هنروتجربه ترجمه مریم شاه‌پوری: «قهوه» به کارگردانی کریستیانو بورتونه (محصول مشترک کشورهای ایتالیا، چین و بلژیک) از هشتم اردیبهشت در سینماهای «هنروتجربه» اکران شده است؛ فیلمی که در جشنواره‌های مختلفی مثل سائو پائولو و پکن روی پرده رفته و تحسین شده است.

کریستیانو بورتونه که فیلم‌سازی را از ابتدای دهه ۱۹۹۰ شروع کرد و این روزها مشغول پیش‌تولید فیلم جدیدش «گوینده ناشناس» / The Secret Talker است، تا امروز به‌جز فیلم‌های کوتاه و مستندی که در کارنامه دارد، پنج فیلم بلند ساخته است. «سرخ مانند آسمان» احتمالاً شناخته‌شده‌ترین فیلم بورتونه است که جوایزی را برایش به ارمغان آورده. جالب این‌که بورتونه که سینما هم تدریس می‌کند، در جشنواره کودک اصفهان داور هم بوده است.

داستان «قهوه» حول سه شخصیت در مکان‌هایی متفاوت از جهان جریان دارد: در بلژیک که در جریان شورش‌هایی یک قهوه‌جوش گران‌قیمت از مغازه حامد دزدیده می‌شود؛ در ایتالیا که رنزوی جوان، متخصص هنر لاته، درگیر دزدی از یک کافی‌شاپ می‌شود؛ و در چین که یک مدیر موفق متوجه می‌شود کارخانه‌اش در حال از بین بردن یک دره زیبا در استان یون‌نان است.

آن‌چه در پیش رو دارید از گفت‌وگوهای مختلف این فیلم‌ساز درباره آثار قبلی‌اش استخراج شده است با این هدف که نکته‌هایی از راه و روش فیلم‌سازی او برای علاقه‌مندان آشکار شود. پیش از این گفت‌وگوی والِریو کاروسو در سایت «سینیوروپا» را از این فیلم‌ساز منتشر کرده بودیم که آن را می‌توانید این‌جا بخوانید.

یافتن ایده داستانی
همیشه در جست‌وجوی ایده‌ها و مفاهیم تازه برای فیلم‌سازی هستم. گاهی وقت‌ها داستان‌ها در غیرمنتظره‌ترین لحظه‌های ممکن به سراغ شما می‌آیند. مثلاً در مورد فیلم قبلی‌ام «ده قانون عاشقی»، با چند دوست دور هم جمع شده بودیم که شوخی با این موضوع آغاز شد که مردان در جوانی از سوی زنان با رفتارهای نامناسب و حتی سوءاستفاده روبه‌رو می‌شوند چون آن‌ها بالغ‌ترند و در جست‌وجوی همراهان بالغ‌تر و مسن‌تر. اما بعدش، مردان در سنین بالاتر، اعتمادبه‌نفس بیش‌تری پیدا می‌کنند و وضعیت برعکس می‌شود. این طور شد که با خودم فکر کردم بحث ابدی درباره فریفتن و «پیکار میان مردان و زنان» موضوعی است که همیشه جنجالی و خنده‌دار بوده… و درباره آن هیچ کاری نمی‌شود کرد، به‌جز این‌که آدم‌ها می‌توانند خوش باشند تا در پایان، عشق واقعاً حکم‌فرما شود. این طور شد که ایده داستانی فیلم به ذهنم رسید: می‌گویند عشق هیچ قاعده و قانونی ندارد اما چه می‌شود اگر کسی ادعا کند که واقعاً چنین قواعد و قوانینی وجود دارد؟

انتخاب بازیگران مناسب
معمولاً آدم بسیار کنجکاوی هستم و دوست دارم تجربه کنم. به عنوان مثال در فیلم قبلی‌ام با این‌که ژانر فیلم کمدی کلاسیک است، به سراغ بازیگران جدید رفتم و شانس بازی را به آن‌ها دادم. در آن زمان، گوگیئلمو شیلا ستاره فضای مجازی و اینترنت بود و هرگز در فیلم بلندی بازی نکرده بود. دست‌آخر او کتابی درباره «ده قانون» هم منتشر کرد که در ایتالیا به موفقیت بزرگی دست یافت. پدر او کمدین ایتالیایی بسیار مشهوری است که او هم یکی از بهترین بازی‌هایش را ارائه داد و حسابی تحسین شد؛ حتی جالب است بدانید که خیلی از منتقدان برای نخستین بار به پتانسیل واقعی او به عنوان یک بازیگر اشاره کردند. در کل فرایندهای انتخاب بازیگران جالب و به‌یادماندنی است و حتماً می‌دانید که خیلی‌ها بخش اعظمی از ساخت یک فیلم خوب را در انتخاب درست بازیگران می‌دانند که مثل خود سینما اولین قاعده‌اش این است: هیچ قانونی وجود ندارد!

هدف فیلم‌سازی، پیام دادن یا سرگرم کردن؟
فیلم‌های متفاوتی می‌سازم، برخی عمیق‌ترند و بعضی سرگرم‌کننده‌تر. شما وقتی یک فیلم کمدی می‌سازید، ابتدا هدف‌تان این است که تماشاگران با آن بخندند، اما معنی‌اش این نیست که فقط باید به این موضوع اکتفا کنید و من در همه فیلم‌هایم لحن تأثیرگذاری را در نظر می‌گیرم که تماشاگر را درباره زندگی و ارتباط با آدم‌های پیرامونش به فکر بیاندازد. نباید فراموش کنیم،کمدی وقتی قوی‌تر می‌شود که با صحنه‌ها و لحظه‌های پرتنش و احساسی ترکیب شود؛ و وقتی پای احساسات به میان می‌آید، تجربه‌های فردی ما ارزش‌های خاص خودشان را پیدا می‌کنند و می‌توانند یک جهان داستانی تازه و متفاوت را شکل دهند.

مسأله‌ای به عنوان «سبک فیلم‌سازی»
هر روز وقتی مقابل آینه می‌ایستم از خودم می‌پرسم: مگر همه کارگردان‌ها سبک فیلم‌سازی مشخصی دارند؟ درباره خودم می‌توانم بگویم که خیلی کنجکاوم و نمی‌ترسم که هر بار سراغ فیلم و سوژه‌ای متفاوت بروم و سعی کنم خودم را ثابت کنم. چالش‌های تازه همیشه کار ما را هیجان‌انگیز می‌کنند. زندگی با این‌که کنش‌ها و وضعیت‌های نمونه‌ای زیادی را در خود جای داده است، اما حاصل غیرمنتظره‌ترین عامل‌های متغیر است؛ پس می‌توانیم از این پتانسیل برای خلق جهان‌های داستانی تازه بهره ببریم.

  • برگرفته از منابع مختلف