هنر و تجربه: مستند «جایی برای فرشته‌ها نیست» پس از بازگشایی سینماهای هنر و تجربه در این گروه اکرانش را آغاز کرد. روزنامه اعتماد در صفحه هنر و ادبیات امروز (شنبه هفتم تیر) خود گفت‌و‌گویی با سام کلانتری کارگردان «جایی برای فرشته ها نیست» داشته است و رخشان بنی اعتماد و محمدشکیبانیا هم یادداشتی درمورد این مستند نوشته‌اند.

یادداشت رخشان بنی اعتماد
الهام بخش و مظهر مبارزه
فیلم «جایی برای فرشته‌ها نیست» مختصات یک فیلم خوب را دارد، درام مناسب، روایت بی‌لکنت، ساختار تکنیکی حرفه‌ای، با بازیگرانی قدر در صحنه واقعی زندگی و تلاش. شخصیت‌هایی که هر یک ستارگانی هستند هر چند ناآشنا ولی الهام‌بخش و مظهر مبارزه. اگر شرایط خاص دوران کرونا نبود این فیلم می‌توانست بر پرده بیاید و مخاطبان خود را از شور جاری در فیلم سیراب کند و حالا در اکران اینترنتی که خوشبختانه به عنوان مفری مناسب، توانسته ارتباط با بیننده را حفظ کند، بی‌شک در این دوران که بیش از هر چیز به امید و چشم دوختن به روشنایی‌های پیش رو نیاز است یکی از بهترین گزینه‌های اکران خواهد بود.

سام کلانتری:اکران فیلم در این شرایط کار درستی بود
کارگردان مستند «جایی برای فرشته‌ها نیست» درباره اکران این مستند در این شرایط توضیح داد:«ما واقعا قصد نداشتیم به این سرعت فیلم‌مان را اکران کنیم. موضوع به قبل از عید برمی‌گردد و ما در آن زمان شرایط سینما و جامعه را از نظر اتفاقات پیش آمده مورد بررسی قرار دادیم، با توجه به روند رو به رشدی که بیماری کووید-۱۹ طی می‌کرد به نظرمان رسید یکی از فرصت‌هایی که برای نمایش فیلم‌مان فراهم است، اکران آنلاین می‌تواند باشد، با تهیه‌کنندگان مختلف هم در این زمینه مشورت کردیم که چه کنیم. در نهایت با بازگشایی مجدد سینماها و با توجه به محتوای فیلم‌مان به این نتیجه رسیدیم اکران سریع‌تر چه به صورت نمایش در پلتفرم‌های آنلاین و چه در سینماهای گروه هنروتجربه می‌تواند موثر واقع شود. به همین جهت ریسک را پذیرفتیم. به هر حال این شرایط جدید و تجربه نشده است اما همان‌طور که گفتم ما ریسکش را پذیرفتیم و امیدوارم نتیجه خوبی هم بگیریم؛ از طرفی اتفاقات ماه گذشته هم در این تصمیم‌گیری بی‌تاثیر نبود».

او در بخش دیگری از این گفت‌وگو ارزیابی خود از سینمای مستند را چنین بیان کرد:«معتقدم کشور ما از کل دنیا و از جوامع دیگر این جهان مستثنی نیست، مشکلات ما هم تا حدودی شبیه به کشورهایی است که با معضل کرونا دست و پنجه نرم می‌کنند مضاف بر اینکه ما تحریم هم هستیم و هزاران هزار مشکل مختلف هم در مسیر مردم ما قرار گرفته است. اما در مورد التهابی که کرونا در کشورما به وجود آورد و باعث شد چهار ماه سینماها تعطیل باشد چند اتفاق مهم وجود دارد؛ اول از همه اینکه وقتی جامعه‌ای با این مشکل دست و پنجه نرم می‌کند و اقتصادش دچار بحران می‌شود اولین محصولی که از سبد کالای یک خانواده حذف می‌شود، محصولات هنری و سرگرمی است (اینجا مفهوم هنر جدای از سرگرمی است) منظورم این است که وقتی زمان انتخاب برسد در شرایطی که مشکلات معیشتی و اقتصادی به دلایل مختلف به جامعه حمله‌ور شده اولین چیزی که از سبد اقتصادی خانواده حذف می‌شود، آن چیزی است که به هنر و اتفاقات هنری وابسته است. در نتیجه سینما هم جدای از این مقوله نیست. حالا در نظر بگیرید آسیب‌پذیرترین و در عین حال فرهنگی‌ترین و ناب‌ترین بخش صنعت سینما که مستند است چه سرنوشتی پیدا می‌کند».

و در بخش دیگری درباره پیش بینی خود از اکران گفت:«با خیال راحت بگویم که ما نه اضطرابی داریم و نه نگران از شرایط اکران هستیم. به این خاطر که به کار خودمان مطمئنیم. به نظر حامد شکیبانیا و محسن شاه‌محمد و من بهترین موقع برای اکران فیلم الان است، درست است که شاید فضای حال حاضر غبارآلود باشد و همه‌چیز مبهم به نظر برسد اما من مطمئنم کار درستی کردیم دلایل شخصی از این کار دارم که نمی‌خواهم فریاد بزنم که رنگ و بوی تبلیغ به خود بگیرد اما بگویم که وقتی تصمیم گرفتیم اکران کنیم پشت نمایش این فیلم می‌ایستیم و اگر هم در اکران اتفاق خوبی برای این فیلم نیفتد مطمئنم که فیلم مسیر خودش را پیدا خواهد کرد».

