هنروتجربه: ماریا پیترز؛ کارگردان هلندی فیلم «رهبر ارکستر» از فیلم‌های حاضر در چهارمین دوره هفته فیلم اروپایی در یک ویدئوی اختصاصی از نمایش این فیلم در ایران و تماشای آن توسط مخاطبان ایرانی ابراز خوشحالی کرد.

ماریا پیترز در ابتدای صحبت‌هایش از نمایش فیلم در ایران ابراز خوشحالی کرد و سپس درمورد موضوع فیلم «رهبر ارکستر» توضیح داد: «موضوع این فیلم زمانی به ذهنم رسید که در سال ۲۰۰۱ در تلویزیون هلند یک فیلم مستند درباره آنتونیو بریکو دیدم. این مستند در سال ۱۹۷۴ توسط یک خواننده فولکلور آمریکایی به نام جودی کالنز تولید شده بود. جودی کالنز در نوجوانی از آنتونیو بریکو پیانو یاد می‌گیرد و به خودش می‌گوید استادم لیاقت این را دارد که از او فیلمی ساخته شود. این فیلم در سال ۱۹۷۵ نامزد اسکار می‌شود، اما جایزه‌ای دریافت نمی‌کند. در این فیلم آنتونیا که زن مسنی بوده از زندگی خودش و مشکلات برگزاری کنسرت تعریف می‌کند. به موضوع این مستند به ویژه چون ریشه هلندی داشت،علاقمند شدم و حس کردم دوست دارم روی آن کار کنم. بخصوص این‌که داستان اشاره به زنی می‌کند که با وجود استعداد زیادی که داشته نمی‌توانسته همانند مردها خودش را ابراز کند.خب این شرایط غیر منصفانه‌ای است اما شرایط در دهه سی متفاوت بوده‌است.».

او افزود: «برای من سخت بود به دلیل زندگی پیچیده‌ای که این شخصیت داشت،بخشی از داستان زندگی بریکو را روایت کنم. من می‌توانستم هر بخشی از زندگی‌اش را نشان بدهم ولی در نهایت تصمیم گرفتم  او را در دهه بیست زندگی‌اش به تصویر بکشم و راه‌هایی که او طی کرد تا رهبر ارکستر شود و هم‌چنین واکنش مردم را در فیلم نشان دهم و این که او چگونه توانست به موفقیت برسد».

پیترز گفت: «چندین سال طول کشید تا فیلم‌نامه کامل شد و در نهایت سال ۲۰۱۷ فیلم‌برداری کار را آغاز کردم. فیلم‌نامه بارها بازنویسی شد البته در این میان روی فیلم‌های دیگرم هم کار می‌کردم. من موزیسین نیستم و هیچ سازی نمی‌زنم و هیچ آموزشی در زمینه موسیقی کلاسیک هم ندیده‎‌ا‌م. در فیلم آنتونیو می‌گوید اگر من نتوانم سازم که درواقع ارکستر است را بنوازم، این یعنی من برای این کار به عنوان موزیسین آموزش ندیده‌ام. همین امر در مورد من هم وجود داشت؛ اگر من یک کارگردان هستم ولی سرمایه کافی برای ساخت فیلم نداشته باشم، نمی‌توانم به بیننده نشان بدهم چقدر خوب یا بد هستم. این دو کار متفاوت هستند، اما روند یکسانی را طی می‌کنند».

این کارگردان عنوان کرد: «من هم باید دنبال سرمایه‌گذار می‌گشتم و افرادی را پیدا می‌کردم که در پروژه‌ها کمکم کنند و خیلی وقت‌ها مرا قبول نمی‌کردند. بنابراین با داستان آنتونیو ارتباط خوبی برقرار می‌کنم. من فهمیدم این زن به فراموشی سپرده شده است. هیچ‌کس در هلند چیزی از او نمی‌دانست. حتی افرادی که با موسیقی کلاسیک سر و کار دارند، اسم او را نشنیده بودند. برای من خیلی عجیب بود چراکه او از پیشگامان این راه بود. در واقع چطور ممکن بود کسی که کار به این مهمی را انجام داده به نحوی به فراموشی سپرده شود.۴۴ سال پیش وقتی مستندی در مورد آنتونیو ساخته شد، مردم از او خواستند برایشان آهنگ بسازد و او رهبری ارکسترهای معروفی را برعهده داشت. او با سیبلیوس در فنلاند و آلبرت شوایتزر دوست بود. او افراد مهمی را در زمینه موسیقی کلاسیک می‌شناخت و از روابطش برای برگزاری کنسرت استفاده می‌کرد البته موقعیتش به اندازه موزیسین‌های مرد خوب نبود».

ماریا پیترز با اشاره به اینکه فیلم‌برداری مستندش ۴۰ روز طول کشیده است، بیان کرد: «وقتی با پروژه موافقت شد آنقدر خوشحال شدم که بلافاصله فیلم‌برداری را شروع کردیم. به دلیل مشکلاتی از جمله مشکل مالی، ‌سخت‌ترین بخش فیلم‌برداری صحنه‌هایی بود که در آن‌ها ارکستر وجود داشت. پیدا کردن اعضای ارکستر و بازیگری که ارکستر را رهبری کند از چالش‌های بزرگ این فیلم برای من بود».

