هنروتجربه:کارگاه «فیلم‌سازی فیلم هنری از تولید تا اکران» با حضور مدیرعامل کنفدراسیون بین‌المللی سینمای هنری و محسن امیریوسفی برگزار و در آن مباحثی هم‌چون نحوه تولید و اکران فیلم‌های هنری، ساخت فیلم‌های کوتاه موفق از سوی کارگردان‌های جوان برای جذب سرمایه در تولیدات بعدی، حضور در جشنواره‌ها، اکران‌های موفق بومی برای جذب پخش‌کنندگان جهانی و همکاری‌های بین‌المللی برای مقابله با سینمای هالیوود مطرح شد.

کارگاه «فیلم‌سازی فیلم هنری از تولید تا اکران» با حضور کریستین برویر مدیرعامل کنفدراسیون بین‌المللی سینمای هنری و محسن امیریوسفی کارگردان ایرانی روز یکشنبه ۲۱ مهر در خانه هنرمندان برگزار شد.

در ابتدای این نشست برویر با بیان اینکه از حضور در ایران به عنوان یک کشور با سابقه غنی فرهنگی خوشحال است، درباره کنفدراسیون سینمای هنری گفت:«رئیس کنفدراسیون هنری هستم که شبکه‌ای ازچهارهزار فیلم را در برمی‌گیرد، در جشنواره‌های مختلفی حضور داریم و با کارگردان‌های مختلفی در تمام دنیا کار می‌کنیم، همچون برادران داردن از بلژیک. ما سعی می‌کنیم فیلم‌های مستقل دنیا را حمایت کنیم تا فرصتی برای دیده شدن داشته باشند. در کنار موضوع‌های فرهنگی به موضوع‌های سیاسی می‌پردازیم و ۱۵ خانه هنر را در برلین اداره می‌کنیم. همچنین شرکت من در برلین قرار دارد و به فیلم‌های هنری و تجربی که کمتر دیده شده‌اند، امکان دیده شدن می‌دهد».

محسن امیر یوسفی، رئیس کانون کارگردانان سینمای ایران و رئیس شورای صنفی اکران هم ضمن معرفی خود به توصیف وضعیت سینمای ایران پرداخت:«سینمای ایران طی ۴۰ سال بعد از انقلاب ۵۷ وارد روندی شد که ترکیبی از سینمای دولتی و بخش خصوصی بوده است. این دو سینما شاید تعارض‌ها و تفاوت‌هایی با هم داشتند اما نقطه اشتراک‌شان مخالفت با سینمای هنری و متفاوت است. از این لحاظ حداقل سینمای هنری توانست وفاقی میان این دو مدل سینما به‌وجود بیاورد. خوشبختانه از پنج سال قبل با تشکیل گروه هنروتجربه تعداد سینماهای محدودی در اختیار این گروه قرار گرفت که اتفاق‌های بسیار خوبی افتاد و نشان داد گروه زیادی از مخاطبان ما در این سال‌ها که از سینما قهر کرده بودند با ایجاد گروه هنروتجربه به سینما برگشتند و تعداد این مخاطبان همچنان درحال افزایش است».

کریستین برویر:در اروپای غربی یک بازار بزرگ برای سینمای هنری وجود دارد که ۷۰ درصد از آمار تولید فیلم‌ها مربوط به آثار هنری است. در سال‌های قبل حدود دو هزار فیلم تولید کرده‌ایم که حدود ۶۰ درصد تولید کل فیلم‌ها را شامل می‌شود و این‌ها فیلم‌های هنری بودند. این میزان فیلم، عدد مهمی است که نسبت به فیلم‌های جریان اصلی، کم هزینه‌تر بوده است

او درباره هنروتجربه افزود:«این نکته را هم باید اضافه کنم که بخش دولتی نگاه دوگانه‌ای به سینما داشت. در بخشی نگاه مخالفت‌آمیز و در بخشی نگاه حمایتی. نمونه‌اش بنیاد سینمایی فارابی است که به خصوص در دو دهه اول شکل‌گیری کمک‌های زیادی به سینمای ایران کرد و هنروتجربه هم به‌هرحال با تایید اولیه دولت راه‌اندازی شد. اگر این اتفاق نمی‌افتاد متاسفم بگویم که تصور نمی‌کنم از دل سینمای تجاری گروه هنروتجربه به‌وجود می‌آمد. این هم نگاه دو گانه بخش دولتی بود که خوشبختانه این‌بار به نفع سینمای هنری و فیلم‌سازان جوان تمام شد».

