هنروتجربه:ارائه تصویری از فرهنگی بومی درعین حالی که توانسته است زبانی جهانی داشته باشد و فارغ از مرزبندی‌های جغرافیایی با مردم کشورهای دیگر هم ارتباط برقرار کند از جمله موضوع‌های مطرح شده در نشست نقد و بررسی مستند «در جستجوی فریده» در موزه سینما بود که با حضور چهره‌های هنری و سینمایی همراه شد.

اکران ویژه «در جستجوی فریده» به کارگردانی آزاده موسوی و کوروش عطایی شامگاه چهارشنبه ۳۰ مرداد در موزه سینما برگزار شد. این برنامه به مناسب انتخاب این فیلم به عنوان نماینده ایران در جایزه اسکار برنامه‌ریزی شده بود.اکران دوباره این مستند از سه‌شنبه ۲۹ مرداد آغاز شده و تا جمعه اول شهریور ادامه دارد.

پیش از نمایش فیلم، مسئولان فرهنگی و چهره‌های هنری هم‌چون رخشان بنی‌اعتماد،  احترام برومند، مائده طهماسبی،همایون اسعدیان، رضا توکلی، بهروز افخمی، مرجان شیرمحمدی، مونا زندی، علیرضا شجاع نوری، تینا پاکروان، آزیتا ترکاشوند، امیر اسفندیاری، امیر حاج رضایی، ارژنگ امیرفضلی، بهزاد خداویسی، یلدا جبلی، کیوان کثیریان و…به همراه کارگردان‌های فیلم در کنار پوستر عکس یادگاری گرفتند و بعد از نمایش فیلم نیز سحر عصرآزاد منتقد سینما، آزاده موسوی و کورش عطایی کارگردان‌های «در جستجوی فریده» به روی صحنه آمدند.

سحر عصرآزاد در ابتدا درباره انتخاب این فیلم برای جایزه اسکار گفت:«برایم باعث افتخار است که در این جمع حضور دارم چراکه این روزها جز خبرهای معدود خوب، اتفاقی است که برای سینمای مستند ایران افتاده. به این کارگردان‌ها تبریک می‌گویم و برای سینمای مستند، آرزوی موفقیت بیشتر و شدیدتری دارم چون سینمای مستند ما به طور خاص خیلی مظلوم است و با وجود استعدادهای بالقوه‌ای که دارد، آن گونه که باید نتوانسته است ابعاد جهانی شدن را پیدا کند.»

آزاده موسوی نیز با تشکر از حاضران افزود:«باید بگویم همان‌طور که سحر عصرآزاد گفت این اتفاق شور و شعفی در سینمای مستند ایجاد کرده که خیلی امیدبخش است. مستند قلب تپنده یک جامعه است و این اتفاق می‌تواند فضای جدیدی را در مستند ما ایجاد کند.»

کورش عطایی نیز با بیان این‌که انتخاب این فیلم به عنوان نماینده ایران در اسکار باعث افتخار آن‌ها است،عنوان کرد:«امیدوارم این اتفاق گام بزرگی برای سینمای مستند باشد تا در داخل کشور جدی‌تر گرفته شود و در خارج از ایران بیشتر با این‌گونه سینمایی آشنا شوند.»

موسوی هم در تایید سخنان عطایی گفت:«جشنواره‌های خارجی در چند سال اخیر نشان داده‌اند که مرزبندی‌های گونه‌های سینمایی خیلی کمرنگ‌تر شده و به مستند نگاه دیگری می‌کنند. فکر می‌کنم ما هم می‌توانیم این مرزبندی‌ها را برداریم و به سینمای درست فکر کنیم.»

در ادامه عصرآزاد عنوان کرد که برای چندمین‌بار این فیلم را دیده و با اینکه نقاط اوج و انتهای آن را می‌دانسته اما هم‌چنان در طول تماشای فیلم بغض کرده و این نکته برای خودش جالب بوده است.

