هنروتجربه: مارتین اسکورسیزی پس از درگذشت عباس کیارستمی گفت: «افتخار آشنایی با عباس را برای ۱۰یا ۱۵ سال اخیر داشتم. او انسان بسیار خاصی بود: آرام، دلپذیر، متواضع، شیوا و به شدت مشا‌هده‌گر. راه ما کمتر به هم می‌رسید ولی وقتی این اتفاق می‌افتاد، من همیشه خوشحال می‌شدم».

در ادامه چیشنهاد و معرفی آثار هنروتجربه‌ای که این روزها در وی‌اودی‌ها در دسترس هستند،نگاهی کرده‌ایم به آخرین اثر سینمایی مردی که به گفته مایک لی، عیار سینمای انسانی رابه درجه کم‌مانندی از خلوص رسانده است.

«۲۴ فریم»: حسن‌ختام کیارستمی
«۲۴ فریم» آخرین ساخته‌‌ عباس کیارستمی یک سال پس از مرگ نابهنگام او در جشنواره‌‌ کن ۲۰۱۷ به نمایش درآمد و پایان شکوهمندی را برای او رقم زد. این فیلم تجربی، ترکیبی از ۲۴ تصویر ثابت است که هر کدام حدودا چهار و نیم دقیقه به نمایش در می‌آیند. «۲۴ فریم» فیلمی کوتاه با جان بخشی به تصاویر ثابت است که اغلب عکس‌هایی هستند که کیارستمی در طول بیش از چهل سال عکاسی کرده‌ است. او دو فیلم نخست «۲۴ فریم» را در مستر کلاسی که سال ٢٠١۵ در جشنواره‌‌ فیلم مراکش برگزار کرد، به نمایش گذاشت اما هشت ماه پس از آن از دنیا رفت و تکمیل این پروژه‌ بی‌بدیل به پسر بزرگ او، احمد کیارستمی و بنیاد عباس کیارستمی واگذار شد.

عباس کیارستمی ۹۰ درصد کار را پیش برده بود و بیشتر از ۴۰ فریم را  کار کرده بود که بعضی از آن‌ها با نظر احمد کیارستمی کنار گذاشته شد و این ۴۰ فریم به ۳۰ فریم تقلیل پیدا کرد. این ۲۴ فریم نیاز به کارهای دیجیتال و کامپیوتری داشت که احمد کیارستمی با گروهی از دوستان خود در کانادا به سرانجام رساند .احمد کیارستمی در گفت‌وگویی ماجرای تکمیل این فیلم را چنین بازگو می‌کند:«راستش به‌پایان‌رساندن «۲۴ فریم»، هم از نظر کاری و هم از نظر احساسی بسیار کار سخت و سنگینی بود. اول از همه من با همه کسانی که فکر می‌کردم به‌نوعی از فکرهای پدرم در این پروژه اطلاع دارند صحبت و سعی کردم تا می‌توانم اطلاعات جمع کنم. در هنگام کار روی هر فریم سؤال این نبود که ما چطور کار را می‌دیدیم. سؤال همیشگی این بود که بتوانیم تصور کنیم پدرم چطور فکر کرده و به اینجا رسیده بود و اگر بود چطور کار را تمام می‌کرد‌ و برای این کار کسانی که با پدرم کار کرده بودند بهترین مرجع بودند. علی کمالی که در طول سال‌ها مسئولیت اجرای این پروژه را داشت بسیار کمک کرد. معصومه لاهیجی که سال‌ها مترجم پدر بود و هرجا نمایشی بود او را همراهی می‌کرد، خیلی اطلاعات به من داد. انسیه ملکی کار فوق‌العاده‌ای برای صداگذاری فیلم انجام داد که حقیقتا فیلم را نجات داد. سام جوانروح و تیمش در تورنتو به مدت سه ماه کارهای Post Production فیلم را انجام دادند. چارلز گیلیبرت تهیه‌کنندگی و پخش فیلم را برعهده گرفت. به‌غیر از سام که از دوستان قدیمی من است، تمامی این افراد کسانی بودند که با پدرم کار کرده بودند و بدون کمک‌شان قطعا کار به انجام نمی‌رسید. با صحبت‌های مفصلی که با مسئولان جشنواره کن انجام شد قرار بر این شد که فیلم در سالن اصلی کن نمایش داده شود. تا جایی که من می‌دانم این اولین‌باری بود که یک فیلم تجربی در کاخ اصلی به نمایش درآمد و نقدهای فیلم به‌طور شگفت‌انگیزی مثبت بودند. این فیلم یک فیلم تجربی با مخاطب خاص است و حتی هنگامی که خود پدرم بخش‌هایی از آن را نمایش داده بود، عکس‌العمل‌ها به این اندازه مثبت نبودند. به گمانم فقط خودش می‌دانست مجموعه فریم‌ها کنار هم چقدر قوی و تأثیرگذار خواهند بود».

