هنروتجربه: هادی آفریده مستندسازی که اخیرا با مستند «صف سلام» در جشنواره سینما حقیقت حضور داشت به ارزیابی این جشنواره، سینمای هنروتجربه و جشنواره فجر پرداخته است و از افزایش هزینه تولید مستند در پنج ماه گذشته صحبت به میان آورده است.

هادی آفریده در ارزیابی جشنواره‌ی اخیر سینما حقیقت به ایسنا گفت: «جشنواره حقیقت، جشنواره مهمی است که بحثی درباره آن وجود ندارد. اهمیت این جشنواره در میان جشنواره‌های دیگر که در ۴٠ سال گذشته در ایران بنیان نهاده شده در این است که تولیدات، هنرمندان و مخاطبان آن از طبقه‌ای‌ست که تلاش بر این دارند که به تولید فکر کنند، آگاهی سازی اجتماعی ایجاد کنند، همچنین تولیدات کمتر در دام ابتذال و ظواهر سینما است. در زمینه تولیدات در جشنواره حقیقت فیلم‌های سطحی و پوپولیستی نسبت به جشنواره فجر بسیار کمتر است به هرحال این موضوع ذات سینمای مستند است و ماهیت سینمای مستند موجب می‌شود سطح دانش جشنواره حقیقت متمایز باشد.»

او افزود: «در دوازده سال گذشته نیز، به اعتقاد من این جشنواره فراز و فرودهای بسیاری داشته است. در یکی دو سال اول بسیارپرقدرت و کوبنده آغاز شد و جشنواره بزرگی خود را معرفی کرد. در عین حال در دولت نهم و دهم این جشنواره رو به زوال رفت و به یک جشنواره دولتی با نگاه حکومتی تبدیل شد. این نگاه دولتی بیشتر سمت فیلم‌های تبلیغاتی بود تا فیلم‌های مستند اما در دوره ریاست جمهوری گذشته، جشنواره حقیقت دوباره سعی کرده به ماهیت فرهنگی خود بازگردد.»

کارگردان «صف سلام» درباره اکران فیلم‌های مستند در جشنواره حقیقت گفت: «جشنواره حقیقت در بخش اکران فیلم‌های مستند نیز نقش مهمی دارد و قبل از این‌که سینمای هنر و تجربه تشکیل شود، بخش عمده‌ای از تولیدات فیلم‌های مستند فقط در اکران‌های محدود و تک سانس، در این جشنواره نمایش داده می‌شد.»

او با با بیان اینکه موضوع اصلی در جشنواره حقیقت تا دو سه سال گذشته، نمایش فیلم‌های مستند بود اما در این اواخر موضوع داوری و انتخاب فیلم‌ها و جوایز برای فیلمسازها مهم‌تر شده است افزود:«دلیل آن، این است که هنر و تجربه بخشی از تولیدات مستند را نمایش می‌دهد و حساسیت اکران در جشنواره حقیقت کمتر شده و بیشتر جنبه ارزیابی تولیدات مستندسازان را پیدا کرده است.»

هادی آفریده در بخش دیگری از این گفت‌وگو در مورد اکران مستندها در هنر و تجربه بیان کرد: «در بحث اکران فیلم‌های مستند، سینمای هنر و تجربه بسیار مفید بوده است و چند فیلم پرمخاطب از حوزه مستند را هم اکران کرده است. در عین حال نگاه من و خیلی از سینماگران این است که این سینما اولویت خود را به اکران فیلم‌های داستانی می‌دهد و فیلم مستند در رکن اصلی اکران قرار نگرفته است. شاید باید با افزایش سانس‌های مستند و نظم بیشتر و مداوم در اکران فیلم‌های مستند بتوان امید داشت هنروتجربه به جایگاه مطلوب‌تری هم دست پیدا کند.»

کارگردان مستند «باشگاه حیوانات» با اشاره به این‌که از طرفی دیگر تمام سینمای مستند در دنیا اکران بر پرده سینما خلاصه نمی‌شود اشاره داشت: «مهم‌ترین فیلم‌های مستندی که در دنیا تولید می‌شوند، چشم امیدشان به فروش رایت‌های مختلف تلویزیونی است. در ایران نیز در ۴٠ سال گذشته، مساله پخش فیلم مستند در تلویزیون خیلی محدود بوده و در حال حاضر نیز همه بار پخش بر دوش شبکه مستند است.»

کارگردان مستند «چنارستان» درباره هزینه‌های ساخت فیلم مستند توضیح داد: «در پنج ماه گذشته هزینه ساخت یک فیلم مستند، بین ۵٠ تا ۶٠ درصد افزایش یافته است. این در حالی است که بودجه فیلم مستند با توجه به مصوبات دو سه سال گذشته دولت هم‌چنان مصوب می‌شود و واقعیت این است که این چرخه تولید و عرضه و تقاضا با یکدیگر مناسباتی ندارد. سینمای مستند ما صد در صد در ایران دولتی است و دولت نخواسته بازاری برای فروش فیلم‌های مستند به وجود آید که دلیل آن این است که کنترلی بر مستندسازی داشته باشد.»

او افزود: «از طرف دیگر محدودیت‌های بودجه نیز برای دولت وجود دارد. برای سال ٩٨ نیز بودجه‌ای که برای وزارت فرهنگ و سازمان سینمایی تصویب کرده‌اند، کمتر از سال‌های قبل است و این نشان‌دهنده این است که در بدنه دولت، فرهنگ خیلی مساله جدی نیست. فیلم مستند نیز چون بازار ندارد، اکرانش با مشکل و محدودیت همراه است و دولت هم برای آن کمتر هزینه می‌کند و مناسبات مالی در سینمای مستند بسیار ضعیف است و یک کلاف با هزار گره شده است.

کارگردان «باغ های گمشده» درباره حضور سینمای مستند در جشنواره فجر گفت: «در هر دوره‌ای که مدیری روی کار می‌آید، یا بخش مستند را حذف می‌کند یا دیگری محدودیت ایجاد می‌کند، این کار غلط است. تمام ژانرهای فیلم مستند در تمام زمان‌های مختلف (کوتاه، نیمه بلند، بلند) باید این حق را داشته باشند که فرصت معرفی خود را پیدا کنند و جشنواره تصمیم گیرد با توجه به سیاست‌هایش آن را بپذیرد یا خیر. در ١۵سال گذشته که من به یاد دارم هر مدیری می‌آمده فیلم مستند را حذف می‌کرده و دیگری آن را سرجایش می‌گذاشته است. در واقع فیلم مستند فرزند ناخوانده‌ای است که ناپدری او هر لحظه متفاوت با او برخورد می‌کند و تکلیف مشخصی ندارد.»