هنروتجربه:پل شریدر در کارگراه فیلم‌نامه نویسی که در سی و هفتمین جشنواره جهانی فیلم فجر برگزار شد، با اشاره به سختی‌هایی که او و همنسلانش در گذشته برای فیلم‌سازی داشته‌اند، گفت که در صنعت فیلم‌سازی هم دموکراسی حکم‌فرما شده است.

پل شریدر فیلم‌نامه‌نویس، کارگردان و منتقد آمریکایی عصر دوشنبه دوم اردیبهشت‌ در کارگاه فیلم‌نامه‌نویسی «دارالفنون» در پردیس چارسو صحبت کرد.او را که همکاری با فیلم‌سازانی هم‌چون مارتین اسکورسیزی را در کارنامه دارد، می‌توان مهم‌ترین چهره بین‌المللی دعوت شده به جشنواره جهانی فجر محسوب کرد. سینماگری که در پردیس چارسو حاضر شد و در قالب کارگاه دارالفنون بخشی از تجربیات و دانش خود در زمینه فیلم‌نامه‌نویسی را با علاقه‌مندان حاضر در این نشست در میان گذاشت.

این فیلم‌نامه‌نویس روند خلق فیلم‌نامه را به پنج بخش شامل مسئله (Problem)، استعاره (Metaphor)، ادبیات شفاهی (Oral Tradition)، خلاصه داستان (Outline) و پیرنگ (Plot) تقسیم کرد و بخش اول، آن را همان «مساله» کاراکتر دانست، مانند شخصیت «راننده تاکسی» که مساله بزرگش «تنهایی» است.

او با بهره از فیلم‌نامه «راننده تاکسی» بخش دوم یعنی «استعاره» را نیز تعریف کرد:«استعاره چیزی است که برای نشان دادن تنهایی وجود دارد مثل تاکسیِ زرد «راننده تاکسی» که رابرت دنیرو در آن می‌خوابد. ابتدا دیالوگ‌های خیلی بیش‌تری درباره تنهایی شخصیت اصلی داشتیم که پس از رسیدن به ایده استفاده از تاکسی و نمایش شخصیت دنیرو در آن، از میزانشان کاسته شد چون تصویر خودش گویای همه چیز بود.»

شریدر درباره «ادبیات شفاهی» در فیلم‌نامه‌نویسی گفت:«این موضوع در حقیقت همان کاری است که در صحبت‌هایتان انجام می‌دهید. شما مشغول تعریف قصه‌ای می‌شوید که شاید ابتدا برای مخاطب کسل‌کننده باشد ولی مثلاً پس از ۱۰ دقیقه به بخش جذابش می‌رسید. باید دقت کنید هر وقت که برای شخص جدید قصه‌تان را تعریف می‌کنید باید همه چیز را از اول بگویید و این به آن معنا نیست که اندازه داستان‌تان ثابت باشد؛ ممکن است گاهی ۱۰ خط و گاهی ۱۶ خط شود. چیزی که ثابت است، ویژگی‌های شخصی و مهم داستان است.»

این فیلم‌نامه‌نویس سپس به «خلاصه داستان» اشاره کرد:« تا وقتی ندانم که مثلاً در صفحه ۵۰ فیلم‌نامه چه اتفاقی می‌خواهد بیافتد آن را نمی‌نویسم. کاری که در خلاصه داستان می‌کنم این است که سیر اتفاقات و نوع آن‌ها را پیدا و مشخص می‌کنم. سرعت این اتفاقات هم خیلی مهم است و همین‌طور این موضوع که کدام اتفاق در کدام بخش از فیلم روی می‌دهد. گاهی وقت‌ها یک صحنه خوب مثلاً در صفحه ۵۰ جواب می‌دهد ولی چند صفحه دیرتر موفق از کار درنمی‌آید. به‌علاوه، در فیلم‌نامه صحنه‌های مختلف را با رنگ‌های متفاوت مشخص می‌کنم مثلاً اگر صحنه‌ای اکشن باشد رنگ جملاتم را زرد می‌کنم و اگر رمانتیک بود رنگ دیگری انتخاب می‌کنم.»