بازار بزرگ سینمای هنری در اروپای غربی
برویر در ادامه آماری درباره تولید فیلم‌های هنری ارائه کرد:«در اروپای غربی یک بازار بزرگ برای سینمای هنری وجود دارد که ۷۰ درصد از آمار تولید فیلم‌ها مربوط به آثار هنری است. در سال‌های قبل حدود دو هزار فیلم تولید کرده‌ایم که حدود ۶۰ درصد تولید کل فیلم‌ها را شامل می‌شود و این‌ها فیلم‌های هنری بودند. این میزان فیلم، عدد مهمی است که نسبت به فیلم‌های جریان اصلی، کم هزینه‌تر بوده است».

او هم‌چنین درباره تامین هزینه تولید یک فیلم عنوان کرد:«سرمایه‌هایی که برای تولید فیلم‌های هنری اختصاص پیدا می‌کند از راه‌های مختلفی جذب می‌شود. تولید فیلم شامل حضور مردم هم می‌شود. به دلیل حضور مردم در فضای مجازی آن‌ها دوست دارند با مناطق مختلف دنیا آشنا شوند پس فیلم‌ها به این کار کمک می‌کند و باعث می‌شود مردم با فرهنگ‌های مختلف آشنا شوند. یکی از کارهایی که ما انجام می‌دهیم تولید مشترک است که مهم‌ترین آن‌ها تولید مشترک آلمان و فرانسه است».

به گفته برویر درباره تولید فیلم‌های هنری دو نکته مهم وجود دارد که شامل حضور موفق در جشنواره‌ها و  فروش بومی فیلم است.

امیر یوسفی نیز با بیان اینکه قصد ندارد درباره آمار فروش صحبت کند، افزود:«حس می‌کنم الان که شش ماهه اول سال را پشت سر گذاشته‌ایم، تاکنون سینمای اجتماعی و هنری در اکران سینمای ایران پیروز بوده است. یک پای سینمای هنری در هنروتجربه است و یک پای سینما در فیلم‌های پرمخاطب سینمای اجتماعی و خاص. طبق آمار هم یک پیروزی در جذب مخاطب داشته‌ایم. علاوه‌بر سینمای اجتماعی ایران، اخیرا می‌بینیم فیلم «مسخره‌باز» با فضای فانتزی وارد سینمای ایران شد که با استقبال خوبی همراه بوده و این نوید را داد که نگاه‌های متفاوتی که باز هم در دل سینمای هنروتجربه است، با مخاطب عام ارتباط برقرار می‌کند. این اتفاق خوبی برای جذب مخاطب است. این موضوع به ما یادآوری کرد که گروه دیگری از مخاطبان سینما هستند که مثل مخاطبان هنروتجربه انگار از سینما قهر کرده بودند اما با این فیلم‌ها به سینما برگشتند».

امیریوسفی سپس این پرسش را از برویر مطرح کرد که چند درصد از سینمای آلمان یا اروپا در اختیار فیلم‌های هالیوودی یا آمریکایی است؟

مدیرعامل کنفدراسیون بین‌المللی سینمای هنری نیز چنین پاسخ داد:«در آلمان این موضوع به موفقیت فیلم‌های هالیوودی بستگی دارد. هرچه فیلم موفق‌تر باشد سهم بیشتری در اکران دارد. نیمی از فیلم‌هایی که اکران می‌شود معمولا فیلم‌های اروپایی هستند. در سال‌هایی که فیلم‌های هالیوودی موفق‌تر هستند، شاید حدود ۶۵ درصد فیلم‌هایی که در آلمان اکران می‌شود، هالیوودی باشد. البته اخیرا اکران فیلم‌های هالیوودی رکود داشته است. نکته جالب این است که فیلم «محوشدگی» فاتح آکین در آلمان بسیار معروف است و خیلی از فیلم‌های او در جریان اصلی اکران می‌شود و جز فیلم‌های هنری و خاص نیست».