او سپس با اشاره به دیگر ساخته این دو کارگردان «از ایران یک جدایی» نکته مشترک این دو فیلم را ارتباط مخاطب با اثر دانست:«سوژه این دو فیلم در عین بومی بودن، به دلیل زاویه نگاهی که دارد این امکان را به مخاطب می‌دهد فراتر از مرزهای جغرافیایی به آن نگاه کند. فکر می‌کنم دوستان هیات انتخاب هم تم این فیلم را دیده و آن را انتخاب کرده‌اند. این فیلم در عین بومی بودن اما یک حرف جهانی دارد.»

این منتقد با بیان این مطلب، از کارگردان‌ها پرسید که چقدر حین ساخت فیلم سعی کرده‌اند چنین نگاهی را تقویت کنند.

موسوی در پاسخ به این پرسش گفت:«آنچه از ابتدا درباره این فیلم درنظر داشتیم این بود که چون شخصیت فریده از خارج به کشور سفر می‌کند، قصه را برای بیننده باز کنیم و با اینکه فیلم در جشنواره‌های زیادی شرکت کرده اما الان که فیلم را می‌دیدم فهمیدم فیلم برای هر داور خارجی قابل فهم است.»

عطایی نیز به ابعاد دیگری هم‌چون مساله هویت در این فیلم اشاره کرد:«وقتی با شخصیت فریده آشنا شدیم، متوجه شدیم علاوه‌بر یک درام که در آن فریده به دنبال خانواده‌اش است، لایه‌های دیگری هم داریم که درباره تفاوت‌های فرهنگی است یعنی بااین‌که کشورها مرزبندی دارند اما این مرزبندی‌ها در میان انسان‌ها وجود ندارد و فیلم با آدم‌ها ارتباط عمیقی پیدا می‌کند. این‌ها جذابیت‌هایی بود که ما را ترغیب می‌کرد، فیلم را بسازیم.»

او برای توضیح بیشتر این موضوع به نمایش در جشنواره‌های خارجی اشاره کرد:«در اکران‌های جشنواره‌های خارجی که حضور داشتیم، تماشاگران ارتباط عمیقی برقرار کردند و فهمیدیم فرهنکی که فکر می‌کردیم بومی است برای همه قابل درک است چون موضوع آن جهان‌شمول است.»

موسوی هم با ذکر مثال‌هایی به نوع ارتباط تماشاگران خارجی با فیلم پرداخت:«در جشنواره اوکراین، خانمی پس از دیدن فیلم خود را به یک گلفروشی رساند و با چشمان گریان برایمان گل آورد یا خانم مسنی بعد از دیدن فیلم، بلندبلند حرف می‌زد که وقتی پرسیدم چه می‌گوید، گفتند ما را دعا می‌کند.»

او در ادامه با اشاره به نحوه ساخت فیلم گفت:«این فیلم، اولین فیلم تاریخ سینمای ایران است که از طریق کمک‌های مردمی که در دو سایت اعلام شده‌بود،ساخته شد.این کمک‌ها از پنج هزار تومان شروع شد که این اتفاق خودش درام مهمی است. حالا فیلمی که با کمک‌های مردمی ساخته شده، به عنوان نماینده مردم به اسکار می‌رود و این موضوع نشان می‌دهد اگر دست‌به‌دست هم دهیم، می‌توانیم اتفاق‌های مهمی را رقم بزنیم.»

ارتقا سینما
در ادامه این نشست رضا توکلی، بازیگر سینما و تلویزیون به روی صحنه آمد و درباره احساس خود بعد از تماشای فیلم گفت:«آنقدر به وجد آمدم و اشک ریختم تا یک‌جایی که با خودم گفتم اصلا چرا آنقدر گریه می‌کنم؟ بغضم داشت می‌ترکید. اینجا آمدم تا از صمیم قلبم به فیلم‌سازهای مملکت‌مان تبریک بگویم و اینکه چه زاویه نگاه بی‌نظیری دارند. سینمای ما ارتقا پیدا کرده و با این فیلم یک درجه بالاتر رفتیم. از هیات انتخاب هم تشکر می‌کنم. واقعا فکر نمی‌کردم چنین فیلمی را انتخاب کرده باشند و وقتی فیلم را تماشا می‌کردم از ته دل افتخار می‌کردم که برای سینمای ایران اتفاق‌های خوبی می‌افتد.»