ما زمانی در روزگاری زندگی می‌کردیم که موانع زیادی برای فیلم‌سازی وجود داشت و هالیوود مثل باشگاهی بود که خیلی‌ها را به صنعت فیلم‌سازی راه نمی‌داد مثل سیاهان و زنان. اما امروزه فناوری همه چیز را تغییر داده است و ما در جهانی به سر می‌بریم که در صنعت فیلم‌سازی هم دموکراسی حکم‌فرما شده است

او در ادامه صحبت‌هایش خطاب به حاضران گفت:«وقتی فیلم‌نامه در شما احساس بدی به وجود می‌آورد، در دیگران هم احساس بدی ایجاد می‌کند. نکته دیگر این است که اگر به چیزی باور ندارید آن را ننویسید. شما با خلاصه داستان می‌توانید بفهمید چه اتفاقی در ادامه فیلم‌نامه‌تان خواهد افتاد… در ضمن اگر حساس باشید که من کجای این داستان قرار دارم و آن را برای شخص دیگری می‌نویسید، به‌خوبی از عهده کار نگارش فیلم‌نامه برنمی‌آیید. وقتی دوستان پیش من می‌آیند و می‌خواهند فیلم‌نامه‌شان را بخوانم به آن‌ها می‌گویم اگر برای من نوشتید وقتتان را تلف کرده‌اید.»

نویسنده فیلم‌نامه «گاو خشمگین» در مورد «پیرنگ» که دیگر بخش فیلم‌نامه است، عنوان کرد:«هیچکاک به تئوری داستان‌های موازی معتقد بود اما بعد کسی آمد که فقط یک داستان را برای روایت انتخاب کرد و همه دیدند که می‌توان فیلم را از نگاه یک نفر و با یک قصه جلو برد. بنابراین باید مراقب چیزهایی باشید که از استادانتان یاد می‌گیرید.»

شریدر هم‌چنین درباره مدارس فیلم‌سازی نیز گفت:«مدارس سینمایی معمولاً خیلی مفید نیستند و شما چیزهای زیادی در آن‌ها یاد نمی‌گیرید. اما موضوعی هست که خیلی خوب می‌توانید بیاموزید:این‌که چه‌طور گروهی کار کنید و روابطی پیدا کنید. در دنیای سینما همه چیز در همین موضوع خلاصه می‌شود. البته که بعضی از بهترین مدارس سینمایی در لس‌آنجلس و نیویورک وجود دارند و شما در آن‌ها می‌توانید روابط خوبی پیدا کنید و حسابی خودی نشان بدهید. پس ایده نوشتن فیلم‌نامه و ایمیل کردن آن، چندان خوب نیست چون شاید از منظر تئوریک ممکن به نظر برسد که فیلم‌نامه فوق‌العاده‌ای بنویسید و از تمام موانع عبور کنید اما در واقعیت، به‌ندرت چنین اتفاقی روی می‌دهد.»

این نویسنده و کارگردان با بیان اینکه دوره و زمانه عوض شده است، افزود:«ما زمانی در روزگاری زندگی می‌کردیم که موانع زیادی برای فیلم‌سازی وجود داشت و هالیوود مثل باشگاهی بود که خیلی‌ها را به صنعت فیلم‌سازی راه نمی‌داد مثل سیاهان و زنان. اما امروزه فناوری همه چیز را تغییر داده است و ما در جهانی به سر می‌بریم که در صنعت فیلم‌سازی هم دموکراسی حکم‌فرما شده است. پس خبر خوب این است که امروز هر کسی می‌تواند فیلم بسازد و خبر بد این‌که به‌ندرت کسی می‌تواند از این راه امرار معاش کند. تمام چیزی که شما برای ساختن یک فیلم نیاز دارید، تلفن همراهتان است که می‌تواند با آن فیلم‌برداری، تدوین و حتی پخش فیلم‌تان را انجام دهید. تنها مشکل این است که شما یکی از چند هزار نفری هستید که این کار را انجام می‌دهد.»

او درپایان ترکیبی از استعداد، شانس و حسابگری را برای موفقیت لازم دانست و گفت:«شما باید در مکان و زمان مناسب قرار بگیرید و بدانید که چه‌طور باید از آن استفاده کنید.»

در پایان این کارگاه با حضور رضا میرکریمی دبیر سی و هفتمین جشنواره جهانی فیلم فجر از پل شریدر تقدیر شد.