هنروتجربه-مرسده محمدی: پردیس سینمایی سیتی سنتر اصفهان در روز دوشنبه هشتم مهرماه میزبان کارگاه فیلم‌سازی با موضوع تولید فیلم مشترک هفته فیلم فنلاند بود. این کارگاه بعد از نمایش فیلم «شمشیرباز» به کارگردانی کلاس‌ هارو برگزار شد.میهمانان این جلسه نوید محمودی کارگردان، لس سارینن مدیر عامل بنیاد فیلم فنلاند و کارل آهو تهیه کننده فیلم «شمشیرباز» بودند.

درابتدای جلسه هر یک از میهمانان به تعریف فیلم هنری ازمنظر خود پرداختند و اولین تعریف را نوید محمودی ارائه داد:«فیلم هنری به نظرم هر فیلمی ‌‌است که تجربه‌گرا باشد و با سینمای روز فاصله داشته باشد. فیلم هنری ویژگی‌ای دارد که آن را برای مخاطب خاص ‌می‌کند و به شما این امکان را می‌دهد که هر آنچه را که دوست دارید، به مخاطب خاص نشان دهید».

لس سارینن در تعریف فیلم هنری توضیح داد:«تعریف فیلم هنری کارسختی است واین نوع فیلم مخاطب خاص و کمی ‌‌دارد، معمولا با میزان بودجه کم ساخته ‌می‌شود. در فنلاند حدود ۱۸ تا ۱۹ درصد کل آمار ساخت فیلم به ساخت فیلم هنری اختصاص پیدا می‌کند. البته ما در بنیاد فیلم فنلاند از فیلم‌های عامه‌پسند هم حمایت می‌کنیم. البته به عنوان عضوی از بنیاد فیلم فنلاند واقعا سخت است که بگویم پول‌مان را باید به کدام فیلم‌ها اختصاص دهیم چون طیف وسیعی از فیلم‌ها مثل فیلم‌های هنری، اکشن، تخیلی و … به حمایت نیاز دارند».

کارل آهو نیز با اشاره به سخت بودن تعریف فیلم هنری عنوان کرد:«در تعریف فیلم هنری اول باید هنر را تعریف کرد و این کار سختی است. فیلم هنری تلاشی است برای نزدیک شدن به موضوعات رایج و متداول روز از یک نگاه جدید. در اروپا بیشتر فیلم‌ها هنری هستند. مساله این است که فیلم هنری به اندازه فیلم‌های‌هالیوود به مرحله توزیع نمی‌رسد».

در ادامه این نشست آهو در مورد فیلم«شمشیرباز» و روند تولید مشترک آن توضیح داد:«این فیلم به دلیل اینکه در کشور استونی که کشور کوچکی است و تعداد اندکی ‌به زبان رسمی آن سخن ‌می‌گویند ساخته شده و بودجه کمی ‌داشته ،فیلم هنری محسوب ‌می‌شود. فیلم محصول سه کشور استونی- فنلاند و آلمان است.این فیلم درسال ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ در استونی فیلم‌برداری شد و در ۲۰۱۵ به سود دهی رسید و در ۲۰۱۶ نامزد اسکار شد. فیلم‌نامه این اثر که به دست من رسید دیدم متن خوبی است و روی آن سرمایه‌گذاری کردم، ابتدا فکر ‌می‌کردم پنج سال طول بکشد تا به سود برسد اما این روند دو سال طول کشید. کارگردان فیلم هم فنلاندی است و چون قسمتی از فیلم درمورد آلمانی‌هاست و آن‌ها از قصه خوششان آمد، بودجه ای را در اختیار ما گذاشتند و فیلم محصول مشترک سه کشور شد.در اروپا تولیدات محصول مشترک خیلی رایج است چون اغلب کشورها خیلی کوچک هستند. آلمان و فرانسه پول‌های بیشتری برای ساخت فیلم دارند پس فیلم‌های بزرگ‌تری ‌می‌سازند و پروژه‌های بزرگ‌تر به آن‌ها رجوع ‌می‌کنند».

