هنروتجربه: تعدادی از کارگردان‌های شرکت کننده در میزگردی که برای بررسی اکران بسته زمستانه فیلم‌های کوتاه برگزار شد، درباره وضعیت اکران فیلم‌های کوتاه صحبت و عنوان کردند که اگر بخواهیم در جریان ساخت فیلم کوتاه نگاه گیشه‌ای را به فیلم‌ساز تحمیل کنیم، او دست از نوجویی برمی‌دارد.

«و می‌گذریم» به کارگردانی پریسا گرگین، «آینه‌های پریده‌رنگ» ساخته سالم صلواتی، «نسبت خونی» به کارگردانی مشترک حسین امیری‌دوماری و پدرام پورامیری، «تو هنوز اینجایی» به کارگردانی مشترک کتایون پرمر و محمد روح‌بخش، «فروزان» ساخته میرعباس خسروی‌نژاد و «دیدن» ساخته سهیل امیرشریفی شش اثر بسته زمستانه فیلم‌های‌ کوتاه در گروه سینمایی هنروتجربه درحال نمایش هستند. میرعباس خسروی‌نژاد، پریسا گرگین، سالم صلواتی، کتایون پرمر، محمد روح‌بخش و سهیل امیرشریفی در میزگردی که در خبرگزاری مهر برگزار شده است، از فرآیند اکران عمومی آثارشان گفتند.

در ابتدای این گفت‌وگو میرعباس خسروی‌نژاد که متولی هماهنگی برنامه‌های اکران بسته زمستانه فیلم‌های کوتاه است، درباره اینکه فیلم‌های کوتاه با چه اولویت‌هایی در کنار یکدیگر در یک بسته قرار گرفته‌اند، گفت:«در این مدل اکران هم فیلم اهمیت دارد و هم فیلم‌ساز که از نگاه من اهمیت فیلم‌ساز حتی بیشتر هم هست. اگر فیلم‌ساز اهل پیگیری نباشد و به تعبیری دنبال اکران بهتر ندود، حتماً در مدل اکران هنروتجربه شکست خواهد خورد. مثل خیلی دیگر از فیلم‌های هنروتجربه که حتی مخاطبان اندکی متوجه اکرانشان می‌شوند چه برسد به استقبال و تماشا.»

او ادامه داد:«هنروتجربه هم‌زمان لیست انتظاری از فیلم‌های کوتاه دارد و هر فردی می‌تواند به‌صورت شخصی برای ارائه فیلمش به این گروه نامش را در فهرست انتظار درج کند. اتفاقاً در ترکیب فیلم‌های زمستانه فیلم «و می‌گذریم» از همین فهرست انتظار به ترکیب ما اضافه شد. براساس زمان مجموع فیلم‌های ما، مسئولان هنروتجربه پیشنهاد دادند که این فیلم هم به ترکیب اضافه شود.»

خسروی‌نژاد در پاسخ به این سوال که در کشورهای دیگر مورد مشابهی وجود دارد یا نه، عنوان کرد:«تا جایی که ما جستجو کرده‌ایم، این مدل نمونه مشابهی ندارد. در برخی کشورها این مدل هست که چند فیلم کوتاه در کنار یکدیگر اکران شود اما این مدل هم بیشتر محدود به فستیوال‌ها و اکران‌های خاص است و به‌صورت عمومی اتفاق نمی‌افتد.»

پریسا گرگین در توضیح بیشتر این موضوع گفت:«در فرانسه فیلم‌های کوتاه معمولاً پیش از فیلم‌های داستانی در اکران عمومی روی پرده می‌روند. در سینماتک‌ها هم غالباً توجه به فیلم کوتاه وجود دارد. شاید به‌صورت پکیج نباشد اما معمولاً اکران‌های خوبی برای فیلم کوتاه دارند.»

