هنروتجربه:اولین برنامه «تابستانه» باشگاه هنروتجربه با استقبال علاقه‌مندان به سینما مواجه شد که برای دیدن فیلمی‌ تاریخی از پشت صحنه «گاو» آمده بودند.

به گزارش روابط عمومی‌ هنروتجربه،شامگاه چهارشنبه ۱۹ تیرماه نخستین برنامه «تابستانه» باشگاه هنروتجربه با نمایش فیلم منحصر به فردی از پشت صحنه فیلم «گاو» ساخته داریوش مهرجویی، در سالن شماره یک پردیس چارسو برگزار شد. در برگزاری این برنامه فیلم‌خانه ملی به مدیریت لادن طاهری نیز مشارکت داشت.

امیر حسین سیادت:برنامه‌ «تابستانه» باشگاه هنروتجربه معطوف به تاریخ سینمای ایران است
در ابتدای برنامه امیرحسین سیادت مدیر باشگاه ‌هنروتجربه در سخنانی گفت:«فیلم «گاو» از مهم‌ترین و بهترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران است و فیلم پشت صحنه آن نکات تازه‌ای درباره این اثر به ما ارایه می‌کند.در زمانه‌ای که به پنجاهمین سال تولید این فیلم رسیده‌ایم، داشتن فیلم پشت صحنه آن غنیمت بزرگی است.»

سیادت با بیان این‌که نظیر این فیلم پشت صحنه از فیلم‌های قبل از انقلاب کم و یا حتی ناموجود است، عنوان کرد:«نگاتیوهای این فیلمِ پشت صحنه در فیلم‌خانه ملی ایران کشف شده‌است.»

او درباره برنامه‌های باشگاه هنروتجربه نیز توضیح داد:«باشگاه ‌هنروتجربه قرار است هر چهارشنبه ساعت ۲۰ نمایش فیلم داشته باشد که این برنامه‌ها معطوف به تاریخ سینمای ایران و فیلم‌های شاخص آن است و برخی فیلم‌ها نیز رویکرد غیرمتعارف و تجربی دارند و از این بابت جالب توجه هستند و با مشی هنروتجربه نیز هم‌خوانی دارند.»

و در ادامه از نمایش همزمان این فیلم‌ها در چند شهر کشور خبر داد:« برنامه‌ای که امشب در تهران برگزار شد، به طور همزمان در دو شهر اصفهان و شیراز هم برپا شد و امیدواریم بتوانیم شهرهای دیگر را نیز به این باشگاه اضافه کنیم.»

سیادت سپس با اشاره به کیفیت خوب فیلم‌ها، یادآور شد:«سه دسته فیلم برای نمایش در باشگاه هنروتجربه انتخاب شده‌اند. از مستندهای قبل از انقلاب شروع می‌کنیم و بعد مروری به آثار شاخص کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان داریم و بعد به آثار شاخص دهه ۶۰ می‌پردازیم.حدود ۹۰ درصد فیلم‌ها ترمیم و اصلاح شده‌است که نسخه‌هایی عالی هستند و باید از مسئولان فیلم‌خانه ملی ایران که زحمت ترمیم آن‌ها را کشیده اند، قدردانی کنیم.»

او در ادامه مدت زمان فیلم پشت صحنه «گاو» را چهل دقیقه و صامت عنوان کرد و درباره برنامه بعدی این باشگاه گفت:«هفته آینده فیلم «باد صبا» را در چارسو به نمایش می‌گذاریم که نسخه کنونی به نسبت نسخه‌ای که چند سال پیش در جشنواره جهانی فیلم فجر به نمایش درآمد، بسیار بهتر است.»

علیرضا محمودی:این فیلم درواقع فیلم تست دوربین و بازیگران است
مدیر باشگاه هنروتجربه سپس از علیرضا محمودی دعوت کرد که درباره این فیلم پشت صحنه و اهمیت آن صحبت کند. محمودی فیلم پشت صحنه «گاو» را پدیده‌ای نادر خواند و توضیح داد:«این فیلم درواقع فیلم تست دوربین است چراکه در بین سال‌های ۱۳۰۹ تا ۱۳۵۷ چیزی به نام فیلم پشت صحنه موجود نیست و این پدیده‌ای نادر است.فیلم «گاو» متعلق به وزارت فرهنگ و هنر وقت بوده است و شاید به این دلیل که دغدغه نگاتیو نداشتند، این فیلم‌ها از تست دوربین و بازیگران آن موجود است.»

