هنروتجربه:پیروز کلانتری عنوان کرد که در ساخت مستند «همایون» سعی کرده است برخلاف روشی که شخصیت‌های اندیشمند و فاخر را معصوم جلوه می‌دهند، همایون را قدری زمینی کند.

شامگاه پنج‌شنبه، ۲۲ آذرماه جمعی از اهالی هنر و فرهنگ و سینما، به تماشای مستند «همایون» ساخته‌ پیروز کلانتری نشستند و در نشستی که بعد از اکران فیلم در محل تماشاخانه پارس کرمان برگزار شد، با کارگردان اثر دیدار و گفت‌وگو کردند.

در نشست نقد و بررسی مستند «همایون» با حضور  پیروز کلانتری، آرش شفیعی، رضا زنگی‌آبادی حضور داشتند. محمدحسین اسلام‌پناه، مهدی آگاه، محسن جلال‌پور، مهدی ایرانی، شیرین آگاه، علیرضا دوراندیش،علیرضا هاشمی‌نژاد و… از دیگر همراهان این جلسه بودند که در فیلم مستند «همایون» نیز حضور داشتند.

پیروز کلانتری در این نشست ایده‌ ساخت این مستند را کمتر شناخته شده بودنِ همایون صنعتی‌زاده عنوان کرد:«قرارم این بود که راجع به یک آدم مهم که نقش اساسی در تأسیس کار در ایران دارد و دارای تفکر تولید صنعت است و در عین‌حال، کمتر شناخته شده است، فیلم بسازم.سال ۹۵ دورخیز این اقدام بود و بیشتر از من محمود باقری (مدیر فیلم)، با همایون صنعتی درگیر بود و او را دوست داشت. بنابراین با هم صحبت کردیم و باعث شد بعد از یک سال (سال ۹۶) فیلم ساخته شود.»

او با بیان این‌که همایون تاثیری درگیرکننده برای ساخت این مستند داشت، گفت:«من هیچ‌گاه با غور در منابع تاریخی فیلم نمی‌سازم و این عقیده را نیز ندارم که لزوماً یک فیلم‌ساز هرچه که دانش و اطلاعات بیشتری درمورد یک شخصیت و مسائل تاریخی داشته باشد حتما فیلم بهتری می‌سازد، خیر؛ فیلم بیش از آنکه به دانش و اطلاعات تکیه داشته باشد، برآمده از یک مواجهه‌ قوی با شخصیت است. نکته اساسی درگیر شدن با موضوع فیلم است؛ این‌که من چقدر با موضوع درگیر شوم و چه شور و انرژی‌ای در وجود من راه انداخته باشد.»

همایون در کرمان 3

به گفته کلانتری زمانی که در مورد کسی فیلم می‌سازید که با او فاصله دارید، درواقع روایتِ خودتان را ارائه می‌دهید. او سپس در مورد تصویری که از همایون صنعتی در این مستند ارائه شده است، عنوان کرد:«همایونی که تصویر کردم، همایونِ من است. در ساختن این فیلم موقعیتی که وجود داشت همان تاثیری بود که همایون بر من گذاشته بود. از همایون پرتره نساختم. مدعی هم نیستم که صنعتی‌زاده را در این فیلم با همه‌ آن چیزی که خواندم و دیدم ساختم. من هنوز هم همایون را نمی‌شناسم.»

او در ادامه بیان کرد:«هیچ‌گاه نه در زندگی و نه در تولید آثارم به این فکر نکردم که می‌خواهم حرف آخر را در مورد یک شخصیت بزنم و دانای کل هستم. هیچ‌گاه نخواستم بگویم این آدم این است و آن نیست، خیر؛ بلکه همان‌طور که گفتم در روایت، برای من همواره آن تأثیری مطرح است که آن آدم بر من گذاشته و مرا درگیرِ خود کرده‌است. در این مستند نیز، سعی من این بود که بر خلاف روشی که شخصیت‌های اندیشمند و فاخر را معصوم جلوه می‌دهند، همایون را قدری زمینی کنم. برای همین سایه‌روشن‌های زیادی هم در فیلم وجود دارد.»

در بخش دیگری از این نشست آرش شفیعی نکاتی را در مورد فیلم مطرح کرد:««هنرِ این مستند این است که مخاطب را با خود می‌کشاند. این فیلم درواقع با «مضمونِ» صنعتی‌زاده، دوربین را برمی‌دارد و به کویر می‌برد، به لاله‌زار و شهداد می‌برد و به بهانه‌ همایون این فیلم یک سیر آفاق و انفسی را تجربه می‌کند. این مستند، مستند همایون نیست، مستند کویر است. مستند حاشیه‌ شهر کرمان است. تمام این نگاه‌ها در فیلم از نوعی بازگشتن به خود و نگاه به خویشتن می‌آید. این مسأله، مسأله‌ مهمی است که در این فیلم رخ داده.»

همایون در کرمان 1

کلانتری در تایید صحبت‌های شفیعی عنوان کرد:«بله؛ در مورد همایون فیلم‌های زیادی می‌توان ساخت اما اغلب آثار، درمورد کارهای همایون است. حتی سیروس علی‌نژاد هم که در مورد او کتاب نوشته کتاب او در مورد کارهای صنعتی است. اما برای شخص من، رسیدن به جانِ همایون از طریق پرداختن به اقلیمِ او ممکن بود.»

او در همین ارتباط افزود:«طی سال‌های اخیر مسائل شرق و جنوب‌شرق ایران همواره دغدغه‌هایم بوده است. من معتقدم تمام زندگیِ مرزیِ ایران برای مرکز پیام دارد و من نگرانِ دور شدن رابطه‌ این دو با هم هستم. برای همین به خطّه‌ شرق ایران نزدیک‌تر شدم؛ خاستگاه همایون، گذشته‌ او، مجموعه کارهای او بر نجوم، سفرهایش، زندگی‌اش، شکل همایونِ متفاوتی که قبل و بعد از انقلاب داشت، همه و همه درواقع آن چیزی بود که می‌خواستم از این طریق بدان بپردازم. به این معنا، این فیلم به فضای اقلیم بیشتر تکیه دارد.»

در ادامه رضا زنگی‌آبادی، نویسنده به یکی از نقاط قوت این مستند اشاره کرد:«برخی از روایت‌های فیلم در منابع مکتوب حذف شده‌اند. مثلا قنبر (شخصیتی که سال‌ها نزد همایون صنعتی کار می‌کرد) یا برخی از نزدیکان او در منابع دیگر نیستند. اما حضور آن‌ها در این فیلم یکی از نکات مثبت آن بود. همچنین کمتر کسی به شعرهای همایون صنعتی‌زاده پرداخته بود ولی در فیلم کارکرد خوبی پیدا کرد و کمک خوبی در روایت فیلم داشت.»