خسروی‌نژاد در مورد نقاط قوت و ضعف اینگونه اکران اظهار کرد:«این ساختار همان‌طور که اشاره کردم بسیار مبتنی‌بر تلاش خود فیلم‌سازان است و این به همان ‌اندازه که می‌تواند حسن محسوب شود، نقطه‌ضعفی جدی هم هست. یکی از نگرانی‌های خود ما درباره تیم‌ها و گروه‌های بعدی است. بالاخره ما کار را مرحله‌به‌مرحله تکمیل کرده‌ایم تا امروز اما فرآیند پیگیری اکران فیلم‌ها بسیار دشوار و طاقت‌فرسا است. خود من شاید بیش از ۵۰ بار در روز سایت فروش بلیت را چک می‌کنم تا در جریان شرایط اکران باشیم.»

محمد روح‌بخش هم درباره فیلم کوتاه عنوان کرد:«اتفاقی که در حوزه فیلم کوتاه تا پیش از این شاهد بودیم، این بود که تعدادی فیلم تولید می‌شد و صرفاً در جشنواره‌ها فرصت دیده‌شدن به‌دست می‌آوردند. اساساً هم این حرف را که فیلم نباید صرفاً برای جشنواره‌ها ساخته شود، در مورد فیلم کوتاه، حرف بی‌ربط و ایده‌آل‌گرایی می‌دانم. حضور جشنواره‌ای در فیلم کوتاه حتی نسبت به سینمای بلند داستانی اهمیت بیشتری دارد. امکانی را هم که امروز در قالب گروه هنروتجربه برای فیلم‌های کوتاه فراهم آمده، باید در ادامه همین نگاه جشنواره‌ای بدانیم.»

او افزود:«فیلم اول ما «کشند» چند سال پیش در قالب قبلی گروه هنروتجربه اکران شد و اساساً غیر از مراسم افتتاحیه، صاحبان دیگر فیلم‌های کوتاه روی پرده را ندیدیم و ارتباطی هم با هم نداشتیم. آن باکس در مجموع شاید یک یا دو میلیون تومان فروش کرد؛ تقریباً هیچ. در مدل جدید اما همین که فیلم‌سازان پای‌کار هستند شرایط به کل متفاوت است. در این مدل حتی اگر یک پخش‌کننده در کنار ما بود و مجبور نبودیم همه کارها را خودمان پیگیری کنیم شرایط بسیار بهتری پیش می‌آمد.»

خسروی‌نژاد در پاسخ به اینکه آیا می‌توان به این فرایند از نظر اقتصادی نگاه کرد، گفت:«واقعیت این است که نه. حتی در دو باکس قبلی دور جدید که اشاره کردیم شرایط کمی بهتر از قبل شده است هم باز شاید بازگشت و سود مالی نبودیم. مضاف بر اینکه هیچ‌یک از بچه‌های فیلم کوتاه اساساً در زمین اکران به‌دنبال سود مالی نیستند. با این وجود بازهم ظرفیت هنروتجربه را ظرفیت فوق‌العاده‌ای می‌دانم که به راحتی ۱۰ تا ۱۵ هزار مخاطب برای ما خواهد آورد. این ظرفیت سازوکاری هوشمندتر می‌خواهد.»

گرگین هم با بیان اینکه بهترین حالت این سازوکار نقطه‌ای است که سینماها خودشان به‌دنبال اکران فیلم‌کوتاه باشند، افزود:«این محقق نمی‌شود مگر با حضور یک پخش‌کننده قدر در کنار جریان اکران فیلم‌های کوتاه. این مدل انتقال تجربه‌ای که تا امروز بچه‌های فیلم کوتاه دنبال کرده‌اند، هر آن ممکن است قطع شود و مجدد همه چیز به نقطه اول بازگردد.»

