هنروتجربه ترجمه مریم شاه‌پوری: دی. اِی. پنی‌بیکر، مستندساز نامزد جایزه اسکاری که بیش از شصت فیلم را ساخته و فعالیت‌هایش بالای پنج دهه به طول انجامید، در ۹۴ سالگی درگذشت.

پنی‌بیکر که یکی از پیشگامان «سینمای مستقیم» بود (Direct Cinema: گونه‌ای از مستند که بین سال‌های ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۲ در آمریکای شمالی ابداع شد و ژان روش فرانسوی آن را تکامل بخشید) اغلب هنرهای نمایشی و مقوله‌های سیاسی را به عنوان سوژه‌های اصلی آثارش برمی‌گزید. آکادمی علوم و هنرهای سینمایی در سال ۲۰۱۳ با اهدای جایزه اسکار افتخاری به بهانه یک عمر فعالیت از او قدردانی کرد. خیلی‌ها پنی‌بیکر را به عنوان وقایع‌نگار برجسته پدیده فرهنگی ضدسیستم «پادفرهنگ دهه ۱۹۶۰» (که از بریتانیا و آمریکا آغاز شد و گستره وسیعی از کشورهای غربی را فرا گرفت) قلمداد کرده‌اند.

او شاهکارهایی مانند «باب دیلن: به عقب نگاه نکن» (۱۹۶۷)، «مانتِرِی پاپ» (۱۹۶۸) و «اتاق جنگ» (۱۹۹۳) را در کارنامه دارد و تا پایان عمر در کنار همسر و همکار همیشگی‌اش کریس هِگِدوس باقی ماند. «اتاق جنگ» به عنوان یکی از تحسین‌شده‌ترین آثار او و همسرش، که نامزدی اسکار را برای‌شان در پی آورد، درباره کمپین انتخاباتی بیل کلینتون در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۹۹۲ است.

درباره سبک آثار پنی‌بیکر می‌توان گفت که معمولا با دوربین روی دست فیلم‌برداری شده‌اند، اغلب راوی ندارند و در واقع مصاحبه‌هایی هستند که تصویری ساده از رویدادها را ثبت کرده‌اند؛ همان چیزی که از آن با عنوان «سینمای مستقیم» یاد می‌شود که پنی‌بیکر خودش به ترویج آن در ایالات متحده کمک کرد. او در گفت‌وگویی با جی. روی لِوین که در سال ۱۹۷۱ منتشر شد گفته است: «ممکن است در موقعیتی حاضر شوید و خیلی ساده از هرچه که می‌بینید تصویر بگیرید؛ دقیقا همان چیزی که روی می‌دهد و جریان دارد؛ و سپس اجازه دهید مخاطبان آن را ببینند و بگویند که فقط همان چیزی است که شما گرفته‌اید یا نه. برای همین لازم نیست که برچسبی بزنید یا با استفاده از راوی، سعی کنید نگاه و دیدی را منتقل یا دیکته کنید.»

البته پنی‌بیکر در بخش دیگری از این گفت‌وگو به‌قدری فراتر می‌رود که ادعا می‌کند «باب دیلن: به عقب نگاه نکن» با معیارهای او، یک فیلم مستند نیست. در واقع او بارها بر این موضوع تأکید کرد که مستند نمی‌سازد و در عوض، «لحظه‌ها را ثبت می‌کند»، «موقعیت‌های نیمه‌احساسی را نشان می‌دهد» و «واقعیت‌های نیمه‌موزیکال را به نمایش می‌گذارد.»

دان آلن پنی‌بیکر (متولد پانزدهم ژوییه ۱۹۲۵) در روز نخست ماه اوت (دهم مرداد) در خانه‌اش در لانگ آیلند چشم از جهان فروبست.

  • ایندی‌وایر