او با بیان این که هیچ مستنداتی از پشت صحنه فیلم‌های قبل از انقلاب به جز خاطرات و بخش شفاهی وجود ندارد،گفت:«از مهم‌ترین مسائل تولیدی در تاریخ سینمای ایران موضوع نگاتیو بوده‌است و به همین دلیل آن را صرف فیلم‌های پشت صحنه نمی‌کردند،برای همین مستنداتی از این گونه فیلم‌ها در اختیار نداریم و عکس پشت صحنه را هم خیلی کم از آن دوران داریم و بیشتر عکس‌های یادگاری است.ساختار تولیدی سینمای ایران در دوران قبل از انقلاب چرخه‌ای است یعنی وقتی فیلمی ‌گل می‌کرد مثل فیلم «گنج قارون» بقیه استودیوهای فیلم‌سازی به تبعیت از آن، فیلم‌های شبیه به آن با حضور همان ستاره می‌ساختند و آنقدر این روند را ادامه می‌دادند تا این که فرمول جدیدی از راه برسد.»

محمودی با بیان این که از سال ۱۳۲۷ تولید فیلم صنعتی در ایران با فیلم «طوفان زندگی» اثر علی دریابیگی آغاز می‌شود، ادامه داد: «تولید صنعتی سینمای ایران با ساختار ضعیف اقتصادی و فقر شدید مالی روبه‌رو بود. و این مساله به سینمای ایران زیبایی شناسی منحصر به فرد خود را داد. ساختار زیبایی‌شناسی تولیدات سینمایی ایران را نباید با سینمای هند و ژاپن مقایسه کنیم چراکه ساختار تولید و نمایش آن‌ها با هم بسیار متفاوت است.یکی دیگر از چرخه‌هایی که در ۳۰ سال قبل از انقلاب یعنی سال‌های ۱۳۲۷ تا ۵۷ در تولید فیلم ایرانی پدید آمد، چرخه فیلم‌های روستایی بود. در سال ۱۳۲۹ فیلم «شرمسار» ساخته اسماعیل کوشان تولید شد که می‌توان گفت این فیلم نخستین فیلم روستایی سینمای ایران است.»

او در ادامه یادآور شد:«ما ژانری به نام ژانر روستایی درسینما نداریم بلکه این عنوان یک برچسب تولیدی است مثل برچسب فیلم شهری و فیلم خیابانی که بیشتر به لوکیشن فیلم اشاره دارد و ممکن است این عنوان وارد ادبیات سینمایی و نقدها هم بشود.در سال‌های قبل از انقلاب چرخه فیلم‌های جاهلی و روستایی به تناوب ساخته می‌شد و بعد از موفقیت فیلم «شرمسار» از نظر اقتصادی، چرخه فیلم‌های روستایی راه اندازی شد.از کل تولیدات سینمای ایران از سال ۱۳۰۹ تا ۱۳۵۷ در چرخه فیلم روستایی ۸۴ فیلم ساخته می‌شود که هفت درصد کل تولیدات سینمای ایران را تشکیل می‌دهد و از نظر مضمونی از میان این ۸۴ فیلم، ۱۵ فیلم کمدی و مابقی درام‌های جدی است که مضمون اصلی آن درباره یک دختر فریب خورده روستایی است و دومین شاخه این چرخه ملودرام‌ها هستند یعنی عشق‌هایی است که پایان تلخ دارند. سفر روستایی به شهر شاخه دیگری از این فیلم‌هاست و چهارمین شاخه نیز فیلم‌های فانتزی روستایی است که در دهه ۴۰ در زمینه فیلم‌های وسترن تجربه می‌شود.»

محمودی در ادامه این بحث افزود:«برخی از فیلم‌ها به دلایلی غیر از موفقیت اقتصادی ساخته شدند مثلاً وزارت فرهنگ و هنر تصمیم می‌گرفت که از ساخت فیلم‌های روستایی در راستای قانون اصلاحات ارضی حمایت کند و این فیلم‌ها به وجود می‌آمد. فیلم «گاو» در چرخه تولید صنعتی قرار ندارد و می‌توان آن را در چرخه فیلم‌های روستایی قرار داد که وزارت فرهنگ و هنر وقت آن را ساخته است.»

