هنروتجربه: جلسه نقد و بررسی فیلم «پاسیو» عصر روز چهارشنبه ۳۰ آبان ماه، با حضورمریم بحرالعلو‌می‌کارگردان، یاسمن ترابی و بابک انصاری بازیگران فیلم و با اجرای دکتر علی آذری در پردیس سینمایی گلستان شیراز برگزارشد.

در ابتدای جلسه علی آذری از مریم بحرالعلو‌می‌خواست در مورد نحوه انتخاب فیلم‌نامه و چنین موضوعی برای اولین فیلم بلند خود، توضیح دهد.

مریم بحرالعلو‌می‌ با توضیح این نکته که:«قبل از ساخت این فیلم، سال‌ها به عنوان دستیار کارگردان و برنامه‌ریز در سینما فعالیت داشتم و فیلم کوتاه هم ساخته بودم.» درباره«پاسیو» و چگونگی رسیدن به فیلم‌نامه آن عنوان کرد:« یک روز در انباری دفتری که کار ‌می‌کردم، فیلم‌نامه‌ای به نام  «زنگ پشت بام» را پیدا کردم که خیلی خوب نوشته بود، فقط از نظر تعدد شخصیت و داستانک، شلوغ بود. با فیلم‌نامه‌نویس آن تماس گرفتم و از ایشان خواستم آن را بازنویسی کنند ودر نهایت یک فیلم‌نامه دیگر نوشتند. دلیل انتخاب این موضوع شخصی بود و این که موضوع تنهایی و عشق برای من به عنوان یک زن در آستانه ۳۳ سالگی موضوع جذابی است. این فیلم در جشنواره جهانی فجر موفق به کسب جایزه بهترین کارگردانی شد. البته نسخه جشنواره کمی ‌طولانی بود، یک مقدار از آن را خودم حذف کردم و چند دقیقه‌ای نیز شامل ممیزی شد. اما سکانس‌هایی که حذف شد، در روند قصه تاثیری ‌نداشت.»

در ادامه این نشست پرسشی در مورد نحوه انتخاب بازیگران مطرح شد. بحرالعلو‌می‌ توضیح داد:«پیش تولید فیلم که شروع شد، تصمیم گرفتم برای دو،سه نقش از بازیگران تازه نفس استفاده کنم. برای نقش رضا پرنده از ابتدا کریم امینی انتخاب شده بود و بازی بهناز جعفری هم برای نقش پوران قطعی بود. یاسمن ترابی در گروه بازیگران تازه نفس اولین نفری بود که انتخاب شد. ایشان را به دفتر دعوت کردم، اما دورخوانی و تمرین انجام ندادیم، فقط با هم معاشرت کردیم و کم کم به نقش حمیرا رسیدیم. در مورد محدثه حیرت هم دو بار فیلم «ائو/خانه» را دیده بودم و همان موقع به همکارانم گفته بودم که یک روز در فیلمی ‌با این بازیگر کار خواهم کرد. روزی که در مرحله بازنویسی دوم فیلم‌نامه تصمیم گرفتم  این خانواده آذری باشند، به فکر خانم حیرت افتادم و به درخواست من از تبریز به تهران آمد و نقش مینا را قبول کرد. برای نقش علی دو نفر را مد نظر داشتم و  به این نتیجه رسیدم برای نقش یک مرد منطقی و عمیق، چهره و بازی درونی بابک انصاری مناسب‌تر است.»

در ارتباط با همین بحث، کارشناس نشست، درباره نقش یاسمن ترابی، عنوان کرد:«در ابتدا به نظر ‌می‌رسد کاراکتر حمیرا در این فیلم فقط دوست و همراه میناست و نقش خاصی در داستان ندارد. اما در ادامه ‌می‌بینیم که حمیرا بُعد ‌می‌گیرد و داستانک خود را دارد و حتی در هم شکستن او را هم ‌می‌بینیم.»

یاسمن ترابی در این مورد توضیح داد:«بازی در این نقش برای من خیلی دشوار بود، چون از شخصیت واقعی خودم دور است. کسی که ظاهرا فقط به دنبال شوهر ‌می‌گردد و تک بعدی است. اما در ادامه فیلم متوجه ‌می‌شویم که حمیرا درواقع به دنبال خوشبختی است، نه فقط ازدواج و او هم خط قرمزهای خودش را دارد و ارتباط با یک مرد متاهل برای او خط قرمز محسوب ‌می‌شود.»

