هنر و تجربه مریم شاه‌پوری: همان طور که تماشاگران بومی به بهانه هفتادمین سالگرد برگزاری جشنواره فیلم برلین استقبال پرشوری از این رویداد سینمایی مهم کردند، بازار فیلم اروپایی برلیناله هم بیش از یازده هزار مهمان داشت که پانصد نفر بیش از سال گذشته بود، حتی با این‌که بیش از شصت نماینده چینی از حضور در آن انصراف دادند، اما با وجود این، فروش‌ فیلم‌ها افت داشت و قراردادهای کم‌تری امضا شدند.

در حال‌وهوای نخستین برلیناله‌ای که پس از مراسم اسکار برپا می‌شد، همه در جست‌وجوی فیلمی مانند «انگل» اثر تحسین‌شده و برنده چهار جایزه اسکار جون‌هو بونگ بودند که در گیشه هم به یک اثر پرفروش جهانی بدل شد؛ اما خریداران خیلی سریع به این نتیجه رسیدند که نباید چندان انتظار و امیدی برای یافتن چنین فیلم هنری‌ای داشته باشند که توانست با انبوه تماشاگران هم ارتباط بگیرد.

ماتیاس ووتر کنول، رییس بازار فیلم اروپا، در این خصوص می‌گوید: «انگل فیلم و کالای خوبی بود. امسال همه به بازار آمده بودند و خیلی خوش‌بین بودند و با انتظاری بالا در جست‌وجوی فیلم‌های هنری‌ای و کشف‌شان بودند؛ اما متأسفانه در عالم واقعیت و در این اواخر، وضعیت فیلم‌های مستقل و هنری اصلاً خوب نبوده و نیست. البته این که امسال خیلی‌ها دست خالی ماندند و ناامید به کشورشان برگشتند، این واقعیت را تغییر نمی‌دهد که فیلم‌هایی مثل «انگل» همیشه می‌توانند با اقبال روبه‌رو شوند».

قلمروی میانی، کوچک و کوچک‌تر می‌شود

یکی از فروشندگان بریتانیایی حاضر در بازار فیلم اروپا می‌گوید: «بازار به بازار مسأله‌ها و وضعیت تغییر می‌کند. همه می‌گویند: “بازار فیلم آمریکا کارش تمام است»” یا “کن از رونق افتاده است” اما واقعیت این است که همه چیز به این بستگی دارد که چه محصولات و فیلم‌هایی عرضه می‌شوند. همه حوزه‌ها و بازارها به دنبال یک چیز هستند: پروژه‌های عظیم و تجاری‌ای که می‌توانند به‌نوعی با فیلم‌های استودیویی رقابت کنند؛ فیلم‌های اکشنی که به قیمت مناسب برای فروش عرضه شوند. در سوی دیگر، آثار هنری را هم پیگیری می‌کنند اما می‌خواهند ارزان بخرند تا خطری نکرده باشند و از پیش جلوی هر زیانی را بگیرند».

البته چند فیلم مهم در بازار فیلم اروپا به فروش رفتند که مهم‌ترین‌شان «پرستار خوب» / The Good Nurse اولین فیلم انگلیسی‌زبان فیلم‌ساز دانمارکی توبیاس لیندهولم بود؛ اقتباسی از کتاب غیرداستانی چارلز گرِیبِر درباره پرستار بدنامی (با بازی جسیکا چستین) که چهارصد بیمار را با آمبولی هوا کشت. این فیلم که اِدی رِدمِین هم در آن بازی کرده است، در نهایت با قراردادی ۲۵ میلیون دلاری به نتفلیکس رسید.

فیلم‌های دیگری که مشتری‌های خوبی داشتند عبارتند از: اکشن جرارد باتلر با نام «کنترل از راه دور» / Remote Control، فیلم جاده‌ای فعلاً بدون عنوان مایک میلس که واکین فینیکس در آن بازی می‌کند، عاشقانه «ستارگان نیمروز» / The Stars at Noon با بازی رابرت پتینسن و مارگارت کوالی. اولین تجربه کارگردانی مگی جیلنهال با عنوان «دختر گم‌شده» / The Lost Daughter با بازی‌های اولیویا کولمن، جسی باکلی و داکوتا جانسن هم برای فروش عرضه شد.

پخش‌کننده بریتانیایی چنین ادامه می‌دهد: «فیلم‌هایی که بین آثار عظیم استودیویی و سینمای مستقل و ارزان قرار می‌گیرند، برای پخش‌کننده‌ها ریسک بالایی دارند، چون در سراسر جهان کسی به تماشای آن‌ها نمی‌رود و همه صبر می‌کنند چند ماه دیگر آن‌ها را به صورت مجازی تماشا کنند. سینما یک صنعت رویدادمحور است و مردم باید به ترک خانه‌های‌شان ترغیب شوند. “انگل” منحصربه‌فرد و متفاوت بود ولی ممکن است هرگز نمونه‌اش تکرار نشود».