او درباره این آمار در شرکت خودش گفت:«شاید حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد فیلم‌های هالیوودی که فیلم‌های خاصی هستند مثل آثار تارانتینو یا کارگردان‌های خاص‌تر دیگر در شرکت ما نمایش داده می‌شود البته در شرکت ما ۸۰ درصد فیلم‌های آلمانی تولید و اکران می‌شود. فیلم‌های هنری کشورهای دیگر مثل فیلم‌های آسیایی یا فیلم‌های ایرانی هم‌چون «جدایی نادر از سیمین» یا «تاکسی تهران» و… هم مخاطب خود را در شرکت ما دارند».

در این میان یکی از شرکت‌کنندگان در این کارگاه درباره نمایش فیلم‌های مستند در شرکت برویر پرسید که او عنوان کرد:«بله. شاید در رابطه با فروش این فیلم‌ها سهم زیادی نداشته باشند که رقمی حدود ۵/۱ درصد فروش کلی را شامل می‌شود اما شرکت ما حدود ۷۰ فیلم مستند را در سال تولید می‌کند و مخاطب بالای خودش را در روزهای خاص دارد. فیلم‌های مستند پرمخاطب معمولا موضوع‌هایی مانند معماری، موسیقی یا درباره هنرمندانی مانند ونگوگ و.. هستند. این مستندها بخش مهمی از برنامه‌های ماست نه به خاطر فروش بلکه به دلیل تنوع آثاری که باید وجود داشته باشد».

 

موفقیت در تولید فیلم کوتاه راهی برای جذب سرمایه فیلم بلند
یکی دیگر از حضار درباره نحوه همکاری در تولید مشترک پرسید که مدیرعامل کنفدراسیون سینمای هنری گفت:«در ابتدای تولید هر فیلمی، شاید پیداکردن سرمایه کار خیلی سختی باشد. در آلمان تولیدکننده‌ها از همان ابتدا به دنبال سرمایه هستند. قبلا شاید به جنبه هنری فیلم بیشتر فکر می‌کردند اما الان به جنبه مادی آن فکر می‌کنند. شاید بهترین حالت این باشد که کروهی از فیلم‌سازان بخش تولید را برعهده بگیرند چراکه یکدیگر را بیشتر درک می‌کنند. در آلمان کارگردان‌های جوان فیلم‌های کوتاه زیادی می‌سازند تا معروف شوند و بتوانند سرمایه‌ای را جذب کنند».

او سپس به برخی از جزئیات تولید مشترک اشاره کرد:«در تولید فیلم مشترک که میان آلمان و فرانسه نیز زیاد اتفاق می‌افتد یکسری قوانین و توافق‌نامه‌ها وجود دارد مثلا اگر فیلمی بودجه‌ای را از یک منطقه خاص گرفته باشد فیلم در آنجا هم باید اکران شود و سهمی از بازیگران و عوامل منطقه‌ای در آن حضور داشته باشند. نقش استودیوها هم خیلی مهم است. تلویزیون هم نقش مهمی را ایفا می‌کند چون سرمایه زیادی دارد و از دوبخش خصوصی و عمومی تشکیل می‌شود که بخش خصوصی معمولا فیلم‌های خاص‌تر و بخش عمومی معمولا فیلم‌های عام‌تری پخش می‌کند و معمولا پخش‌کننده‌ها فیلم را براساس فیلم‌نامه خریداری می‌کنند».

امیریوسفی در ادامه درباره نقش تلویزیون برای تولید مشترک یا ایجاد سرمایه تولید یک فیلم گفت:«در ایران متاسفانه تاجایی که می‌دانم تلویزیون حداقل درباره فیلم‌های هنروتجربه نزدیکی زیادی نداشته است و قهری وجود دارد. اخیر هم این بحث وجود دارد که وی.او.دی‌ها تحت نظارت تلویزیون باشند که فاجعه خواهد بود. جالب است تلویزیون ما علاقه زیادی هم به پخش فیلم‌های آمریکایی دارد و این‌هم یک نکته تناقض‌آمیز است. البته ما برای سینمای ایران یک راه‌حل پیدا کرده‌ایم به این معنا که خودمان را در مقابل هالیوود واکسینه کرده‌ایم و ۴۰ سال است که نمایش فیلم‌های خارجی را ممنوع کرده‌ایم. امیدوارم فیلم‌های خارجی هم بتوانند در سینماهای ایران نمایش داده شوند. این توضیحات را بیشتر برای این دادم که وضعیت تناقض‌آمیز هنروتجربه در این میان را درک کنیم که از یک طرف با تلویزیونی روبه‌رو است که علاقه‌مند به نمایش فیلم‌های آمریکایی است و از طرف دیگر با سینمایی روبه‌روست که خودش را از رقابت با فیلم‌های خارجی محروم کرده است».

