هنر و تجربه-فاطمه رستمی: دانش اقباشاوی در پاییز سال ۹۴ فیلم «تاج محل» را در گروه سینمایی هنروتجربه اکران کرد. «تاج محل» در جشنواره های بین‌المللی فیلم کمبریج انگلستان ۲۰۱۳، کلارا هندوستان ۲۰۱۳ و زنگبار تانزانیا ۲۰۱۳ حضور داشت و نامزد دریافت جایزه زنیت طلایی بهترین کارگردانی فیلم اول از سی هفتمین جشنواره فیلم مونترال ۲۰۱۳ شد. این فیلم جایزه طلایی بهترین فیلم جهان اسلام در سال ۲۰۱۳ از جشنواره فیلم مالزی را نیز دریافت کرده است. «تاج محل» یک فیلم اجتماعی شهری است و قصه آن در شهر صنعتی آبادان می‌گذرد. این فیلم تولید حوزه هنری است و کارگردان آن معتقد است در صورت اکران آنلاین در روزهایی که سینماها تعطیل است می‌تواند مخاطبان تازه ای داشته باشد.

با توجه به روند تعطیلی سینماها ناشی از تداوم کرونا و اکران آنلاین آثار مختلف در فضای اینترنت دانش اقباشاوی در گفت‌وگویی با سایت هنروتجربه درمورد دیدگاه خودش نسبت به مقوله اکران آنلاین گفت: «درباره vodها و پخش و عرضه اینترنتی فیلم‌ها در تاریخ رسانه‌های جهان دستش پراست. ما آبادانی هستیم و از طریق تلویزیون کویت با فرهنگ و زیست آمریکایی‌ها آشنایی داشتیم. وقتی نوجوان بودم موضوعی به اسم تلویزیون کابلی برایم مطرح شدکه می‌دانستم از دهه هفتاد-هشتاد میلادی وجود داشته است. برایم سوال بود که این تلویزیون‌ها چی هستند و دوستانی که خارج از کشور بودند به ما توضیح دادند که برای این شبکه‌ها باید اشتراک بگیریم و یک سری برنامه‌ها آبونمان می‌شود. مثلا آن کانال فقط فیلم کلاسیک برای ما پخش می‌کرد و… این تلویزیون‌ها به نظرم مثل همین vod امروزی و پدربزرگ آن هستند».

او افزود: «این اتفاق در واقع حوزه‌ای برای ارائه ارزان‌تر فیلم است حتی فیلم‌هایی که برای پرده ساخته شده‌اند مثل فیلم «پل رودخانه کوای»، «لورنس عربستان»، «دکتر ژیواگو»، آثار جان فورد و… لذت تماشای این فیلم‌ها به این است که در پرده بزرگ دیده شوند، اما همین فیلم‌ها هم به مرور می‌توانستند وارد تلویزیون‌های کابلی شوند و مردم در خانه آن را تماشا کنند.  سالهاست در جهان ه پلتفرم‌های نمایش فیلم خانگی رواج یافته و افراد آن استفاده می‌کنند مثل نتفلیکس، خیلی خوب بود که ما هم قبل از کرونا به سمتش می‌رفتیم که البته رفتیم و برخی آثار کلاسیک‌تر سینمای خودمان را در این سامانه‌ها قرار دادیم. کرونا شرایطی را ایجاد کرد که ما مجبوریم فعلا به شیوه اکران آنلاین عمل کنیم و حتی اگر سالن‌های سینما باز شود مردم به دو دلیل بازهم استقبال چندانی نشان نمی‌دهند اول به این خاطر که هنوز ترس از کرونا دارند و عادت فیلم دیدن دست جمعی از سرشان افتاده از سوی دیگر به دلیل رکود اقتصادی و بحرانی که کرونا ایجاد کرد طبیعتا سرگرمی از هر نوعش از جمله سینما رفتن از اولویت‌های ابتدایی زندگی افراد کنار گذاشته می‌شود و افراد به نیازهای بعدی سبد خانوارشان فکر می‌کنند. در این شرایط که سالن‌ها بسته است وحتی زمانی که بازگشایی شوند که به پیش بینی من تا پایان سال ۹۹ استقبال چشمگیری از آن نمی‌شود، بهتر است از اکران حضوری به اکران اینترنتی گذر کنیم و از vod ها استفاده کنیم. کمااینکه اساسا باید vod ها و اکران آنلاین را به رسمیت بشناسیم حتی زمانی که سالن‌های سینما پررونق باشند. چه برای فیلم‌های تجربی چه فیلم‌های حرفه‌ای خیلی خوب است که بعد از حضور در جشنواره و احتمالا تجربه اکران در سالن سینما این آثار وارد vod شوند. حتی از تعبیر جدیدی استفاده می‌کنم و می‌گویم این پلتفرم‌ها می‌توانند تبدیل به موزه آنلاین سینما شوند مثل آن چیزی که امروز می‌بینیم که موزه لوور خدماتش را به علاقه مندان به صورت آنلاین ادامه می‌دهد. تصور کنید فیلم‌های قدیمی ما مثل «پرده آخر»، «در مسیر تندباد»، «شیر سنگی» و… تا فیلم‌های تجربی‌تر مثل «پرویز»، «دست‌های سنگی» یا «رای باز» ساخته مهدی نوربخش که در دهه هشتاد تولید شد، تا فیلم های «بازمانده» و… برای کودک امروز که یک دهه بعد تبدیل به نوجوان می‌شود قابل دسترسی آسان باشد و اگر فیلمی به او معرفی می‌کنیم بتواند در همین موزه‌های مجازی سینمایی‌مان این فیلم‌ها را پیدا و تماشا کند».