در ادامه نوبت به تماشاگران رسید و یکی از حضار درباره این فیلم گفت:«من اصالتا مشهدی هستم و در زمان جنگ مدتی در آنجا زندگی کردم. به طور تصادفی دوستی در هلند دارم که مدتی هم با او زندگی کرده‌ام. برایم جالب بود که در این فیلم چقدر به جزئیات توجه شده و مدل فیلم‌برداری و نشان دادن تفاوت‌های فرهنگی بسیار خوب بود.»

یکی دیگر از تماشاگران هم با بیان اینکه برای دومین‌بار است به تماشای این مستند می‌نشیند، سوالی را مطرح کرد:«سوال من این است که فریده می‌توانست آزمایش DNA را در هلند انجام دهد بدون آنکه به ایران بیاید؟ سفر او به ایران خواست خودش بود یا شما از او خواستید که به ایران بیاید چون در صورت اول با یک مستند مواجه بوده‌ایم و در صورت دوم با یک مستند داستانی.»

موسوی نیز در پاسخ به خواست خود فریده اشاره کرد:«آمدن فریده به ایران کاملا خواست او بود و ما فقط همراه او بودیم. او حتی تحقیق کرده بود که می‌تواند نمونه DNA را به ایران بفرستند اما پزشکی به او گفته بود که بهتر است خودش هم به ایران برود و آرزو داشت ایران را ببینند.»

به گفته کورش عطایی یکی از مسائل فریده، بحران هویت بود و او دوست داشت زادگاهش را ببینند چون خانواده‌اش تا سال‌ها به او اجازه نداده بودند به ایران سفر کند و او دوست داشت با فرهنگ مردمی که در آنجا به دنیا آمده است، آشنا شود و صرفا مساله آزمایش برایش مطرح نبود.

مهجورنبودن سینمای مستند
عباس امینی، کارگردان نیز در ادامه این مراسم گفت:«در میان صحبت‌هایی که شد، چندین‌بار گفتید سینمای مهجور مستند و سینمایی که دیده نشده است. درحالی که سینمای مستند اصلا مهجور نیست. اگر آمار درستی وجود داشت، می‌دیدیم جوایزی که سینمای مستند گرفته و آبرویی که در این سال‌ها برای سینمای ایران خریده، چندین برابر سینمای داستانی است. مسابقه‌ای میان این دو سینما وجود ندارد اما برخوردهایی که در چند روز اخیر (انتقادها نسبت به انتخاب یک مستند برای جایزه اسکار) انجام شد، مرا خیلی متاثر کرد برای این‌که جوری درباره سینمای مستند حرف زده شد انگار درباره یکسری آدم صحبت می‌شود که از کره مریخ آمده‌اند، کارهایی کرده و رفته‌اند.»

تینا پاکروان، کارگردان و بازیگر هم نظر خود را این‌گونه بیان کرد:«می‌خواستم تبریک بگویم و امیدوارم بعد از گرفتن جایزه اسکار باز هم همین‌جا برایتان دست بزنیم.»

هم‌چنین یکی از تماشاگران نسبت به اینکه چندین‌بار حین دیدن فیلم بغض کرده است، انتقاد کرد و گفت که این از عادت شرقی‌هاست و گریه کردن زیاد از نقاط ضعف‌های فیلم است.

موسوی نیز در توضیح این موضوع گفت:«شخصیت فیلم یکجایی می‌گوید که همیشه می‌خندم و همیشه گریه می‌کنم. فیلم همین است، می‌خنداند و گریه می‌اندازد مثل خود شخصیت فیلم.»

او صحبت‌هایش را با اشاره به سخنان امینی به اتمام رساند:«در سال‌های گذشته تقریبا هر فیلمی که به اسکار معرفی شده، مورد نقد قرار گرفته‌است، و در این میان وقتی نوگرایی به‌وجود می‌آید که جدید و جسورانه است، طبیعی است نقدها هم بیشتر شود. به‌هرحال باید بابت این انتخاب از هیات انتخاب تشکر کنیم.»

عکس:یاسمن ظهورطلب