بزم یا قحطی

کنول، رییس بازار، در بخش دیگری از صحبت‌هایش می‌گوید: «بازخوردی که از خریداران و فروشندگان گرفتیم از تغییر کسب‌وکار در برلین خبر می‌دهد. حتی با وجود موفقیت و استقبال فوق‌العاده از “انگل”، فیلم‌های جریان اصلی به‌مراتب موفق‌تر از آثار هنری عمل کردند» ،با این‌که بعضی فیلم‌های به‌نمایش‌درآمده در جشنواره ساندنس مثل «خودش» / Herself ساخته فیلیدا لوید و «تسخیرگر» / Possessor به کارگردانی برَندِن کراننبرگ به فروش رفتند ولی اغلب این فیلم‌ها در برلین مشتری نداشتند.

یک خریدار فیلم‌های هنری که پروژه‌های کوچک بی‌شماری به او معرفی شده بود و بیش‌ترشان محصولات مشترک با دفاتر فیلم‌سازی بومی بودند و پروژه‌هایی بیش از حد کوچک، می‌گوید: «مأموران فروش، نگران و مضطرب بودند. اغلب فیلم‌های کوچک بدون کارگردان یا بازیگر شناخته‌شده‌ای عرضه می‌شدند و طالبی نداشتند. فیلم‌های بازار یا بیش از حد هنری بودند یا بیش از حد جریان اصلی!» یک پخش‌کننده اروپایی هم گفت: «فیلم‌هایی که دیدم آن‌هایی نبودند که انتظارشان را می‌کشیدم».

اما عنوان‌هایی که خریدارانی از آمریکای شمالی پیدا کردند عبارت بودند از: عاشقانه فیلم‌ساز مؤلف آلمانی کریستیان پتزولد با نام «آندین» / Undine، مستند سیاه‌وسفید و منحصربه‌فرد «گوندا» / Gunda اثر ویکتور کوساکوفسکی که پرتره یک خوک است، و درام بخش مسابقه «راه‌های نرفته» / The Roads Not Taken ساخته سالی پاتر و رمانس جان پاتریک شینلی با نام «وایلد مانتین تایم» / Wild Mountain Thyme با بازی امیلی بلانت که کمپانی «بلیکر» پیش از بازار حقوق پخش‌شان در آمریکای شمالی را خریده بود.

احتیاط حرف اول را می‌زند

تمهیدی هست که برای جلب سرمایه‌های خارجی، دوسه دقیقه از فیلمی را در بازارهای فیلم عرضه می‌کنند. با وجود این، اگر همه منتظر محصول نهایی باشند دیگر چنین تمهیدی جواب نخواهد داد. فروشنده بریتانیایی می‌گوید: «خرید پروژه‌ها بر اساس فیلم‌نامه کم شده است؛ اما اگر ترکیب بازیگران قطعی شده باشد، فروش به‌مراتب راحت‌تر است».

ستاره‌ها کم‌تر در دسترس‌اند

پخش‌کننده‌ها و تولیدکننده‌های مجازی مثل نتفلیکس اغلب ستارگان و نام‌هایی را جذب پروژه‌های خود کرده‌اند که می‌توانستند خریداران خارجی را مشتاق سرمایه‌گذاری کنند؛ و در این میان، ستاره‌های بین‌المللی نقشی حیاتی برای فروش در گیشه دارند؛ اما این روزها ستاره‌ها در دسترس نیستند و حتی استودیوها رقابت می‌کنند تا به وقت خالی آن‌ها را تصاحب کنند.

پخش‌کننده‌های مجازی و آنلاین حکمرانی می‌کنند

نتفلیکس در حال توسعه بخشیدن و پیشروی در تولیدهای بومی‌اش در هر منطقه‌ای است. همین طور شش رقیب او: آمازون، هولو، اپل، دیزنی پلاس، پیکاک و اچ‌بی‌او ماکس. در این میان طبیعی است که آن‌ها راهی جز جهانی شدن ندارند. به‌علاوه، هدف آن‌ها دستیابی به محصولات اریژینال و جدید کافی برای اغوای مشترکان بیش‌تر است؛ چون به طور طبیعی این پخش‌کننده‌ها هر چه مشترکان بیش‌تری داشته باشند بیش‌تر می‌توانند هزینه و تولید کنند. همین مسأله است که شرایط را برای فیلم‌های مستقل و حتی استودیوهایی دشوارتر می‌کند که می‌خواهند رقابت کنند. این یکی از دلایل اصلی کاهش تولید فیلم‌های مستقل است.

  • ایندی‌وایر