هنروتجربه-سحر آزاد: محمود سماک باشی از صدابرداران شاخص سینمای ایران است که در دو فیلم بهرام بیضایی با این کارگردان سینما و تئاتر و نمایشنامه‌نویس همکاری داشته است و برای هر دو فیلم جایزه گرفته است. سماک‌باشی تندیس بهترین صدابرداری از چهاردهمین جشن خانه سینما را برای فیلم «وقتی همه خوابیم» و سیمرغ بلورین بهترین صدابرداری از دهمین دوره جشنواره فیلم فجر را برای فیلم «مسافران» دریافت کرده است. به بهانه پنجم دی، سالروز تولد بیضایی به سراغ او رفتیم. او تجربه همکاری با بیضایی را «لذت‌بخش» توصیف کرد و در مورد نحوه همکاری اش در این فیلم‌ها به سایت هنروتجربه گفت:«برای فیلم «مسافران» دعوت به کار و من هم با افتخار مشغول به کار شدم. کار در «مسافران» به‌شدت لذت‌بخش بود و رابطه استاد شاگردمان برقرار بود تا اینکه قرار بود در فیلم «سگ‌کشی» هم باشم اما «سگ‌کشی» با تهیه‌کننده اول به سرانجام نرسید در نتیجه کار منتفی شد و من بر سر یک کار دیگر رفتم. وقتی با تهیه‌کننده دیگری به توافق رسیدند من سر یک کار دیگر بودم و نتوانستم در «سگ‌کشی» حضور داشته باشم و دوست و همکارم آقای جهانگیر میرشکاری در این فیلم حضور داشت.»

او سپس به حضورش در «وقتی همه خوابیم» اشاره کرد:«برای فیلم «وقتی همه خوابیم» هم دعوت به کار شدم که رفتم و خیلی هم لذت بردم. همه چیز درست بود به این دلیل که فیلم با صدا در ذهن آقای بیضایی ساخته و عینا به تصویر کشیده می‌شود. اگر هم آنچه به تصویر کشیده می‌شود به‌دور از ذهنش باشد یا تفاوت اندکی با ذهنیت او داشته باشد به دلیل کمبود امکانات یا کم‌توانی افرادی است که با او کار کرده‌اند وگرنه فیلم از قبل در ذهن او با صدا ساخته شده و دیده شده است.»

 او هم‌چون صندوقچه‌ای مملو از فیلم‌نامه، نوشته، قلم و کاغذ و ذهنیت است. وقتی در این صندوقچه باز شود از هر گوشه‌اش چیزی بیرون می‌آید و هیچوقت از نوشتار، فیلم‌نامه و نمایش‌نامه تهی نیست. او می‌توانست در هر سال چندین کار، چه نمایش، چه فیلم، چه نوشتار داشته باشد اما شاید شرایط برای این کار بر وفق مرادش نبود در نتیجه همیشه برای ارائه خودش زمان کم می‌آورد

سماک‌باشی در مورد اینکه بیضایی هنگام ساخت دو فیلم «مسافران» و «وقتی همه خوابیم» تغییر کرده بود، چنین پاسخ داد:«فکر می‌کنم فاصله آقای بیضایی با دیگران به قدری هست که شاید آن تفاوت را درک نکرده‌ام برای اینکه فکر می‌کنم از نظر من او هم‌چون صندوقچه‌ای مملو از فیلم‌نامه، نوشته، قلم و کاغذ و ذهنیت است. وقتی در این صندوقچه باز شود از هر گوشه‌اش چیزی بیرون می‌آید و هیچوقت از نوشتار، فیلم‌نامه و نمایش‌نامه تهی نیست. او می‌توانست در هر سال چندین کار، چه نمایش، چه فیلم، چه نوشتار داشته باشد اما شاید شرایط برای این کار بر وفق مرادش نبود در نتیجه همیشه برای ارائه خودش زمان کم می‌آورد.»

این صدابردار با بیان اینکه فیلم «وقتی همه خوابیم» شرایط پشت صحنه سینمای ایران را نشان می‌دهد، افزود:« فکر می‌کنم «وقتی همه خوابیم» به گونه‌ای است که شرایط پشت سینمای ایران به تصویر کشیده شده است، برای همین هم مورد تشویق و ترغیب منتقدان، اهالی سینما، تهیه‌کنندگان، سینماداران و.. قرار نگرفت، بر وفق مرادشان نبود و به هر نحوی که توانستند فیلم ایشان را به گونه‌ای کوبیدند که شاید جلای وطن کرد.»