او هم‌چنین در بخش دیگری از صحبت‌هایش درباره فیلم «گاو» هم گفت: «ویژگی اصلی این فیلم نداشتن جغرافیاست و هیچ اشاره و نکته‌ای درباره مکان این فیلم به مخاطب ارائه نمی‌شود. هم‌چنین گویش این فیلم مربوط به هیچ لهجه‌ای از روستاهای ایران نیست و درواقع ترکیبی از لهجه‌های مختلف مردم ایران است که دوبلورها آن را ساخته‌اند.»

محمودی درباره نسبت فیلم «گاو» با تولید صنعتی سینمای ایران هم عنوان کرد:«گاو از نظر تاثیر روی فیلم‌های روستایی ، تصویر و نمایی از روستا را ارائه کرد که بعد از آن دیگر کمتر فیلم روستایی به سراغ روستاهای شمال ایران می‌رفت و اقبالی که از روستاهای کویری ایران در این فیلم صورت گرفت، در فیلم‌های دیگری هم ادامه یافت. این فیلم بر فیلم‌های روستایی ایران بعد از انقلاب اسلامی ‌نیز تاثیرگذار بود به این دلیل که رهبر انقلاب آن را تایید کرده بودند. »

هوشنگ گلمکانی:سینماگران ایرانی و بدنه سنتی آن به حفظ آنچه تولید کرده‌اند، بی‌اعتنا بودند
در ادامه این برنامه، فیلم پشت صحنه «گاو» به مدت ۴۰ دقیقه برای حاضران به نمایش درآمد  و پس از آن هوشنگ گلمکانی سردبیر مجله فیلم پشت تریبون قرار گرفت و نکاتی را درباره این فیلم عنوان کرد.

گلمکانی با اشاره به این نکته که  تماشای این فیلم برای نخستین بار در جشنواره فیلم فجر برایش بسیار هیجان‌انگیز بوده‌است،تاکید کرد:«با این فیلم با گوشه‌ای تاریک و نادیده ازتاریخ سینمای ایران آشنا شدم.پشت صحنه فیلم «گاو» به تازگی پیدا شده است. البته من صحنه‌ها و تصاویری از پشت صحنه فیلم «سفر سنگ» که ۱۰ سال بعد از «گاو» ساخته شد را دیده‌ام اما تصویر متحرک وجود ندارد که یکی از دلایل نبود این فیلم‌ها از پشت صحنه، هزینه‌های تولید است و دوم این که مصرفی برای این گونه فیلم‌ها وجود نداشته است. در حالی که در این زمانه فیلم‌های پشت صحنه از عناصر لازم سینمای امروز است چراکه قرار است در نسخه دی وی دی ضمیمه و منتشر شود.»

او هم‌چنین از فرخ غفاری به عنوان بنیان‌گذار فیلم‌خانه ملی ایران یاد کرد و گفت:«غفاری روحیه ثبت تاریخی و آرشیوی داشت ولی با این حال از پشت صحنه فیلم‌های خودش هیچ تصویری وجود ندارد حتی ابراهیم گلستان که امکانات و لابراتوار و تجهیزات لازم را برای فیلم‌سازی در اختیار داشت و به لحاظ مالی تامین بود، از پشت صحنه فیلم‌های او نیز هیچ چیزی در دست نداریم یا حداقل ما مشاهده نکرده‌ایم.»