محسن امیر یوسفی:ترکیب سینمای اجتماعی و فانتزی با نگاه هنروتجربه حداقل می‌تواند آینده خوبی را برای سینمای ایران به‌وجود بیاورد که البته این کار بر دوش فیلم‌سازانی است که الان در هنروتجربه به همین فضای کم اکران قانع هستند اما با شوق و هیجان پیگیر دیده‌شدن آثارشان هستند

او این وضعیت دوگانه را از دو جنبه خوب و بد تشریح کرد:«این موضوع از یک طرف خوب است از این لحاظ که در دهه اول بعد از انقلاب شاهد به‌وجودآمدن یک سینمای متفاوت در ایران بودیم و فیلم‌سازان بزرگی مانند عباس کیارستمی در همین فضا توانستند فیلم‌های متفاوت خود را بسازند اما در کنار آن محروم بودن از نمایش فیلم‌های خارجی اگر از یک‌طرف به نفع فیلم‌هایی شد که توانست با مردم ارتباط برقرار کند، به نوعی باعث افت سینمای تجاری ایران شد تا نتواند همزمان با سینمای جهان رقابت کند».

جذب مخاطب سینمای از سوی هنروتجربه
امیریوسفی همچنین درباره نقش سینمای هنروتجربه در این میان گفت:«در پنج سال گذشته به‌وجودآمدن سینمای هنروتجربه با تمام محدودیت‌هایش توانسته است گروهی از مخاطبان را به سینمای ایران بکشاند که عملا مخاطبان سینمای تجاری ایران نبودند. آن‌ها مخاطبان جدیدی بودند که شاید قبل از این از طریق دی.وی.دی و..فیلم‌های مورد علاقه خود را می‌دیدند اما الان هنروتجربه فضای مثبتی را به‌وجود آورده است و در کنار هنروتجربه، عمدتا درباره فیلم‌های بلند صحبت می‌کنیم اما درباره فیلم‌های مستند و کوتاه باید بگویم که به طرز حیرت‌انگیزی متفاوت‌تر از فیلم‌های سینمای ایران هستند. فکر می‌کنم در سال‌های آینده اگر بخواهند به تاریخ اجتماعی ایران نگاه کنند فیلم‌های کوتاه و مستند نقش خیلی مهمی در ضبط و ثبت این فرهنگ دارند».

در ادامه یکی دیگر از حضار درباره کنفدراسیون سینمای هنری پرسید. برویر در توضیح ساختار این نهاد گفت:«معمولا بخش زیادی از سینمای هنری از سوی بخش خصوصی حمایت می‌شود. در خیلی از شهرها سینماهای اختصاصی برای پخش فیلم‌های مستند و عمومی وجود دارد و برای برگزار کردن یک جشنواره نمی‌توان خیلی از بخش عمومی مستقل عمل کرد و حتما مشارکت عمومی را هم می‌طلبد. کنفدراسیون یک شبکه است که فرصت بین‌المللی دیده شدن را به فیلم‌های هنری می‌دهد و هدف‌مان جذب مخاطب برای چنین فیلم‌هایی است. ما با جشنواره‌های کن، برلین و ونیز همکاری می‌کنیم و در جشنواره‌های مختلف هیات انتخاب و داوران جداگانه خودمان را داریم و اگر این هیات فیلمی را انتخاب کند، فرصت دیده شدن آن فیلم را در سطح جهانی ایجاد می‌کند به عنوان مثال خانم الهه گودرزی داوری بخش پانورامای جشنواره برلین بود».