لس سارینن:ما در فنلاند بودجه کمی ‌داریم. پس طبیعی است که به سراغ کشورهای دیگر و تولید محصول مشترک برویم. ما در بنیاد فیلم فنلاند که نهادی دولتی  و مثل بنیاد فیلم فارابی در ایران است از فیلم‌های بلند، مستند و کوتاه حمایت ‌می‌کنیم

لس سارینن هم در ادامه این بحث، با تایید سخنان تهیه کننده فیلم«شمشیرباز» عنوان کرد:«این فیلم به واسطه متن و کارگردانی از نمونه‌های خوب فیلم فنلاندی است و خوشحالم که آن را در هفته فیلم فنلاند نشان دادیم. ما در فنلاند بودجه کمی ‌داریم. پس طبیعی است که به سراغ کشورهای دیگر و تولید محصول مشترک برویم. ما دربنیاد فیلم فنلاند که نهادی دولتی  و مثل بنیاد فیلم فارابی در ایران است از فیلم‌های بلند، مستند و کوتاه حمایت ‌می‌کنیم. بیشتر این فیلم‌ها هم فنلاندی هستند و حدود ۲۰ فیلم در سال مورد حمایت قرار ‌می‌دهیم که تعداد کمی ‌است. معمولا فیلم‌های عامه پسند خیلی گران نیستند و حدود ۱ تا ۱/۵ میلیون یورو هزینه ساخت دارند و فیلم‌های محصول مشترک که پروژه‌های بزرگ‌تری محسوب می‌شوند بین ۴ تا ۵ میلیون یورو برای ساخت‌شان هزینه ‌می‌شود».

در بخش دیگری ازاین نشست، نوید محمودی هم در توضیح هزینه‌های ساخت انواع فیلم در ایران و علت گرایشش به ساخت فیلم‌های هنری گفت:«در سینمای بدنه ۴۰ درصد سود فیلم سهم تهیه کننده است که درواقع همان پولی است که تهیه کننده خرج کرده تا فیلم را بسازد و سودی عایدش نشده است. پس سینمای ایران در یک نگاه کلی ضررده است اما این‌که چه ‌می‌شود که ما ‌می‌خواهیم هم‌چنان فیلم هنری بسازیم یا دلیل این‌که فیلم هنروتجربه‌ای ‌می‌سازیم که رقم‌های سینمای بدنه را هم ندارد،یک دلیل خاص است. دلیلی که حتی به خاطر آن حاضریم مثل خود من برای ساخت فیلمی‌ چون «چند مترمکعب عشق» خانه مان را هم بفروشیم .این دلیل آن است که ما با ساخت این فیلم‌ها؛ تجربه‌های هیجان انگیزی را پشت سر ‌می‌گذاریم مثلا فیلم «چند متر مکعب عشق» در ۱۱۷ جشنواره خارجی شرکت کرد و خیلی جایزه گرفت و البته سودده بود و من توانستم دوباره خانه‌ام را بخرم اما تجربه این حس است که باعث تولید این گونه آثار‌ می‌شود».

کارل آهو در واکنش به سخنان نوید محمودی عنوان کرد:« خوشحالم که در ایران کسانی چون نوید محمودی زندگی ‌می‌کنند که حاضرهستند برای ساخت فیلم از این کارها بکنند. در فنلاند هم گاهی افراد با هزینه کم و با بودجه شخصی فیلم ‌می‌سازند اما این شکل رایج فیلم‌سازی در فنلاند نیست و سرمایه‌های عمو‌می‌ و دولتی بیشتر برای ساخت فیلم به کار ‌می‌روند. هرچند صحبت کردن در مورد پول و بودجه در تولید فیلم هنری کسالت بار است اما بحث مالی در فیلم‌سازی اهمیت بسیار دارد.مثلا ما برای ساخت« شمشیرباز» هزینه  کمی ‌نکردیم. این فیلم در کشور استونی که کشور ارزانی است بالغ بر دو میلیون یورو هزینه داشت اگر در فنلاند ساخته ‌می‌شد سه میلیون یورو و اگر در آلمان ساخته ‌می‌شد خیلی بیشتر هزینه ‌داشت».

در بخش دیگری از این نشست کارل آهو به این پرسش حضار که چرا فیلم «شمشیرباز» جزو فیلم‌های هنری محسوب ‌می‌شود و چرا نامزد اسکار شده است، پاسخ داد:«این فیلم فرم جدیدی ارائه نمی‌دهد و کلاسیک است اما چون استونی کشوری کوچک است و توزیع آن هم محدود بوده باعث ‌می‌شود آن‌را هنری بدانیم. اگر فیلم در آلمان یا فرانسه بود توزیع بزرگ‌تری داشت. روایت داستان در این فیلم محتاطانه است و موضوع آن که به الحاق اوکراین و روسیه ‌می‌پردازد، مهم است. دلیل انتخاب اعضای آکاد‌می‌اسکار را هم نمی‌دانم».

