هنروتجربه: هرچند جشنواره فیلم کن ۲۰۲۰ امسال لغو شده و برگزار نمی‌شود اما مسوولان این رویداد تصمیم گرفتند چراغ این جشنواره خاموش نباشد. بنیاد فیلم مارتین اسکورسیزی که سی‌امین سالگرد فعالیت خود را جشن گرفته، «شطرنج باد» را در پروژه موسوم به سینمای جهان بهسازی و با همکاری سینه‌تک بولونیا برای نمایش در هفدهمین دوره کلاسیک‌های کن آماده کرده است. محمدرضااصلانی در گفت‌وگو با اعتماد درباره چگونگی انتخاب «شطرنج باد» در جشنواره کن و ساختار این فیلم می‌گوید.

در بخش کلاسیک‌های جشنواره کن امسال ۲۵ فیلم کلاسیک و ترمیم شده حضور دارند که «شطرنج باد» به کارگردانی محمدرضا اصلانی محصول ۱۳۵۵ ایران یکی از این فیلم‌هاست. اصلانی درباره چگونگی انتخاب مدیران جشنواره کن  گفت: « واقعیت این است که من دوازده تا پانزده سال پیش نگاتیو این فیلم را با مجوز رسمی معاونت سینمایی وقت که به دستم رسیده بود برای دخترم به فرانسه فرستادم تا در آنجا بماند و از آن نگهداری شود؛ چون در ایران شرایط نگهداری این فیلم را نداشتیم. این فیلم آنجا بود تا اینکه نمی‌دانم سر و صدای این فیلم چگونه پیچید، ظاهرا بعضی از دوستان ایرانی از جمله احسان خوشبخت که در جشنواره بولونیا مسوولیتی دارند این فیلم را به فستیوال بولونیا برای نمایش پیشنهاد کردند. سازمان اسکورسیزی هم که هرساله چند فیلم را از میان فیلم‌های دیگر انتخاب می‌کند این فیلم را انتخاب کرد».

او افزود: « چنین فیلم‌هایی وقتی ترمیم می‌شوند قابلیت نمایش دوباره را پیدا می‌کنند. نکته مهم دیگر اینکه بخش‌هایی در فستیوال‌های معتبر که مشخصا به فیلم‌های کلاسیک می‌پردازند متشکل از شورایی هستند که فیلم‌ها را می‌بینند و درباره فیلم‌ها تصمیم می‌گیرند. این طور نیست که چون حتما سال‌های زیادی از ساخته شدن یک فیلم می‌گذرد ملاک واقع شود و فیلم کهنه‌شده حتما باید در بخش کلاسیک حضور داشته باشد».

کارگردان «آتش سبز» هم چنین درباره فرم و روایت بدیع این فیلم عنوان کرد: « به عقیده من «شطرنج باد» از نظر ساختار سینمایی یکی از کلاسیک‌ترین فیلم‌های من است که ساختار سینمایی آن هم کلاسیک است و هم به نحوی مدرن. حتی می‌توانم بگویم این فیلم چندان به ساختار سینمای معمول در ایران متکی نیست البته نمی‌خواهم بگویم این فیلم که مملو از المان‌های ایرانی است، مطابق با قواعد سینمای خارجی ساخته شده است، در واقع استانداردهای سینمایی ساخت و چگونگی طراحی میزانسن‌ها در این فیلم کاملا با حساسیت و وسواس خاصی ساخته و رعایت شده است».

این کارگردان در خصوص ترکیب بازیگران «شطرنج باد» توضیح داد: «می‌خواستم از بازیگران تئاتر استفاده کنم تا بازیگران سینما. بازیگران سینما در آن مقطع دچار یک نوع کلیشه‌های رفتاری در بازی‌های‌شان هستند که این رفتار کلیشه‌ای آنها را از نشان دادن بافت نرم و پیچیده‌ای که در حرکات و روح انسان هست بازمی‌دارد. برای فیلم «شطرنج باد» ما تمام مدت چهل روز با هم بودیم و با هم زندگی کردیم. مگر اینکه در این مدت کسی برایش کاری پیش می‌آمد و برای یک یا چند ساعت از ما جدا می‌شد، یا یک نفر برایش اتفاقی می‌افتاد که ناچار بود یک روز بین ما نباشد وگرنه در تمام طول فیلم‌برداری همه باهم بودیم و صحنه‌ها را ضبط می‌کردیم و باهم زندگی کردیم».

اصلانی در پاسخ این سوال که پیش‌بینی شما از استقبال این فیلم در جشنواره کن و نیز از جانب مخاطب کشورهای مختلف چیست؟ بیان کرد: «باور کنید هیچ پیش‌بینی ندارم. خیلی از فیلم‌هایی که تصور می‌شد با استقبال باشکوه از جانب اهالی رسانه همراه شود به جنجال‌های عجیب و غریب و حواشی زیادی دست پیدا کرد حالا درباره این فیلم هیچ ارزیابی ندارم. ولی با این حال معتقدم این فیلم ویژگی‌های ساختاری کلاسیکی دارد هرچند در زمان خودش در ایران با مشکلات فراوانی مواجه شد و توهین‌ها و فحش‌هایی که برای این فیلم به من دادند هیچ‌وقت فراموش نمی‌کنم».

او ادامه داد: «در واقع فضای عمومی سینما در آن زمان این نوع فیلم‌ها را بر نمی‌تابید، و نمی‌خواستند این فیلم‌ها ساخته شود. همه فیلم‌های متفاوت آن زمان با بی‌مهری عجیبی روبرو می شد؛ از «آرامش در حضور دیگران» بگیر تا فیلم‌های کیمیاوی و ابراهیم گلستان و آوانسیان، همه در آن زمان مورد توهین و تحقیر واقع شدند که چنین برخوردهایی خودش مساله است که چرا این فضا در آن زمان و این زمان همچنان حاکم بوده و هست».

کارگردان «تاریخانه» درباره دلیل کم‌کاری خود در سال‌های اخیر گفت: «از کوبریک پرسیدند تو چرا فیلم نمی‌سازی؟ او به پشت سرش اشاره کرد و فیلم نامه‌هایش را به سوال‌کننده نشان داد و گفت برو سرمایه‌گذار بیار هر فیلم‌نامه را که خواستم می‌سازم. نه که سرمایه‌گذار وجود نداشته باشد الان دیگر فضای چنین کارهایی وجود ندارد. متاسفانه باید گفت که فضای عجیبی حاکم است ما انقلابی که کردیم انقلاب فرهنگی هم بود نه فقط انقلاب سیاسی، ولی تنها چیزی که در این سال‌ها از دست رفته فرهنگ است».