او در مورد این‌که بیضایی از جمله کارگردان‌هایی بوده است که از ورود صدا سر صحنه حمایت کرد، گفت:«دسته‌ای از کارگردان‌ها که شاید بتوان از آن‌ها به عنوان کارگردان‌های موج نو نام برد مثل بیضایی، داریوش مهرجویی، ناصر تقوایی و عباس کیارستمی به گونه‌ای مشتاق صدابرداری سرصحنه بودند و کمک آن‌ها بود که ما توانستیم صدابرداری سرصحنه انجام دهیم و توانستیم این جریان را به را بیاندازیم. بعد از انقلاب هم کسان دیگری مثل پوران درخشنده، کیومرث پوراحمد و محمدرضا هنرمند به این جریان وصل شدند. در نسل بعدی هم افرادی مانند بهرام توکلی و..با دوبله آشنا نبودند و اصلا برای ساخت فیلم با دوبله مشتاق نبودند.»

 مسافران

سماک‌باشی درباره نوع همکاری که با بیضایی در فیلم‌هایش داشته است، عنوان کرد:«کار کردن با آقای بیضایی به گونه‌ای است که در صدابرداری صحنه‌ای که در خدمت او بودم، شاید تبحری داشت که هم‌نظر بودیم و آنچه را که می‌خواست اعمال می‌شد و در حقیقت کمک راهی نبود چون این کار را بلد بودم اما در صداگذاری تا زمان ساخت «مسافران»، فیلم‌هایی را که کار می‌کردم بیشتر خودم صداگذاری و میکس می‌کردم اما در «مسافران» او صداگذاری را به گونه‌ای به من یاد داد که فهمیدم صداگذاری به این راحتی نیست که هرچه را که در تصویر می‌بینید، لاجرم فقط همان گذاشته شود بلکه صداگذاری یک هنر است، صداگذار یک هنرمند است و باید بافت صوتی فیلم را ساخت. به همین دلیل فهمیدم صداگذاری کار هرکسی نیست یا لااقل کار من نیست.»

او که برای «جدایی نادر از سیمین» به کارگردانی اصغر فرهادی نیز سیمرغ بلورین بهترین صدابرداری را از بیست و نهمین دوره جشنواره فیلم فجر دریافت کرده است، ادامه داد:«بعد از «مسافران» دیگر کار صداگذاری نکردم و برایم سخت بود. در صداگذاری «مسافران» آقای بیضایی فریم به فریم نظر داشت و از او فریم به فریم یاد گرفتم که چگونه باید کار کرد برای همین هم فکر کردم کار صداگذاری انجام ندهم، بهتر است.»

او با ذکر نمونه‌هایی به نحوه صداگذاری در فیلم‌هایی که با بیضایی همکاری داشته اشت، اشاره کرد:«مثلا وقتی به خانه‌ای می‌رسیدیم لااقل صداگذاران در آن زمان مجموعه صداهایی از یک باغ مثل گنجشک، صدای پرندگان و…داشتند اما آقای بیضایی می‌گفت بین این دیالوگ تا آن دیالوگ یک کلاغی بیاید، بنشیند چند قار قار کند و بعد بپرد و برود یعنی یک کلاغ متشخص و کلاغی که مشخص است داشته باشیم یا اینکه اگر بین دیالوگ‌ها قرار بود صدایی در محیط بیرونی بگذاریم این‌طور نبود که صدای ترافیک بگذاریم بلکه ماشینی بیاید، نزدیک بشود و برود یعنی در صداگذاری یک صدای مشخص بیاید، حضور داشته باشد و برود، نه اینکه مجموعه‌ای از آمبیانس‌ها و افکت‌ها از پیش داشته‌باشیم و  هروقت به خانه‌ای یا خیابانی رسیدیم آن مجموعه را به‌کار بگیریم.»

سماک‌باشی در پایان با بیان اینکه جای بهرام بیضایی خیلی خالی است، برایش چنین آرزو کرد:«فکر می‌کنم خیلی می‌تواند نوشته و کار انجام دهد اما شاید برای همه آنچه در ذهنش است، زمان کم دارد. انشاالله پایدار باشد و سایه‌اش برقرار.»