هنروتجربه-سعید حضرتی:عزیزالله حاجی‌مشهدی با اشاره به فضای دردناک این روزها گفت:«تردید داشتم این نشست برگزار شود اما باید اذعان کنم، با دیدن فیلم «درخت زندگی»، حال و هوای ۳۰ سال پیش و فیلم «خانه دوست کجاست» برایم تداعی شد و برای لحظاتی از تلخی این روزها فاصله گرفتم».

نشست نقد و بررسی فیلم سینمایی «درخت زندگی» به کارگردانی هومن بابانوروزی با حضور این کارگردان، عزیزالله حاجی‌مشهدی(منتقد)، بابک و احمد احمدپور(بازیگران) روز چهارشنبه ۲۵ دی‌ماه در خانه هنرمندان برگزار شد.در این نشست مادر برادران احمدپور، حسنی عاشورپور هم حضور داشت.

در این جلسه ابتدا از ساعت ۱۶ فیلم مستند «درخت زندگی» به نمایش درآمد و سپس با حضور علاقه‌مندان نشست نقد و بررسی برگزار و حضار سؤالات خود را با هومن بابانوروزی و عزیزالله حاجی‌مشهدی و بازیگران این فیلم مطرح کردند.

حاجی‌مشهدی در آغاز این نشست گفت:«به دلیل شرایط خاص این روزها تردید داشتم این نشست برگزار شود اما به دلیل نظم ویژه هنروتجربه برگزار شد و با دیدن فیلم برای لحظاتی از تلخی این روزها فاصله گرفتم.از همه تماشاگرانی که به دیدن فیلم آمدند ممنونم و خوشامد می‌گویم به مادر برادران احمدپور که از گیلان آمدند و به تماشای فیلمی از دو فرزند خود نشستند و یقینا پس از گذشت ۳۰ سال از فیلم «خانه دوست کجاست»،دیدن این فیلم برای ایشان هم بسیار خاطره‌انگیز است و امیدوارم شما هم از دیدن آن لذت برده باشید».

او ادمه داد:«در دهه ۶۰ به عنوان نخستین منتقدها، بر فیلم «خانه دوست کجاست» نقدی نوشتم و نگاه ستایش‌آمیزی به فیلم داشتم.معتقدم آن فیلم در کنار دو فیلم دیگر کیارستمی به نام‌های «زندگی و دیگر هیچ» و «زیر درختان زیتون» که به سه‌گانه کوکر یا سه‌گانه زلزله معروف شدند، همه نمادها و نشانه‌های خاص کیارستمی را در خود دارد و مجموعه موفقی است.بعد از گذشت این‌همه سال، شوق‌انگیز است که برادران احمدپور را برای اولین‌بار از نزدیک می‌بینم.بابک در این فیلم لحظات واقع‌گرایانه‌ای خلق کرد و به راحتی جلوی دوربین کارگردان از تمناها و خاطرات خود می‌گوید.او در این فیلم مدام یادآوری می‌کند که یک دقیقه در کنار عباس کیارستمی بودن به همه چیز می‌ارزد».

حاجی‌مشهدی با بیان این‌که این دومین باری است که فیلم را دیده، عنوان کرد:«فیلم «درخت زندگی» فیلم مستند تجربی ویژه‌ای است که خود کارگردان هم در تصویر و جلوی دوربین حضور دارد و ترکیب متناسب و خوبی را شاهد هستیم.با کمترین بی‌دقتی در تدوین اثر این فیلم به بیراهه می‌رفت و جذابیت خود را از دست می‌داد.انتخاب موسیقی غربی و کلاسیک فضای خوبی به فیلم داده و وجه تراژیک و بار نوستالژیک فیلم را به دوش می‌کشد.کارگردان در مورد کیارستمی و برادران احمدپور قضاوت نمی‌کند، نگاه بی‌طرفانه‌ای دارد و این از امتیازات فیلم است.بابانوروزی تلاش کرده فیلم بی‌طرفانه‌ای بسازد،میانه را بگیرد و قضاوت نکند و مسیر خودش را دنبال کند».