«۲۴ فریم» بعد از کن، در جشنواره‌های متعددی که برای بزرگداشت کیارستمی در نقاط مختلف جهان برپا شد، به نمایش در آمد. عباس کیارستمی در این فیلم یکسره به سراغ طبیعت رفته و به جز تعداد معدودی از این تصاویر که از مناظر شهری هستند، بیش‌ترشان منظره‌هایی از طبیعت و حیوانات است و با نقاشی‌های کیارستمی قرابت زیادی دارد.احمد کیارستمی در گفت‌وگویی درباره این اثر یادآور شد:« پدرم همواره می‌گفت عکاسی را بیشتر دوست دارد، چرا که نیازی به داستان گفتن ندارد. این فیلم در  واقع نقطه تلاقی عکس‌ها، فیلم‌ها و اشعار پدرم است و من آن را شبیه کتاب شعری می‌بینم که هر وقت بخواهم می‌توانم آن را باز کنم، به هر صفحه‌ای که می‌خواهم بروم و تنها یک یا دو صفحه را بخوانم. زمانی که «۲۴ فریم» را می‌بینید، ۲۴ فیلم کوتاه تماشا می‌کنید، این تنها یک فیلم نیست بلکه یک چیدمان، فیلم، عکس و … است که همگی در یک اثر جمع شده‌اند. نزدیک‌ترین چیزی که تاکنون به فیلم «۲۴ فریم» دیده‌ام، فیلم دیگر پدرم «پنج» است اما «۲۴ فریم» یک قدم فراتر رفته است.پدرم می‌گفت:«زمانی که به یک نقاشی نگاه می‌کنید تنها یک صحنه که نقاش آن را خلق کرده می‌بینید، اما چیزی قبل و پس از آن نیز روی داده است» .به همین دلیل  او تصمیم گرفت، فیلم‌های کوتاه چهار دقیقه‌ای بسازد که نشان دهد پیش و پس از یک عکس یا نقاشی چه چیزی می‌توانسته روی داده باشد و در واقع آن را پیش از لومیر و پس از لومیر می‌نامید».

عباس کیارستمی هم درباره این فیلم چنین گفته‌است:«نقاشان تنها یک فریم از واقعیت را ثبت می‌کنند و نه هیچ چیز پیش و پس آن. در فیلم «۲۴ فریم» تصمیم گرفتم از عکس‌هایی که در طول این سال‌ها گرفتم استفاده کنم و چهارونیم دقیقه را از آنچه تصور می‌کردم، پیش و پس از هر عکس رخ داده را نیز در آن قرار داده‌ام. اولین بار هنگامی که مشغول فکر درباره آثار نقاشان بزرگ پیش از اختراع سینما بودم، ایده فیلم «۲۴ فریم» شکل گرفت. درباره شوق نقاشان آن دوره برای ثبت واقعیت با تمام دقت فکر کردم که این سطح از دقت، در آثار نقاشانی چون «شکرچیان در برف» از پیتر بروگل و «خوشه‌چین‌ها» اثر ژان‌فرانسوا میله مشهود است. نقاش در اینجا یک فریم از واقعیت را ثبت می‌کند، نه هیچ چیز پیش و نه هیچ چیز پس از آن. فیلم «۲۴ فریم» با اندیشه در نقاشی‌های تاریخی آغاز شد و با عکس‌هایی که خودم در طول‌ سال‌ها گرفته بودم، به تکامل رسید. هر یک از این فریم‌ها در واقع چهار دقیقه و سی ثانیه از آن چیزی است که تصور کردم پیش و پس از ثبت هر عکس روی داده است».

پس از نمایش «۲۴ فریم» منتقدان بسیاری درباره آن نوشتند و این فیلم را اثری تامل برانگیز و یگانه خواندند. ژان بروکس منتقد سایت گاردین نیز در یادداشتی درباره این اثر نوشت:«چه اتفاقی برای این تصاویر می‌افتد وقتی که زمان به پایان می‌رسد و بالاخره مجبور می‌شویم به جلو حرکت کنیم؟ در پایان «۲۴ فریم»، زندگی ادامه پیدا می‌کند که باید هم همین‌طور باشد، اما به نظرم ما بسیاری از آن تصاویر را با خودمان به دنیای بیرون می‌بریم، در لحظات ساکت آن‌ها را درذهن‌مان بازپخش می‌کنیم و هنوز سعی می‌کنیم رمزشان را بگشاییم. کیارستمی رفته اما آثارش زنده هستند. ضمیر ناخودآگاه او،‌ به نظر من، همه‌مان را مبتلا کرده‌است».

احمد کیارستمی «۲۴ فریم» را عصاره تمام کارهای عباس کیارستمی عنوان کرده‌است:«به نظر من این فیلم عصاره تمام کارهایی است که بابا در این همه سال کرده است. میلان کوندرا در یکی از مقالاتش راجع به پدرش نوشته است: آخر عمرش تمام تجربیاتش به دوکلمه رسیده بود که می‌گفت عجیب است، عجیب است! این داستان را بابا خیلی دوست داشت و می‌گفت این عصاره عمر آدم است. به نظر من چکیده کارنامه و عمر پدر این «۲۴ فریم»، این ۲۴ کلمه شده است».

«۲۴ فریم» آخرین ساخته عباس کیارستمی این روزها در وی‌اودی‌ها قابل دسترسی است. اگر علاقه‌مند به شنیدن صحبت‌های این کارگردان درباره آثارش هم هستید سه مستند«یک گفت‌وگو با عباس کیارستمی»،«نرسیده به درخت» و «آن سوی زیر درختان زیتون» را هم می‌توانید در سایت‌های نمایش آنلاین مشاهده کنید.

 

 

برچسب‌ها: