هنروتجربه -سحر آزاد:پرستو کاردگر از شرایط سخت تولید انیمیشن به خصوص انیمیشن کوتاه صحبت می‌کند باهمه این‌ها می‌گوید به‌نظرش می‌رسد در دوران طلایی انیمیشن فیلم کوتاه قرار داریم و قرار دادن انیمیشن در بسته فیلم‌های کوتاه هنروتجربه باعث شده است نه فقط سازندگان فیلم‌های کوتاه هم به انیمیشن دیدگاه بهتری پیدا کنند بلکه مردم هم با این آثار بیشتر آشنا شوند و این تصور که انیمیشن صرفا برای کودکان است، از بین برود. به بهانه نمایش انیمیشن کوتاه «ایکی» به کارگردانی کاردگر در بسته «۸۸ دقیقه کوتاه» با او صحبت کردیم.

عنوان فیلم از کجا گرفته شده است؟
«ایکی» یک کلمه انگلیسی و کمی مهجور است. ایکی Icky یک صفت به معنای موجودی دوست نداشتنی و نامانوس است.

این انیمیشن زمان و جغرافیای خاصی ندارد. از ابتدا می‌خواستید این‌طور باشد یا اینکه حین کار چنین تصمیمی گرفتید؟
در همه کارهایم چنین تصمیمی دارم. در کار بعدی‌ام هم دوست ندارم قصه را به زمان یا جغرافیای خاصی محدود کنم. اگر راجع به موضوعی حرف می‌زنم خیلی کلی است مثلا اگر درباره جنگ حرف می‌زنم به طور کلی درباره جنگ است و ربطی به جنگ میان دو کشور یا یک منطقه خاص ندارد. در کارهایم دوست دارم زمان و مکان را خیلی پررنگ نکنم تا همه با آن ارتباط برقرار کنند. اتفاقا بخشی از نقدهایی که به «ایکی» وارد دانستند این بود که چرا از المان‌های تهران استفاده نکرده‌ام چون معتقد بودند این یک انیمیشن ایرانی  است و وقتی شخصیت اصلی در شهر راه می‌رود، المان‌های تهران هم نشان داده شوند. اتفاقا کاملا تعمدی این المان‌ها را بکار نبردم. به‌نظرم داستان این انیمیشن تنها محدود به آدم‌هایی نمی‌شود که در تهران زندگی می‌کنند و می‌تواند در همه جای دنیا وجود داشته‌باشد.

در یاداشتی که برای فیلم نوشته‌اید، گفته‌اید که قصه این انیمیشن از دوران نوجوانی در ذهن‌تان بوده و بعدا نیز پروژه پایان‌نامه‌تان شد. خط اولیه داستان چه بود و بعدا چه تغییراتی کرد؟
فکر می‌کنم برای بیشتر آدم‌ها این‌گونه باشند که اولین کار جدی‌شان خیلی شبیه خودشان می‌شود. این داستان هم در واقع یک‌جور بیوگرافی بود که پیش از ورود به دنیای انیمیشن در ذهنم شکل گرفت و تنها بخشی که تفاوت کرد، پایان داستان بود وگرنه خط اصلی داستان همین بود که نشان دهم یک بچه با دیگران متفاوت است. ضمن اینکه فکر کردم مکعب روبیک خیلی واضح است و حتی در تصویر هم می‌توان نشان داد تفاوت چقدر است و لازم نیست پرگویی کرد. پله‌پله پیش رفتم منتهی درباره پایان‌بندی کمی فکرم مشغول شد چون نه می‌خواستم این بچه قهرمان‌بازی دربیاورد و نه خیلی منفعل باشد. در پایان، این بچه متوجه می‌شود معلمش هم مانند خودش است و فقط ظاهرش را رنگ کرده تا بقیه متوجه او نشوند. در واقع این تنهایی شامل حال خیلی‌ها می‌شود اما آن‌ها ترجیح می‌دهند، همرنگ جماعت باشند تا تنهایی‌شان معلوم نشود.

ما سومین بسته‌ فیلم کوتاه هستیم که در آن انیمیشن قرار داده شده و قبل از آن انیمیشن برای اکران عمومی در سینماها پخش نمی‌شد. این قدم بزرگی بود از این جهت که حتی علاقه‌مندان فیلم کوتاه نیز با تماشای این بسته، انیمیشن دیدند و متوجه شدند انیمیشن ایران چقدر متفاوت‌تر از انیمیشن‌هایی است که در ذهن‌شان وجود داشته. مخاطبان دیگر نیز نگاه‌شان عوض شده است

این روزها که فیلم درحال اکران است، بازخوردها چگونه بوده است؟
اتفاقا یکی از خوبی‌هایی که نگذاشتم «ایکی» به جغرافیای خاصی تعلق نداشته باشد، در جشنواره‌های خارجی خودش را نشان داد چراکه ای‌میل‌ها (پست الکترونیک) و نظرات مختلفی گرفتم و هرکسی برداشت خود را از داستان داشت مثلا از یک انجمن اوتیسم تماس گرفتند و گفتند می‌توان برداشت کرد که این کودک، اوتیسم دارد و آیا می‌توانند این فیلم را در موسسه‌شان نشان دهند یا یک موسسه دیگر که در زمینه بازپروری معتادان فعالیت می‌کرد، تماس گرفته بود تا اجازه نمایش فیلم را بگیرد. از لحظه‌ای که پخش جهانی «ایکی» شروع شد، بازخوردهای جالبی گرفتم بااین‌حال این واکنش‌ها مربوط به خانواده انیمیشن بود یا از سوی تماشاگرانی که در جشنواره‌ها فیلم را دیده بودند اما الان که «ایکی» در بسته «۸۸ دقیقه کوتاه» از سوی هنروتجربه اکران می‌شود، بازخوردهای خیلی گرفته‌ام مخصوصا در شهرستان‌ها و همان‌طور که انتظار می‌رفت بیشتر با داستان «ایکی» ارتباط برقرار کرده‌اند. این کار یکسری اشکالات تکنیکی دارد که خودم هم خیلی به آن واقفم اما ازنظر فیلم‌نامه و ایده اصلی واکنش‌های خیلی خوبی گرفته‌ام.