گلمکانی در ادامه گفت: «اوایل انتشار مجله فیلم در دهه ۶۰، از کشف فیلم‌های کلاسیک خارجی خبر منتشر می‌کردیم ولی با توجه به این که بعد از انقلاب اسلامی ‌بسیاری از دست اندرکاران سینمای قبل از انقلاب یا متواری و یا پنهان شدند، داستان‌های زیادی هم درباره آثاری که در اختیار داشتند، شنیده شد از جمله این که فیلم‌های بسیاری را در زباله دان‌ها و رودخانه‌های بیرون شهر ریختند و یا جایی دفن یا در انبارها مخفی کردند اما طی همه این سال‌ها کشف هیجان انگیزی از این گونه فیلم‌ها را به یاد ندارم اما باید برای مرور تاریخ سینمای ایران سپاسگزار آقای گلچین باشیم که نسخه‌های این فیلم‌ها را برای نمایش در دوبی خریداری می‌کرد و نسخه‌هایی که در فضای مجازی و یا به صورت ویدیو به دست ما می‌رسید، همان نسخه‌های فیلم‌های در اختیار او بود که عموما کیفیت مناسبی هم نداشتند.سینماگران ایرانی و بدنه سنتی آن به حفظ آنچه تولید کرده‌اند بی‌اعتنا بودند. حتی از ساخته‌های ۲۵ سال پیش هم گاهی نسخه‌های خوب پیدا نمی‌شود چون به صورت کوتاه مدت به آن نگاه می‌کنند.»

و  درباره نگاتیوهایی که از پشت صحنه فیلم «گاو» یافت شده‌است، توضیح داد:«اضافات بسیاری از فیلم‌های قبل از انقلاب در جریان تبدیل نگاتیو به پوزتیو و قطع نگاتیو به دلیل نبود فضای کافی برای نگهداری، دور ریخته می‌شد اما فیلم «گاو» به این دلیل که تهیه‌کننده آن وزارت فرهنگ و هنر بود که فیلم‌های کمی‌ ساخته بود و فضای کافی هم داشت، نسخه‌های پشت صحنه آن حفظ شد.این فیلم پشت صحنه از میان ۱۰ ساعت نگاتیو موجود در فیلم‌خانه ملی ایران پیدا شده است که کشف هیجان انگیزی است و باید از خانم طاهری بابت آن تشکر کرد.»

گلمکانی هم‌چنین در مورد اهمیت این پشت صحنه عنوان کرد:« مهرجویی معروف است به کارگردانِ بازیگر و خیلی از بازیگران سینمای ایران بهترین بازی خود را در فیلم‌های او داشته‌اند و این فیلم هم نشان می‌دهد که او قبل از فیلم‌برداری نحوه حضور بازیگران را در صحنه تست می‌کند و همیشه روشی را در فیلم‌سازی داشته که بعدها پخته‌تر شده‌است.»

و سپس به دو نکته عجیب این فیلم اشاره داشت: «در همه این سال‌ها هیچ‌کس اشاره‌ای به وجود این فیلم نکرده بود و حتی مهرجویی هم از وجود آن خبر نداشت و معلوم نیست که اگر برای استفاده فیلم گرفته شده‌است چرا استفاده نشده است و ای کاش آقای مهرجویی توضیح دهند که این فیلم به چه منظور گرفته شده و چرا استفاده نشده است.»

گلمکانی از این فیلم علاوه بر کارکرد آموزشی و ارزش تاریخی به عنوان سند اجتماعی یاد کرد:«این فیلم‌ها سندهایی است که از نوع زندگی در آن دوران آگاه شویم.»

او درباره حضور جعفر والی در این فیلم پشت صحنه و نبودش در فیلم اصلی «گاو» هم گفت: «طبق توضیحاتی که آقای نصیریان و آقای رمضانی‌فر داده‌اند، گویا جعفر والی نقش دیوانه را تمرین کرده است اما مهرجویی آن را نپسندیده و بعد آقای رمضانی‌فر به او معرفی و پذیرفته شده است.»

گلمکانی هم‌چنین درمورد حضور محمود دولت آبادی هم یادآورشد:«آقای دولت‌آبادی پیشینه تئاتری دارد و بازیگری هم کرده است اما جایی آقای نصیریان گفته است چقدر خوب شد که دولت آبادی بازیگری تئاتر را ادامه نداد تا ادبیات ایران یک داستان‌نویس خوب را از دست ندهد.»

او در پایان از کسانی که در این فیلم حضور داشته و امروز در میان ما نیستند یاد کرد و از عزت الله انتظامی، جمشید مشایخی، جعفر والی، عصمت صفوی، پرویز فنی زاده، مهین شهابی، خسرو شجاع زاده، فیروز بهجت محمدی، ولی الله شیراندامی‌و غلامحسین ساعدی نام برد.