هنروتجربه: فیلم سینمایی «ائو/خانه» که عنوان بهترین فیلم جشنواره جهانی فجر را در کارنامه دارد، از روز گذشته (پنجشنبه ۲۵ اردیبهشت) در شبکه نمایش خانگی توزیع و در سایت فیلیمو هم در اختیار مخاطبان قرار داده‌ شده است. این فیلم پس از اکران در سینماهای هنروتجربه و حضور در هجده جشنواره‌ معتبر بین‌المللی از جمله جشنواره فیلم توکیو، پکن، شب‌های سیاه تالین، ترنسیلوانیا، استانبول و … یکی از پرافتخارترین فیلم‌های سینمایی در چند سال اخیر است. به همین بهانه نگاهی کرده‌ایم به جوانب مختلف فیلم که از نظر می‌گذرانید.

«ائو/خانه» اولین ساخته بلند سینمایی اصغر یوسفی‌نژاد، فیلمی موفق از نگاه تماشاگران و منتقدان، از مهرماه سال ۱۳۹۶ در گروه سینمایی هنروتجربه اکران شد. یوسفی‌نژاد که در در کارنامه فیلم‌سازی‌اش ساخت چند تله‌فیلم و سریال برای صدا و سیما مرکز تبریز و تالیف چند کتاب سینمایی از جمله کتاب‌شناسی سینما در ایران دیده می‌شود،اولین فیلم بلند داستانی خود را در شهر زادگاهش تبریز و با همراهی عواملی از همین شهر و به زبان آذری ساخته است. روایت،ساختار و فضاسازی این فیلم به گفته منتقدان، پیشنهادی جدید برای سینمای ایران و سینمای بومی است. کارگردان تبریزی‌تبار این فیلم که به گفته او قبل از قصه مضمون اصلی آن برایش مهم بوده، منتقدان را نخستین کاشف و تائید آن‌ها را موجب اعتبار و دیده شدن فیلم خود دانسته‌است.

فیلم«ائو/خانه» که نماینده هنروتجربه در بخش سودای سیمرغ جشنواره سی‌وپنجم فیلم فجر بود،حضور موفقی در جشنواره‌های داخلی و بین‌المللی داشت.جایزه نشان کیارستمی در هجدهمین جشن حافظ، سیمرغ زرین و سیمین بهترین فیلم و فیلم‌نامه در سی‌وپنجمین جشنواره جهانی فیلم فجر، جایزه ویژه هیات داوران جشنواره ترانسیلوانیا، جایزه ویژه هیات داوران در هفتمین جشنواره فیلم‌های ایرانی استرالیا، تندیس بهترین فیلم اول جشن منتقدان سینمای ایران و… بخشی از دستاوردهای این فیلم تحسین‌برانگیز و غافلگیرکننده است.

«ائو/خانه» فیلمی قصه‌گو است با فضایی به شدت بومی که با وجود زبان آذری و زیرنویس، برای تماشاگر غیر بومی هم جذاب است. کارگردان این فیلم با وجود این‌که دیگر آثارش را به زبان فارسی ساخته، دوست داشته‌است،فیلمی به زبان مادری‌اش را کارگردانی کند:«بسیار دوست داشتم فیلمی بسازم که تجربه حرفه‌ای زبان مادری را در آن داشته باشم. زیرا زبان عنصر اصالت و هویت و فرهنگ است و حسی که با زبان آذری در این فیلم منتقل می‌شود در دوبله و یا زبان فارسی منتقل نمی‌شود».

یوسفی‌نژاد داستان فیلم و فضای آن را چنین توضیح داده‌است:«دختری به نام سایه که به دلیل مخالفت خانواده با ازدواجش، شش سال است از خانه دور بوده، و ارتباطی با خانواده نداشته‌، زمانی به خانه بازمی‌گردد که پدرش فوت کرده‌است. دختر متوجه می‌شود پدرش وصیت کرده است جسدش را به جای دفن کردن به اتاق تشریح دانشگاه بدهند. دختر شدیدا با این مساله مخالف است و کلنجاری که این دختر و اطرافیانش حول این وصیت دارند ،قصه این فیلم است که به شکل ریل تایم روایت می‌شود. یعنی اگر فیلم ما در مثلا ۷۸ دقیقه تعریف می‌شود، اتفاق هم در همین ۷۸ اتفاق افتاده است. کل فیلم در یک خانه اتفاق می‌افتد».

این کارگردان شکل‌گیری ایده اولیه فیلم را تدریجی و مرحله به مرحله عنوان کرده‌است:«اگر بخواهیم موضوع و قصه را از هم جدا کنیم، این موضوع را از مدت‌ها پیش در ذهن داشتم. این‌که آدم‌هایی که خودشان نیستند در مواجهه با دیگران، باب طبع آن‌ها رفتار می‌کنند و برای پیشبرد اهداف‌شان نقاب به چهره می‌زنند، در حالی که واقعیت دیگری که درباره آن‌ها وجود دارد، ایده اصلی من برای نوشتن قصه بود. این یک معضل بشری و درد مشترک جهانی است. قصه فیلم به تدریج به این شکل درآمد. برخلاف روال معمولی که همه در نوشتن فیلم‌نامه رعایت می‌کنند  این سناریو را با نوشتن دیالوگ شروع کردم».

همان‌طور که اشاره شد و از نام فیلم هم پیداست،داستان در یک خانه می‌گذرد، اما محدودیت مکانی با وجود تعدد شخصیت‌ها و پردیالوگ بودن فیلم، باعث خسته‌کننده بودن آن برای تماشاگر نشده و انتخاب درست بازیگران، میزانسن و نحوه فضاسازی و داستان پرکشش و تعلیق ظریف آن تماشاگر را تا انتها همراه و البته با پایانی خاص شگفت‌زده می‌کند. نکته اینجاست که بازیگران فیلم هم همانند تماشاگران از پایان قصه بی‌خبر بوده‌اند. به گفته کارگردان پروسه فیلم‌برداری این فیلم که بیشتر آن سکانس پلان است،فقط ۱۴ روز طول کشیده است، او هماهنگی و ایجاد دکوپاژ صحیح و بدون غلط  در لوکیشنی محدود و پربازیگر را ثمره ماه‌ها تمرین با بازیگران می‌داند:«در طراحی دکوپاژ تابع حس و حال بازیگرها هستم. دوست دارم فضایی ایجاد کنم که بدون ابزار فیلم‌سازی هم بتوانم آن را باور کنم. مطلوب من این است که با حضور عوامل بتوانم فضای ایجاد شده را به صورت رئالیستی در تصویرم منعکس کنم. به همین خاطر ما قبل از فیلم‌برداری ماه‌ها تمرین می‌کردیم تا به این فضا برسیم. بعد از اتمام تمرینات دورمیزی بازیگران بدون دخالت ما تمرین می‌کردند و من به همراه عوامل فنی تنها ناظر رفتار آن‌ها بودیم و میزانسن‌ها را روتوش می‌کردیم تا به فضای مدنظرم نزدیک بشوم. بعد از این کار فکر می‌کردم که با چه تمهیداتی می‌توانم به دکوپاژ سینمایی نزدیک شوم و با همین روش به دکوپاژ نهایی رسیدم».

تماشای «ائو /خانه» تجربه جذابی است؛ فیلمی که کارگردانش تلاش کرده با روایت درست یک داستان پیچیده و پرکشش اثری خوش ساخت و دیدنی بسازد و به گفته اغلب منتقدان او توانسته در  استفاده از جغرافیا، جزئیات و توجه به یک فرهنگ بومی و روابط حاکم برآن فرهنگ موفق باشد.