عزیزالله حاجی مشهدی:تلخ‌ترین سکانس فیلم هم پایان فیلم است که بابک احمدپور می‌گوید من از این فیلم(«خانه دوست کجاست») سهمی نبرده‌ام.می‌خواهم به او و برادر و خانواده‌اش بگویم که اتفاقا سهم برده‌اید و در فیلم مهمی نقش اساسی داشته‌اید و ماندگار شده‌اید و خیلی‌ها این فرصت را به دست نیاورده‌اند

این مدرس سینما در ادامه افزود:«از حق نباید گذشت که بخشی از شیرینی و حلاوت فیلم استفاده از شعرهای هایکووار کیارستمی و با صدای خود اوست.این شعرها که در فیلم استفاده شده است بار فلسفی عمیقی دارد که به فیلم طراوت بخشیده است.زیباترین نمای فیلم،نمای پایانی آن است که بابک پای درختی که خود کیارستمی کاشته است می‌نشیند.عصاره فیلم در این نمای زیبایی است که گویی بابک تنها در پناه خود عباس کیارستمی است که به آرامش می‌رسد.تلخ‌ترین سکانس فیلم هم پایان فیلم است که بابک احمدپور می‌گوید من از این فیلم(«خانه دوست کجاست») سهمی نبرده‌ام.می‌خواهم به او و برادر و خانواده‌اش بگویم که اتفاقا سهم برده‌اید و در فیلم مهمی نقش اساسی داشته‌اید و ماندگار شده‌اید و خیلی‌ها این فرصت را به دست نیاورده‌اند».

هومن بابانوروزی در ادامه ضمن خوشامدگویی به تماشاگران، گفت:«در ابتدا باید بگویم که با توجه به شرایط حال حاضر و کشته‌شدن هموطنان‌مان در حادثه هوایی اخیر و به احترام آن‌ها هیچ‌گونه اطلاع رسانی و تبلیغاتی برای فیلم «درخت زندگی» نکردیم.این نشست هم به دلیل اینکه از قبل اطلاع‌رسانی شده بود و امکان جایگزینی در شرایط دیگری را نداشت برگزارشده است.به هر حال امیدوارم در این نشست نکات مفیدی مطرح شود. من گرچه از نزدیک با عزیزالله حاجی‌مشهدی برخورد نداشته‌ام اما سال‌هاست که نوشته‌های ایشان را می‌خوانم و منتقد معتبری هستند».

او درباره چگونگی شکل‌گیری موضوع فیلم هم توضیح داد:«از مدت‌ها قبل و دورادور با بازیگران «خانه دوست کجاست» ارتباط داشتم و خبرهای آن‌ها را از دوستانم هم می‌شنیدم. همیشه برایم این سوال مطرح بوده و هست که سرنوشت بچه‌هایی که عمدتا نابازیگر هم هستند و در فیلم‌های سینمایی بازی می‌کنند چه می‌شود و چه اتفاقی برای آن‌ها می‌افتد.این کودکان در مقطعی وارد فضا و اتمسفر جدیدی می‌شوند و تجربه کاملا متفاوتی را پشت سر می‌گذارند و بعد از آن دیگر نمی‌توانند بازیگری را ادامه بدهند. فرصتی فراهم می‌شود که دیگر برایشان تکرار شدنی نیست سوالی که همیشه برایم مطرح بوده و هست این است که برای این‌ کودکان از نظر ذهنی و روانی چه اتفاقی می‌افتد و با مشکلات بعد از آن چه می‌کنند. حالا سوال این است با توجه به آسیب‌هایی که ممکن است این بچه‌ها ببینند ، آیا کارگردان‌ها نباید فیلم بسازند ؟یا نباید از بچه‌ها در فیلم‌های‌شان استفاده کنند؟ یا این‌که کارگردان‌ها باید تا آخر عمر مسئول بچه‌ها باشند؟وجود مشاور برای کودکان چه قبل و چه بعد از بازی ضرورت دارد؟».

او اضافه کرد:« فضاهای فیلم هیچ‌کدام ساختگی نیست و من فقط در طول کار جهت‌دهی کلی می‌کردم. ۱۰ ساعت راش داشتیم و با ایده اولیه و بدون وجود فیلم‌نامه، این فیلم ساخته شد».

کارگردان مستند «درخت زندگی» درباره رفتار کیارستمی نسبت به بازیگران فیلم‌هایش تاکید کرد:«کیارستمی همیشه نسبت به نابازیگرهایی که در فیلمش حضور داشتند احساس مسوولیت می‌کرد چون خودش می‌دانست که این بچه‌ها به وسیله او در این مسیر قرار گرفتند، به همین دلیل به شدت حمایت می‌کرد و فیلم ما هم سعی کرده است حق مطلب را ادا کند. ما به بچه‌ها فرصت دادیم که حرف‌شان را بزنند و هیچ سانسوری نکردیم».

در ادامه نشست بابک احمدپور بازیگر فیلم «خانه دوست کجاست» نیز گفت:«فیلم با مستند خیلی فرق می‌کند، این فیلم مستند بود و خود ما محور اصلی آن بودیم و چیزهایی که در فیلم گفته شد، واقعی بود. من همیشه گفته‌ام افرادی که کار ملی می‌کنند، یک روز باید تسلیم بشوند که از زندگی شخصی آن‌ها فیلم ساخته بشود.این را هم واقفیم که بعد از فوت کیارستمی مسئولیت ما دو برادر سنگین‌تر از گذشته است و باید شان و اعتبار کیارستمی را حفظ کنیم».