کلانتری به اکران آنلاین فیلم هم اشاره داشت:«همزمان با هنروتجربه سه هفته بعد نمایش آنلاین هم به اکران این فیلم اضافه می‌شود. فیلم را در سینماها اکران می‌کنیم برای آن دسته از مردمی که سینما رفتن را دوست دارند و اعتقاد دارند که با رعایت نکات بهداشتی تماشای فیلم در سینماها خطری ندارد بعضی هم که می‌خواهند در خانه به صورت اکران آنلاین فیلم را تماشا کنند که آن هم برای‌شان مقدور است. من معتقدم نکته مثبتی که کرونا برای سینمای ایران داشت باعث شده از نظر بسترهای دیجیتال چند سال به جلو پرتاب شویم. اما امیدوارم بسترهای مختلفی برای نمایش آنلاین به وجود بیاید که فیلم‌ها برای نمایش در آنلاین در صف نمانند».

یادداشت محمدشکیبانیا؛ تهیه‌کننده «جایی برای فرشته‌ها نیست»
مستندی ملودرام از دخترانی فولادی
پیشنهاد تهیه مستند «جایی برای فرشته‌ها نیست» درباره تیم ملی اسکیت هاکی دختران ایران، اول از طرف سام کلانتری طرح شد. او که با این تیم آشنا شده بود و در جریان جزییات کاری و نیز مشکلات‌شان قرارداشت پیشنهاد کرد که طرح مستندی درباره تیم ملی اسکیت هاکی دختران ایران رو به مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی ارایه بدهیم.
این طرح با جزییات مفصل آماده شد و با نام موثت دخترانی از جنس فولاد در مرکز گسترش پذیرفته شد. مثل همه کارهایی که شروع می‌کنیم مشکلات یکی یکی خودشان را نشان دادند. مرکز گسترش مشارکت در چهل درصد کار را پذیرفته بود اما در طول دو سالی که پروژه در حال تولید بود قیمت دلار از حدود سه هزار تومان به حدود ۱۵۰۰۰ تومان رسید و سهمی که باید برای تولید کار، سفر گروه به کره و فیلم‌برداری در فرانسه در نظر می‌گرفتیم بسیار زیاد شد.  از طرفی مساله اعزام تیم دختران به مسابقات آسیایی به خاطر همین مسائل تقریبا داشت منتفی می‌شد. زمان‌های فیلم‌برداری با توقف‌های طولانی و فاصله‌های زیاد جلو می‌رفت اما به لطف پشتکار کارگردان و نیز همکاری درخشان اعضای تیم و سرمربی در مجموع مشکلات یکی یکی مرتفع شدند و آنچه پیش آمد که در فیلم قابل تماشاست.
شاید خود ما هم اول گمان‌مان این بود که در یک فیلم ورزشی باید نشان دادن مسابقات بخش عمده‌ای از آن باشد اما با جلو رفت و مواجهه با چالش‌های روحی و مشکلات اجتماعی و اقتصادی که برای تیم پیش می‌آمد عملا چهره فیلم ورزشی به یک درام اجتماعی با موضوع ورزشی تغییر کرد و با اتفاقات احساسی آخر فیلم حتی به جرات می‌توانم بگویم به یک مستند ملودرام باپایان خوش‌ دست یافتیم.
همین ماجرا هم برای‌مان تبدیل به چالش شد. بسیاری از همکاران‌مان در سینمای مستند اساسا این نوع فیلم‌سازی را یا مستند به حساب نمی‌آورند یا ماموریت و مسوولیت اصلی مستندساز نمی‌دانند. در آن دیدگاه مستند باید دردها و مشکلات موضوع را برجسته و توجه مخاطب را به آن جلب کند. ما در مستند فرشته‌ها مشکلات و دردها را نشان می‌دهیم اما مساله اصلی این است که این مسائل با پیگیری و پشتکار و از همه مهم‌تر حمایت همسران و خانواده‌ها به بهترین شکل رفع می‌شود و در نهایت پرچم کشورمان در مسابقات آسیایی بالا می‌رود و این ماجرا برای برخی مستندسازها قابل قبول نیست. همین ماجراست که باعث می‌شد در جشنواره حقیقت هیات داوران (که اغلب‌شان طرفدار چنین مستندهایی نبودند) فیلم را در شش رشته اصلی کاندیدای دریافت جایزه کردند اما کاندیدای بهترین فیلم نبود و در نهایت هم یک جایزه موسیقی به فیلم تعلق گرفت.
البته فیلم در همان جشنواره سه جایزه مهم دیگر هم گرفت: جایزه بهترین کارگردانی بخش بین‌الملل و بهترین مستند از نگاه تماشاگران و بهترین مستند به انتخاب گروه هنر و تجربه. جوایزی که هیات داوران در تعیین آن نقشی نداشتند.
هر پروژه مستند داستان‌ها و ماجراهایی دارد که خود می‌تواند مستندی بشود بر آن مستند. مستند «جایی برای فرشته‌ها نیست» از چند جهت برای من کار تازه‌ای بود. کار کردن با سام کلانتری که فیلم قبلی‌اش «مانکن‌های قلعه حسن‌خان» فضایی کاملا آرتیستی و خاص داشت و حالا بنا بود یک اثر اجتماعی و ورزشی تولید کند. تجربه فضای ورزش حرفه‌ای و آشنا شدن با ورزشکارانی چون کاوه صدقی که تمام برنامه ‌زندگی‌شان برای جلو بردن حرفه‌ای تیم‌شان است. تجربه تولید مستندی که نهایتا حال بیننده را در سالن جا می‌آورد و مردم سالن را با حس خوب ترک می‌کنند و البته تجربه کسانی که فیلم را دوست ندارند و با تو در این مورد گفت‌وگو می‌کنند. این افراد اخیر تعدادشان زیاد نیست اما نگاه‌شان بسیار مهم است.