پس از آن سهیل امیرشریفی درباره نگاه اقتصادی به فیلم کوتاه گفت:«فیلم‌هایی که نگاه ویژه‌تر و خاص‌تری به سینما و هنر دارند، در سینمای بلند حرفه‌ای هم فروش ندارند چه رسد به فیلم کوتاه. فیلم کوتاه هم اگر بخواهد به مرحله تضمین گیشه برسد ناگزیر باید به این قواعد تن دهد.این نگاه باعث می‌شود ذات فیلم کوتاه، مبنا و علت وجودی‌اش را از دست بدهد. اگر بخواهیم در جریان ساخت فیلم کوتاه این نگاه گیشه‌ای را به فیلم‌ساز تحمیل کنیم، طبیعتاً دست از نوجویی برمی‌دارد و ترجیح می‌دهد سراغ فرمول‌های امتحان‌شده و جواب‌ پس‌داده برود. شاید به همین دلیل هم محل اکران فیلم کوتاه، گروه هنروتجربه است. گروهی که کمک می‌کند فیلم‌های کوتاه خارج از فضای جشنواره‌ای هم فرصت دیده شدن پیدا کنند. شاید این فرصت نقداً سود مالی برای فیلم‌ساز به همراه نداشته باشد اما مثلاً می‌تواند زمینه اعتماد سرمایه‌گذار برای پروژه بعدی فیلم‌ساز را فراهم بیاورد.»

کتایون پرمر در بخش دیگری از این نشست عنوان کرد که فرصت نمایش فیلم‌های کوتاه در گروه هنروتجربه بیشتر از منظر فرصت دیده‌شدن این آثار ارزشمند است، ادامه داد:«طبیعتاً امیدی به گیشه آن ندارم. این فرصتی است که برخی مخاطبان غیرحرفه‌ای‌تر که الزاماً اهل فیلم دیدن در جشنواره‌ها نیستند اما علاقه‌مندی‌های سینمایی دارند هم به‌دست می‌آورند تا به تماشای فیلم کوتاه بنشینند.»

در ادامه سالم صلواتی نیز در تکمیل این صحبت‌ها گفت:«برای بچه‌های فیلم کوتاه که تا امروز غیر از ویترین جشنواره‌ها محلی برای دیده شدن آثارشان وجود نداشته، مسلماً اکران این آثار در قالب حرفه‌ای‌تر هنروتجربه، سوای از گیشه و فروش، در اولویت قرار دارد. این فرصتی است که سال‌ها در انتظار آن بوده‌ایم. مواردی مانند ملاحظات اقتصادی و بازگشت سرمایه بیشتر مربوط به سینمای بلند و است و برای ما با شناختی که حوزه فعالیت خود داریم اهمیت چندانی ندارد. حتی در خیلی از کشورهایی که صنعت سینما دارند، این چرخه اکران فیلم کوتاه به‌صورتی که در ایران داریم، وجود ندارد. تنها نگرانی این است که با تغییر مدیران و تصمیماتی بعدی برای تغییر ریل‌گذاری‌ها شاهد عدم استمرار این حرکت باشیم. بچه‌های فیلم‌کوتاه برای ادامه این امکان حتی حاضرند هزینه کنند و امیدواریم که این سهم از هنروتجربه همچنان برای فیلم کوتاه محفوظ بماند.»

روح‌بخش در بخش پایانی این نشست به این موضوع اشاره کرد که هرگاه نگاه اقتصادی به حوزه ای وارد شده، اصالت آن را از بین برده است:«بحث اکران گسترده و گیشه می‌تواند در مرحله‌ای حائز اهمیت باشد اما فیلم‌کوتاه ایران امروز به آن مرحله نرسیده است. متأسفانه در ایران همواره این‌گونه بوده که هروقت نگاه اقتصادی به حوزه‌ای وارد شده، اصالت آن حوزه را از بین برده است. نگاه اقتصادی زمانی می‌تواند در سینمای کوتاه اولویت پیدا کند، که اصالت این سینما را زایل نکند. با حفظ این اصالت حتماً نگاه اقتصادی هم می‌تواند مدنظر قرار بگیرد.»