در بخش دیگری از این نشست علی آذری ضمن یادآوری بازی خیلی خوب بابک انصاری در فیلم «شهرزیبا» از او خواست در مورد نقش خود در فیلم صحبت کند. بابک انصاری گفت:« روزی که فیلم‌نامه را برایم فرستادند و آن را خواندم، متوجه شدم این فیلم‌نامه از تظاهر به دور است، آن هم در دوره‌ای که اغلب فیلم‌ها بزک شده‌اند. این فیلم بسیار ساده است و ما به یک اتفاق عجیب و غریب رو‌به‌رو نیستیم. اما در عین سادگی، بسیار عمیق است. مهم‌ترین اتفاقی که در مورد کاراکتر علی وجود دارد، چالش بزرگ بشری است که با او همراه شده و آن چالش، مساله انتخاب است. سکانس پایانی فیلم را هم من و خانم بحرالعلو‌می‌ سرصحنه با هم نوشتیم. این سکانس یک مقدار از سلیقه شخصی من ‌می‌آمد. در واقع من هم اگر جای علی بودم، چه تصمیمی ‌‌می‌گرفتم. خیلی از بازیگران دوست ندارند، کاراکتری شبیه خودشان را بازی کنند، اما من این‌طور نیستم. به نظرم تصمیم علی از خود گذشتگی نیست، او دارد خودش را از یک سردرگمی ‌نجات ‌می‌دهد. دلیل رفتار او هم این است که برخلاف مینا، تکلیفش با خودش مشخص است. کاراکتر علی یکی از حقیقی‌ترین کاراکترهای فیلم است، یک آدم ساده، ولی عمیق که پای حرفش ‌می‌ایستد.»

مریم بحرالعلومی.بابک انصاری.یاسمن ترابی.پاسیو

در ادامه مریم بحرالعلو‌می نکته‌ای را در مورد بازنویسی‌های فیلم‌نامه توضیح داد:« این فیلم‌نامه دو بار نوشته شده و من دو بار دیگر، یکی در مرحله پیش تولید و بعدا سر صحنه و سکانس به سکانس آن را بازنویسی کردم.»

و سپس سوالی در ارتباط با تعدد داستانک‌های فیلم مطرح شد:«آیا این نگرانی را نداشتید که تماشاگر در ۳۰ دقیقه ابتدایی فیلم، به خاطر خطوط داستانی مختلف سردرگم شود و متوجه نسبت و روابط کاراکترها با یکدیگر نشود؟ به نظر می‌آید سعی کردید در فیلم اصلا توضیح ندهید و مخاطب را به صبر دعوت کردید تا در طول فیلم متوجه روابط بین افراد شود.»

بحرالعلو‌می‌ در پاسخ عنوان کرد:«سینمای اندیشه محور و تفکربرانگیز، مخاطب را فهیم‌تر از آنچه هست در نظر ‌می‌گیرد. اولین مشخصه این است که. در مرحله بازنویسی بزرگ‌ترین چالشی که داشتم، همین تعدد کاراکترها و داستانک‌ها بود که از هر کدام ‌می‌شد یک فیلم جداگانه ساخت. چالشم این بود که این داستانک‌ها را سر و سامان دهم. فیلم‌نامه در بخش‌هایی سیال بود و من سر صحنه به همراه بازیگری که آن سکانس را بازی ‌می‌کرد و با مشاوره خود بازیگر آن را بازنویسی ‌می‌کردم. در واقع به این شکل همه ما به واسطه خاطرات و تجربیاتی که در زندگی خودمان داشتیم، کنش و واکنش‌های کاراکترها را تعیین ‌می‌کردیم.»

در پایان این نشست دلیل انتخاب نام فیلم  مورد پرسش قرار گرفت. بحرالعلو‌می‌ با این توضیح که:«انتخاب اسم فیلم کاملا شخصی بود» گفت:« پاسیو از نظر من استعاره‌ای است برای کلان شهرهایی مثل تهران است که آدم‌ها جوری با تنهایی خودشان درگیر ‌می‌شوند که شهر برای آن‌ها همانند یک پاسیو ‌می‌شود. اول اسم فیلم را و بعد به تبعیت از آن لوکیشن را که رضا پرنده در آن بود را انتخاب کردم. به همه جزئیات فیلم خیلی کامل فکر شده، مثل اسم مینا، شغل رضا و هم‌چنین شغل پدر رضا، بستن قفس مرغ مینا عقب موتور رضا و … استفاده از این المان‌ها باعث شد که بدون دیالوگ، منظور و مفهوم راحت‌تر به مخاطب منتقل شود.»