کرونا شرایطی را ایجاد کرد که ما مجبوریم فعلا به شیوه اکران آنلاین عمل کنیم و حتی اگر سالن‌های سینما باز شود مردم به دو دلیل بازهم استقبال چندانی نشان نمی‌دهند اول به این خاطر که هنوز ترس از کرونا دارند و دوم  به دلیل رکود اقتصادی و بحرانی که کرونا ایجاد کرد طبیعتا سرگرمی از هر نوعش از جمله سینما رفتن از اولویت‌های ابتدایی زندگی افراد کنار گذاشته می‌شود

اقباشاوی گفت: «این اتفاق برای تهیه کننده‌های این فیلم‌ها ممر معاشی می‌شود و همانطور که اثرشان را به تلویزیون یا هواپیمایی یا فیلمخانه ملی می‌فروشند می‌توانند از نمایش فیلم‌شان در vod هم اندک درآمدی کسب کنند، ضمن آنکه مخاطبان و مشترکان این پلتفرم‌ها در هرنقطه که اینترنت باشد و در گوشی موبایل تا تبلت و… می‌توانند حتی وسط لنج یک فیلم تماشا کنند و ایرانیان خارج از کشور هم طبیعتا از این امکان بهره مند خواهند شد».

اقباشاوی در ادامه در پاسخ به این سوال که آیا در همه جای دنیا مشترکان یک پلتفرم نمایش آنلاین فیلم مثل ایران علاوه بر هزینه حق اشتراک مبلغ جداگانه ای برای برخی فیلم‌ها می‌پردازند یا خیر، گفت: «خیلی مطلع نیستم که دقیقا آن پلتفرم‌ها هم شرایط پرداخت و هزینه تماشای فیلم‌شان شبیه ما هست یا نه. سال قبل فیلم «مرد ایرلندی» که فیلم جدیدی بود، دزدیده شد و ما در کشور خودمان آن فیلم را به راحتی تماشا کردیم. فکر می‌کنم این پلتفرم‌های غربی کاربران متعددی دارند و قبل از اینکه فیلمی که نمایش می‌دهند با خطر قاچاق شدن رو به رو شود، هزینه شان را درآورده اند که بخشی را به صاحب فیلم می‌دهند و وقتی فیلمی مثل «مرد ایرلندی» دزدیده شد کسی متضرر نمی‌شود. به این دلیل که مشترکانشان زیاد است و با اشتراک سالیانه پولشان را در آورده اند. به نظر من پلتفورم‌ها در زمینه اکران آنلاین فیلم باید به شیوه بازی دو سر برد عمل کنند یعنی یا آنقدر مشترکین زیادی داشته باشند که نگران دزدیده شدن فیلم نباشد چه فیلمساز، چه صاحب پلتفورم و این گونه باشد که به سبب تعدد مشترکان به نوعی پولشان را از پیش درآورده باشند. راه دیگر این است که برای فیلمشان برای کوتاه مدت اسپانسر بگیرند یعنی مثلا یک شرکت یا برندی به صورت‌های مختلف مثل زیرنویس شدن و … در فیلم تبلیغ شود. در این حالت اگر فیلم قاچاق شد کسی بازنده نیست به این دلیل که پلتفرم پولش را گرفته و صاحب فیلم هم این تضمین را دارد که اگر فیلمش دزدیده شد پلتفرم پول او را پرداخت می‌کند».

بازیگر فیلم «ایتالیا ایتالیا» در ادامه درمورد فواید اکران آنلاین برای سازندگان فیلم بیان کرد: «فیلم‌ها به هر ترتیب به مرور در پتلفرم نمایش دهنده کلیک می‌خورند و ارزش این سامانه‌ها هم با افزایش مشترکان هر روز بیشتر می‌شود. من به عنوان فیلمساز وقتی تصمیم می‌گیرم فیلمم را برای نمایش آنلاین به پلتفرم خاصی ارائه بدهم به این توجه می‌کنم که چند کاربر دارد و طبیعتا فیلمم را به پلتفرمی می‌دهم که مشترکین بیشتری داشته باشد. به این دلیل که ریسک کمتری دارد و در حقیقت از طریق حق اشتراک‌ها پولش را از قبل درآورده است پس در پرداخت پول من مشکلی نخواهد داشت و اگر فیلمم را هم دزدیدند کمتر ضرر میکنم! فکر می‌کنم در غرب هم همینطور است و در حقیقت پلتفرم پیشاپیش پول فیلم را از کاربران گرفته است و خودش می‌داند چگونه تبلیغ کند و چگونه کاربرانش را هر روز ارتقا دهد».