بابک احمدپور در پاسخ به این سوال که با وجود شرایط سختی که بعد از بازی در فیلم کیارستمی داشتید،از این تجربه راضی هستید؟توضیح داد:«باورکنید خیلی‌ها فکر می‌کنند ما معترض هستیم، در حالی که اصلا این‌طور نیست، اگر اندک آبرویی داریم آن را مدیون کیارستمی و سینمایش هستیم، خیلی از بازیگران هستند که هنوز ماندگار نشده‌اند،اما ما با سه گانه کوکر و«خانه دوست کجاست» هنوز نفس می‌کشیم، و باور کنید حاضر نیستم جای خودم را با هیچ بازیگری عوض کنم. شخص کیارستمی مرتب به من زنگ می‌زد، همیشه نگران معیشت و زندگی ما بود، حتی من یک‌بار بیکار شده بودم، کیارستمی چندبار تلفن زد و من را سر کار گذاشت. کافی بود یک دقیقه در فیلم کیارستمی بازی بکنید، درواقع باید بگویم خدمتی که کیارستمی به من کرد در این سال‌ها، پدر و مادرم نکردند.از بهمن و احمد کیارستمی تشکر می‌کنم و امیدوارم همانند پدرشان زنده یاد عباس کیارستمی بزرگ، ارتباط‌شان را با خانواده من قطع نکنند.مادرم همیشه می‌گوید:هروقت که بهمن واحمد ‌و تمامی علاقه‌مندان کیارستمی به کوکر سفر می‌کنند، بدانند که درخانه ما به روی همه بازاست و با تشریف فرمایی‌شان خوشحال می‌شویم».

بابک احمدپور:ما با سه گانه کوکر و«خانه دوست کجاست» هنوز نفس می‌کشیم، و باور کنید حاضر نیستم جای خودم را با هیچ بازیگری عوض کنم. شخص کیارستمی مرتب به من زنگ می‌زد، همیشه نگران معیشت و زندگی ما بود

حاجی‌مشهدی در ادامه اضافه کرد:«برادران احمدپور اهل عمل و زندگی هستند.این‌ها دچار رفتار دوگانه نشدند و خودشان را گم نکردند و دچار خودشیفتگی نشده‌اند.کیارستمی با بچه‌های دیگری هم کار کرده بود اما بابک و احمد در این میان از شهرت بیشتری برخوردار شدند. می‌توان به جنبه مثبت بازیگری در سنین پایین هم اشاره کرد و اینکه برای این بچه‌ها اعتیاد مثبتی به مقوله هنر و دلبستگی هنری اتفاق می‌افتد و به نوعی نجات‌دهنده آن‌ها در شرایط خاص و بحرانی است».

در ادامه این نشست،هومن بابانوروزی در پاسخ به این پرسش که شما بعد از گذشت ۳۰ سال از زمان ساخت فیلم «خانه دوست کجاست»، سینما و خود کیارستمی را قضاوت کرده‌اید، گفت:«من بارها و در مصاحبه‌های مختلف گفته‌ام و اینجا هم تاکید می‌کنم که فارغ از موفق بودن یا نبودن فیلم،نگاه من قضاوت نبوده و بیشتر از هر چیزی آسیب‌شناسی کودکان نابازیگر برایم اولویت داشته است».

در ادامه احمد احمدپور بازیگر فیلم «خانه دوست کجاست» عنوان کرد:«متشکرم از تمام تماشاگرانی که به دیدن فیلم آمدند، به ویژه از مادرم که از راه دور و برای دیدن فیلم، رنج سفر را به جان خرید و با وجود مشغله به اینجا آمد.کیارستمی و بودن در فیلمی از او برایم بسیار ارزش داشته است و خوشحالم بار دیگر به واسطه فیلم «درخت زندگی» امکان دیده شدن و صحبت درباره کیارستمی به وجود آمده است.از هومن بابانوروزی ممنونم که این امکان را برای من و بابک مهیا کرد تا حرف‌های‌مان را به گوش مخاطبان فیلم برسانیم».

حسنی عاشور‌پور هم در صحبتی کوتاه گفت:«در روستای خودمان پذیرای تمامی دوست‌داران کیارستمی هستیم و در خانه ما همیشه برای تمامی مهمان‌ها باز است.کیارستمی انسان شریف و یگانه‌ای بود و نامش جاودانه خواهد ماند».

عکس:یاسمن ظهورطلب