    

تمایل به سینمای هنری به دلیل تنوع آثار
برویر هم‌چنین درباره این‌که چطور می‌توان در رقابت با سینمای هالیوود عمل کرد، توضیح داد:«در آلمان، فرانسه و بعضی از کشورهای اروپایی، مردم تمایل زیادی به سینمای هنری دارند که به خاطر تنوع‌شان است مثلا درباره فیلم‌هایی مانند «جدایی» و..خیلی کنجکاو بودند. ما سعی می‌کنیم مخاطبان بیشتری را جذب این‌گونه فیلم‌ها کنیم. اگر فقط به جریان اصلی سینما یا فیلم‌های تلویزیونی نگاه کنید، فیلم‌های هنری دیده نمی‌شوند. کار ما اعتلای سینمای هنری است. یکی از چالش‌های ما این است که با وجود فیلم‌های مختلف از کشورهای مختلف، اما هالیوود هم‌چنان بر سینما غلبه دارد. اگر در آینده موسسه‌های بزرگ‌تری به‌وجود بیاید که فقط آن‌ها تصمیم بگیرند چه فیلم‌هایی ساخته یا اکران شوند، تنوع آثار هم کم می‌شود. برای همین همکاری‌های بین‌المللی خیلی برای ما مهم است».

در ادامه امیریوسفی درباره تولید فیلم‌های هنری در ایران گفت:«ما در سینمایی هستیم که یک وجه تولید از سوی بخش خصوصی صورت می‌گیرد و بیشتر تولید روی وجه سینمای تجاری است و مقداری هم به فیلم‌های سفارشی و دولتی برمی‌گردد. در میان این دو، شرایطی در سینمای ایران به‌وجود آمده است که شرایط یک مقدار برای تهیه‌کنندگان بخش خصوصی سخت‌تر شده است.درواقع  جریان پول‌های بادآورده و هم‌چنین پول‌های سفارشی و دولتی باعث شده، تهیه‌کنندگان مستقل و بخش خصوصی سینمای ایران فشار زیادی را متحمل شوند. فراموش نکنیم در سینمایی هستیم که «هامون»، «لیلا»، فیلم‌های بهرام بیضایی و «اجاره نشین‌ها» که از نوع فیلم‌های کمدی است، جز پرفروش‌ترین‌ها بودند. نکته مثبت شاید این باشد که گونه‌ای از فیلم‌های اجتماعی سینمای ایران در سال‌های اخیر مورد توجه مخاطب قرار گرفته است. این فیلم‌ها هزینه بالایی هم دارند اما دیده شده‌اند. ترکیب سینمای اجتماعی و فانتزی با نگاه هنروتجربه حداقل می‌تواند آینده خوبی را برای سینمای ایران به‌وجود بیاورد که البته این کار بر دوش فیلم‌سازانی است که الان در هنروتجربه به همین فضای کم اکران قانع هستند اما با شوق و هیجان پیگیر دیده‌شدن آثارشان هستند و می‌توان امیدوار بود تولید این سینما ادامه یابد و درعین حال که می‌تواند با مخاطبان ارتباط بیشتری برقرار کند».

جعفر صانعی‌مقدم، مدیرعامل موسسه سینمایی هنروتجربه نیز در جمع‌بندی پایانی این نشست گفت:«یک نکته‌ای که کمی باعث سوتفاهم شد، این است که باید بگویم تولیدی در کار نیست. فاندهایی (سرمایه یا بودجه) وجود دارد که این کنفدراسیون معرفی می‌کند و هنروتجربه از دو سال قبل به عضویت این کنفدراسیون درآمده است. عنوان این گارگاه هم از تولید تا اکران فیلم‌های هنری بود. اولین‌بار است که ما این پانل را برگزار می‌کردیم. بیشتر کارگاه‌های‌مان درباره تولید مشترک بوده است به خصوص در شهرستان‌ها بیشتر کارگاه‌ها درباره فیلم‌های هنری برگزار شده‌اند اما نشست دیگری را با همین عنوان فردا(دوشنبه ۲۲ مهر) در اصفهان برگزار می‌کنیم و سعی داریم تمرکز بیشتری روی موضوع تولید تا اکران فیلم هنری داشته باشیم. در آذرماه هم آخرین هفته فیلم را که به تعوبق افتاده بود، درباره فیلم‌های لهستان برگزار می‌کنیم».

‌عکس:یاسمن ظهورطلب