دانش اقباشاوی در ادامه درمورد اکران آنلاین در گروه سینمایی هنروتجربه و فراهم نموندن امکان نمایش آثار هنری و تجربی برای دوران پساکرونا و تاثیر این اتفاق بر شیوه فیلمسازی سینماگران گفت: «این ماجرا چیزی شبیه اتفاقی است که در دهه هشتاد با ساختن فیلم‌های تلویزیونی یا تله فیلم‌ها رواج یافت. در آن زمان که من فیلم کوتاه می‌ساختم کمی نگران شده بودم و فکر می‌کردم شاید کیفیت فیلم‌های سینمایی با رواج تله فیلم پایین بیاید، اما به خاطرم آمد در نسخه‌های غربی و هالیوود فیلم‌های تلویزیونی زیادی ساخته شدکه موفق هم بودند منتها ساختار و مختصات خودشان را دارند. مثل همان تلویزیون کابلی‌های قدیمی که گفتم که آنها هم برای خودشان فیلم‌هایی می‌ساختند. همین حالا هم سریال‌هایی که در شبکه نمایش خانگی می‌بینیم برای مختصات تلویزیون ساخته می‌شود. درمورد آثار هنروتجربه هم همین طور است. بستر آنلاین می‌تواند به فیلم‌های این چنینی کمک زیادی کند تا شرایط نمایش و دیده شدن داشته باشند بنابراین نمایش آنلاین هیچ آسیبی به سینما نمی‌زند و فیلمسازها با هر سبک فیلمسازی متناسب با مختصات vod ها می‌توانند فیلمشان را بسازند».

کارگردان مستند «تاج محل» درمورد احتمال نمایش این اثر موفق به صورت آنلاین در شبکه‌های نمایش خانگی گفت: «من خیلی علاقه مندم که این فیلم را در شبکه نمایش خانگی اکران کنم. تهیه کننده این اثر حوزه هنری است و با یکی از دوستانم در حوزه هنری به تازگی صحبت کردم که این قضیه را پیگیری کنم تا بتوانیم «تاج محل» را به شبکه نمایش خانگی بیاوریم. به نظرم این فیلم از آن دسته آثار است که حالا می‌تواند وارد شبکه نمایش خانگی شود و کلیک می‌خورد و امیدوارم حوزه هنری همکاری کند و در هر پلتفرمی که صلاح می‌دانند «تاج محل» نمایش داده شود».

اقباشاوی در پاسخ به این سوال که اگر فیلمی داشت که هنوز اکران نشده بود، حاضر می‌شد آن را به صورت آنلاین اکران کند یا خیر توضیح داد: «این تصمیم‌گیری بسته به این است فیلم را با چه هزینه‌ای و با چه مدلی ساخته باشم اگر فیلمی بزرگ از نظر تولید و محتوا و به اصطلاح برای پرده سینما ساخته باشم حتی اگر جنگ شود یا کرونا سینما را به کلی تعطیل کند باز هم منتظر می‌مانم شرایط بهتر شود تا آن را در سینما اکران کنم و بعد آن را به  vodها بدهم، اما اگر فیلمی مستقل ساخته باشم برای اکران آنلاینش درنگ نمی‌کنم چون مهم است که مخاطب آن را ببیند. فیلمساز باید از قبل بداند فیلمش برای چه سطحی است. درمورد «تاج محل» که در سال ۹۴ درگروه هنروتجربه اکران شد، اگر آن زمان vod وجود داشت حتما آن را برای نمایش به صورت آنلاین به آنجا می‌دادم به این دلیل که خرج زیادی برای آن فیلم نشده بود، منظورم این نیست که فیلم برای پرده ساخته نشده بود بلکه می‌دانستم فیلم «تاج محل» بازیگر ندارد و قرار نیست بفروشد و مخاطبش خاص است. فیلم‌های مخاطب خاص که ارزان هم ساخته می‌شوند، فکر می‌کنم بد نیست که کلا آنلاین اکران شوند و اتفاقا بیشتر از اکران پراکنده و محدود سینمایی هم دیده می‌شوند».

در آخر دانش اقباشاوی از فعالیت‌های اخیرش گفت: «این روزها درحال نگارش فیلمنامه جدیدی هستم که امیدوارم با بهبود شرایط و سفید شدن اوضاع کرونا بتوانیم باقی کارهایش را پیش ببریم».