از جزیره هم ‌می‌کند.»

امینی توضیح داد:« اتفاق خوبی برای فیلم قبلی‌ام «والدراما» و همین طور برای همین فیلم، افتاد. در مورد «والدراما»آرزو داشتم با دیدن فیلم بچه‌هایی بتوانند شناسنامه بگیرند. وزیر کار فیلم را دیدند و کارگروهی تشکیل دادند و ۱۴۰ هزار بچه شناسنامه گرفتند و به مدرسه رفتند. برای من اتفاق بزرگی بود که با یک فیلم یک تغییر خوب به وجود بیاید. در مورد «هندی و هرمز»، بعد از دیدن فیلم توسط یکی از مسئولین، روند خروج خاک جزیره متوقف شد. طرح ممنوعیت کودک-همسری و افزایش سن قانونی ازدواج به ۱۷ سال، در مجلس با طرح یک فوریتی در حال تصویب شدن است که آن هم یک اتفاق خیلی خوب است.»

در بخش دیگری از این نشست علی آذری بحثی را در مورد تقارن‌های فیلم مطرح کرد:«نکته دیگری که جذابیت داشت،تقارن‌های فیلم بود. به عنوان مثال سکانسی که هر دو نفر کنار ساحل هستند و صبح روز بعد هرمز در کارخانه کتک ‌می‌خورد. انگار هر دو در یک روز به بلوغ ‌می‌رسند و دیگر آدم‌هایی نیستند که شب قبلش بوده‌اند و یک جهش بسیار بزرگ داشته‌اند. مورد دیگر ابتدا و انتهای فیلم است. آیا در مرحله فیلم‌نامه به این نکات فکر کرده بودید یا حین ساخت فیلم پیش آمد؟»

امینی با تاکید بر این نکته که به همه جزئیات از قبل فکر شده و همه چیز حساب شده بود، به این پرسش پاسخ داد:« تنها نکته‌ای که در فیلم‌های من، سر صحنه تغییر ‌می‌کند، دیالوگ‌هاست. در واقع با توجه به فیلم‌نامه فضاسازی ‌می‌کنم و برای بازیگران توضیحات لازم را ‌می‌دهم، اما دیالوگ‌ها را با توجه به حس بازیگران سر صحنه تعیین ‌می‌کنم. آن سکانس از قبل نوشته شده و موضوعی که قرار است راجع به آن صحبت کنند، کاملا مشخص است، اما این که چطور آن را بیان ‌می‌کنند، بستگی به حس و حال خودشان دارد. البته این مساله به خاطر کار با نابازیگر است. فضاسازی حسی سر صحنه شکل ‌می‌گیرد و من براساس آن دکوپاژ را انجام ‌می‌دهم. از قبل یک تخیلی در مورد آن سکانس دارم، اما سر صحنه با شرایط حتی آب و هوایی ممکن است نکاتی تغییر کند. تجربه دوران مستندسازی در این شیوه فیلم‌سازی خیلی به من کمک کرده است که باعث شده یاد بگیرم با شرایط موجود و در لحظه تصمیم بگیرم.»

نکته دیگری که در این جلسه عنوان شد به انتخاب بازیگران فیلم اشاره داشت.امینی در مورد استفاده از حامد علی پور در این فیلم، توضیح داد:« حامد در فیلم قبلی من هم بازی کرده بود و به این دلیل که خیلی با استعداد و خوش اخلاق است، در این فیلم هم از بازی او استفاده کردم. تفاوت کاراکتر حامد در دو فیلم این بود که در«والدراما»درون‌گراتر بود و در این فیلم برون گرا است.»

آذری هم درباره ریسک استفاده از نابازیگران گفت:«قلب تپنده فیلم دو بازیگر فیلم هستند، وقتی دو بازیگر در یک فیلم شیمی ‌رابطه‌شان درست دربیاید، ‌می‌توان گفت نصف قضیه حل ‌می‌شود، مخصوصا در فیلمی‌ که درباره رابطه دو بچه است، انتخاب نابازیگر ریسک بزرگی بوده، به‌ویژه این که بار اصلی فیلم بر روی رابطه احساسی این دو نفر باشد و این رابطه در فیلم شما خیلی خوب درآمده است.»

در ادامه جلسه مهگان فرهنگ مستندساز که از داوران جشنواره فیلم کودکان اصفهان هم بوده‌است، کوتاه در مورد فیلم صحبت کرد:«ازدواج کودکان حتی در شهرهای بزرگ هم وجود دارد و جای امیدواری است که ممنوعیت آن در حال تصویب شدن است. این فیلم را خیلی دوست داشتم و به نظرم خیلی تاثیرگذار .دیدن این فیلم را به افرادی که بتوانند کاری در این زمینه انجام دهند، پیشنهاد ‌می‌دهم. یکی از کارهای ما این است که وقتی یک فیلمی‌ را با چنین موضوعی ‌می‌بینیم، به معاونت‌های مختلف پیشگیری و آموزشی دیدن آن را پیشنهاد ‌می‌دهیم، حتی به نظر من مشاورها هم باید فیلم را ببینند.»

امینی در همین ارتباط افزود:« یک نکته این که در همه کشورهای دیگر برای نمایش این فیلم، یک سانس را در جشنواره به کودکان اختصاص دادند، اما در ایران خیلی عجیب بود که «هندی و هرمز» را برای جشنواره کودک انتخاب نکردند.»

آذری در ادامه به اهمیت نمایش چنین آثاری از تلویزیون اشاره کرد:« یکی از بزرگ‌ترین اتفاقاتی که باید در مواجهه با چنین فیلمی ‌اتفاق بیافتد، دخیل کردن ارگان‌هایی مثل صدا و سیماست، مثلا این که صدا و سیمای مراکز استان‌ها هر کدام یک بار فیلم را نمایش دهند. چون صداوسیما مخاطب عام گسترده‌تری دارد و در مناطقی که این نوع مسائل بیشتر اتفاق ‌می‌افتد، مردم فقط تلویزیون نگاه ‌می‌کنند.»

امینی در همین ارتباط از پیگیری اقداماتی در این زمینه خبر داد. او هم‌چنین در پایان این جلسه در مورد کار بعدی خود توضیح داد:«کار بعدی‌ام دیگر در حوزه کودک و نوجوان نیست، آن دو فیلم دغدغه من بوده و فیلم بعدی‌ام در مورد یک دغدغه دیگرم است و در مورد مسائل کارگری خواهد بود. امیدوارم به خاطر شرایط اکران، فیلم بعدی‌ام در سینمای بدنه اکران شود.»