کارل آهو هم‌چنین به این پرسش که دلیل انتخاب یک متن برای تولید فیلم مشترک توسط آن‌ها چیست، پاسخ داد:«به نظرم بیشتر از این‌که تولید مشترک به متن خوب مربوط باشد به احساس خوب مربوط است؛ این‌که شما چه احساسی به کسانی که ‌می‌خواهند فیلم را بسازند داشته باشید اهمیت دارید. مرحله بعدی تولید مشترک این است که چند نفرباید برای تولید مشترک ریسک کنند یعنی از هر کشوری یک تهیه کننده وارد کار می‌شود، پس کار دشوار است. از سویی دیگر باید ازکسی که ‌می‌خواهد این فیلم را بسازد، کار بلند موفقی دیده باشیم تا شایستگی او به اثبات برسد و بتوانیم برای تولید مشترک اقدام کنیم».

کارل آهو:از نظر ما ایران به لحاظ ساخت فیلم هنری و از نظر سینمایی جایگاه بالایی در جهان دارد. ایران به دلیل وجود تحریم‌ها برای ما مانند یک معما است.ما کنجکاو هستیم بدانیم چطور فیلم‌های به این خوبی از دل این تحریم‌ها بیرون ‌می‌آید

در ادامه الهه گودرزی مدیر بخش بین‌الملل گروه سینمایی هنروتجربه که عضو هیأت همراه بود نیز در مورد تولید مشترک و هدف از برگزاری این کارگاه‌ها توضیح داد:«هدف از تشکیل این کارگاه‌ها رسیدن به راه‌هایی برای تولید فیلم مشترک بین ایران و فنلاند است. این مهم در تهران و توسط بنیاد سینمایی فارابی انجام می‌شود و بین دو کشورهم توافقاتی انجام گرفته است.همان‌طور که پیش از در جریان برگزاری هفته فیلم صربستان نیز طی نشستی که در فارابی داشتیم به تولید فیلم مشترک رسیدیم».

در بخش پایانی این نشست نوید محمودی در توضیح تاثیر تحریم‌ها علیه ایران بر تولید فیلم مشترک، نکاتی را عنوان کرد:«ما به دلیل همین تحریم‌ها نمی‌توانیم به صورت رسمی ‌تولید فیلم مشترک داشته باشیم، یعنی نمی‌‌توانیم برای فیلم‌سازی پولی رد و بدل کنیم. اصولا شکل تولید مشترک در سینمای ما این است که شما یک دوستی یا آشنایی در خارج از کشور دارید که او هم علاقه دارد مبلغی در فیلم شما سرمایه‌گذاری کند شما به آن کشور سفر ‌می‌کنید و در آنجا فیلم‌تان را ‌می‌سازید. هرچند همه موافقند که باید مقوله هنرو سیاست از هم جدا باشد اما برای آن‌ها قانون قانون است و هیچ پولی نمی‌توان رد و بدل کرد، پس بهترین راهکار برای ما دور زدن تحریم‌هاست. مثلا من چون افغانستانی تبارم ‌می‌توانم از طریق افغانستان، فیلم‌هایم را به اسکار معرفی کنم یا شاید در ازای سود پخش فیلم، ‌بتوان دوربین از کشورهای خارجی خرید. حدود ۵۰ سال است که سینمای ایران با فیلم‌سازان ارزشمندش در کل دنیا مطرح است. امروز کمتر جشنواره‌ای در دنیا هست که فیلمی ‌از ایران نداشته باشد یا فیلم‌سازان ما در آن جایزه نگیرند. به هرحال حتی اگر دوربین‌ها را هم از ما بگیرند ما راهی برای دور زدن تحریم‌ها پیدا ‌می‌کنیم ،مثل ساختن فیلم با موبایل که امروزه رایج شده است».

کارل آهو هم در تأیید سخنان محمودی و با اشاره به فیلم‌سازان بزرگی ایرانی چون کیارستمی ‌و فرهادی گفت:« ما ایران را از طریق فیلم‌های کیارستمی‌ ‌و فرهادی ‌می‌شناسیم . از نظر ما ایران به لحاظ ساخت فیلم هنری و از نظر سینمایی جایگاه بالایی در جهان دارد. ایران به دلیل وجود تحریم‌ها برای ما مانند یک معما است. حتی مردم عا‌می ‌هم درفنلاند نسبت به ایران حس خوبی دارند مثلا پدرم تا فهمید من قرار است به ایران بیایم نظر مساعدی داشت با این‌که هیچ فیلم ایرانی ندیده است. ما کنجکاو هستیم بدانیم چطور فیلم‌های به این خوبی از دل این تحریم‌ها بیرون ‌می‌آید».