یکی از مسائلی که پیش از این به آن اشاره کرده بودید این بود که خیلی‌ها فکر می‌کنند انیمیشن مربوط به کودکان است. این طرز فکر هم‌چنان وجود دارد؟ آیا گنجاندن انیمیشن در بسته فیلم‌های کوتاه توانسته است تغییری در این زمینه ایجاد کند؟
بسیار موثر بوده است برای این‌که فکر می‌کنم ما سومین بسته‌ای هستیم که در آن انیمیشن قرار داده شده و قبل از آن انیمیشن برای اکران عمومی در سینماها پخش نمی‌شد. این قدم بزرگی بود از این جهت که حتی علاقه‌مندان فیلم کوتاه نیز با تماشای این بسته، انیمیشن دیدند و متوجه شدند انیمیشن ایران چقدر متفاوت‌تر از انیمیشن‌هایی است که در ذهن‌شان وجود داشته. مخاطبان دیگر نیز نگاه‌شان عوض شده است. وقتی نظرات را در صفحات هنروتجربه در فضای مجاری، سینماتیکت یا صفحات دیگر می‌خوانم، متوجه می‌شوم خیلی‌ها از این بسته و انیمیشن‌ها خوششان آمده و این موضوع خیلی ارزشمند است.

این روزها مشغول چه کاری هستید؟
در میانه یک کار جدید هستم. البته خیلی کند پیش می‌روم چون هزینه‌ها بسیار بالا رفته است. سعی کرده‌ام با مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی فعالیت کنم و اکنون به مرحله انیمیت کارم رسیده‌ام. این اثر همانند «ایکی» به جغرافیا یا زمان خاصی اشاره ندارد و درباره یک کلنل بازنشسته جنگ است که با وجود گذشت سال‌ها از جنگ در همان فضا مانده و فکر می‌کند هنوز جنگ است مثلا با اسلحه‌اش می‌خوابد، با لباس نظامی بیرون می‌رود و حتی وقتی در شهر راه می‌رود، تجسم جنگ برایش تداعی می‌شود.

انیمیشن همیشه هزینه‌بر بوده اما با توجه به این‌که اشاره کردید، هزینه‌ها بیشتر شده، شرایط ساخت انیمیشن چگونه شده است؟
خیلی سخت شده است. اول از همه این‌که خودم نسبت به قبل توقع‌ام بالاتر رفته است و دوست دارم کارهای بهتری بسازم. توقع بقیه هم بیشتر شده است. دیگر این‌که هزینه‌ها خیلی زیاد شده و شرایط را سخت کرده است. ما در انیمیشن مخصوصا انیمیشن کوتاه خیلی تهیه‌کننده نداریم چرا که  انیمیشن کوتاه که برگشت مالی ندارد. در خصوص سریال‌ها، تهیه‌کننده‌ها بیشتر هستند اما انیمیشن کوتاه چون معمولا جشنواره‌ای است، بحث فروش آن هم کمتر مطرح می‌شود و به همین دلیل سرمایه‌گذار کمتری دارد. بیشتر کارگردان‌ها سعی می‌کنند با مراکزی مانند مرکز گسترش همکاری کنند اما به طور کلی انیمیشن هنر- صنعت انرژی‌بر و هزینه‌بری است ضمن این‌که نتیجه کار را خیلی دیر مشخص می‌شود و به طور متوسط یک تا دو سال طول می‌کشد تا نتیجه کار دیده شود. بااین‌حال احساس می‌کنم در دوران طلایی انیمیشن کوتاه هستیم. من امسال جز هیات انتخاب جشنواره فیلم کوتاه تهران بودم، آثار شاخصی داشتیم و نسبت به دوسه سال قبل یک جهش رو به جلو از نظر مفهوم و تکنیکی را شاهد بودیم. شرایط سخت است اما کسانی که عاشق این رشته هستند پرقدرت کار می‌کنند.

فکر می‌کنید دلیل این پیشرفت نسبت به چند سال قبل چیست؟
انیمیشن بیشتر شناخته شده است. به‌هرحال ارسال آثار برای جشنواره‌های خارجی خیلی راحت‌تر شده و درست است که برای جشنواره‌ها فیلم نمی‌سازیم اما وقتی بازخوردها را می‌بینیم برای ادامه دادن، انرژی بیشتری پیدا می‌کنیم. دیگر این‌که تنها کسانی می‌توانند در این کار باقی بمانند که عاشق آن هستند. از طرفی جشنواره‌های فیلم کوتاه و انیمیشن زیادتر شده است مخصوصا وقتی فیلم‌های ما در جشنواره‌های سینمایی نمایش داده می‌شود هرچند ممکن است سانس‌های خیلی خوبی نداشته باشیم اما همین هم باعث شده  انیمیشن نسبت به سال‌های قبل بیشتر دیده شود. دیگر این‌ سه چهار سال است که صنف ما هم تاسیس شده و همه‌این‌ها هرچند قدم‌های کوچکی هستند اما به بهترشدن انیمیشن کمک می‌کنند.