او  در مورد چالش ‌های ساختن موسیقی فیلم توضیح داد: «موسیقی فیلم باید از قبل ضبط می‌شد و ما فقط دو روز وقت داشتم تا از ارکستر فیلارمونیک رادیو هلند برای ضبط موسیقی‌ها کمک بگیرم و این درست همزمان با آغاز فیلم‌برداری فیلم بود. این چالش بزرگی برای من بود ولی آن‌ها کار خودشان را خیلی خوب انجام دادند و موسیقی کاملا با فیلم هم‌خوانی دارد.تمام قطعات فیلم آثاری نیست که آنتونیو ساخته است.اما برخی قطعات برای من معنای خاصی داشتند مثلا وقتی او با رابین با پیانو قطعه روز عروسی را می‌نوازد،من می‌دانم که آن‌ها هرگز با هم ازدواج نمی‌کنند،شاید لازم نباشد کسی این مساله را بداند ولی برای من اهمیت بخصوصی داشت یا قطعه «شیرینی آمریکایی» که مربوط به زمانی است که او دلش برای آمریکا تنگ شده بود. البته دوست داشتم کمی موسیقی جَز به کار اضافه شود که استفاده از این موسیقی برای من مثل استعاره می‌ماند چون فکر می کنم این نوع موسیقی دیدگاه ما را به موسیقی عوض کرد و قوانین سخت موسیقی کلاسیک را شکست و فکر کردم ذهنیت ما درباره یک زن رهبر ارکستر هم باید از محدودیت های ایجاد شده رها شود و این نکته برایم اهمیت داشت».

او در ادامه به سختی پیدا کردن بازیگری که بتواند ارکستر را رهبری کند تاکید کرد و گفت: «رهبری ارکستر کار بسیار سختی است و چون در این زمینه آشنایی نداشتم از یکی از دوستانم که رهبر ارکستر است کمک خواستم و او پیشنهاد داد هنگام تست گرفتن از بازیگران حضور داشته باشد. شروع به تست گرفتن از زنان بازیگر هلندی کردیم البته باید انگلیسی را خیلی روان حرف می‌زدند و این نکته مهم بود چون آنتونیو بخش زیادی از زندگی‌اش را در آمریکا گذرانده بود. کریستانو دبیراون یکی از بازیگرهایی بود که از او تست گرفتیم و از ابتدا تفاوتش را با دیگران حس کردم. ما او را در بین افرادی که در کنسرواتوآر موسیقی خوانده بودند، پیدا کردیم و برای این نقش انتخاب شد و او خیلی برای این نقش خوب بود.این بازیگر تئاترهای زیادی بازی کرده‌بود اما در سینما و بخصوص فیلم بلند تجربه‌ای نداشت و بعد هم نقش‌های دیگر انتخاب شدند.از گروه بازیگری فیلم خیلی راضی بودم.من اغلب با بازیگران هلندی کار کرده‌بودم و این بار کمی نگران بودم چون باید با بازیگران آمریکایی و انگلیسی همکاری می‌کردم. همان‌طور که می‌دانید برای فیلم‌های بزرگ آمریکایی تبلیغات زیادی می‌کنند و کار با این بازیگران سخت است چون می‌خواهند همه چیز همان‌طور که می‌خواهند پیش برود و اگر حوصله بازی کردن نداشته باشند باید استراحت کنند و ما هم در مقایسه با استاندارد سینمای آمریکا بودجه زیادی نداشتیم و نگران بودم که با مشکلاتی روبه‌رو شویم ولی گروهی که داشتیم فوق‌العاده بودند و با آن‌ها به هیچ مشکلی برنخوردیم و آن ها از بهترین بازیگران بودند و به ویژه از همکاری با سه بازیگر اصلی خیلی لذت بردم.البته به هرحال فیلم‌برداری صحنه‌هایی که ارکستر حضور داشت با توجه به بودجه کم ما و مشغله نوازندگان خیلی دشوار بود اما در مجموع توانستیم از عهده آن برآییم .بازیگر نقش اصلی هم برای این‌که رهبری ارکستر را یاد بگیرد زمان کمی داشت اما این کار هم انجام شد».

پیترز ادامه داد:« اکثر بخش‌های این فیلم واقعی هستند. این فیلم علاوه بر آن‌که شرایطی را که برای زنان وجود دارد به خوبی نشان می‌دهد، از سختی‌های زندگی آنتونیا بریکو نیز می‌گوید. در حقیقت همین سختی‌ها او را قوی‌تر می‌کند و کمک کرده است تا زمان رهبری ارکستر، راحت‌تر بتواند افراد را قانع کند».

این کارگردان در ادامه صحبت‌هایش به کودکی آنتونیو و اختلافات پدر و مادرش که او را به فرزندی قبول کرده‌بودند، صحبت کرد و افزود: «وقتی زنی استعدادی داشته باشه و او را سرکوب کنند و نتواند آن را بروز بدهد، چه کاری می‌تواند انجام دهد؟ نمی‌توان در اتاق ماند و در را روی خود بست و باید کاری کرد و این همان تصمیمی بود که آنتونیو گرفت. اگر او یک‌دنده جلوه داده می‌شود فکر می‌کنم مجبور به این کار بود تا آدم‌ها را مجاب کند تا استخدامش کنند. در حال حاضر در ارکسترفیلارمونیک هلند یک رهبر ارکستر خانم به نام کارینا کاللاکیس. او آمریکایی است و رهبر اصلی ارکستر شده است. او در مصاحبه‌ای کلماتی را به کار برده که آنتونیو به کار می‌برد و وقتی از او در مورد تاکید برجنسیتش پرسیدند گفت نمی خواهم به زن بودنم تاکید کنم بلکه می‌گویم من یک رهبر ارکسترم که ار قضا زن هستم!».

ا ودر ادامه صحبت‌هایش دوباره به دشواری‌های ساخته شدن این فیلم اشاره داشت و گفت:«مدت زیادی بود که روی فیلم‌نامه کار می کردم  و به دلیل رد شدن آن توسط آدم های زیادی کاملا افسرده و خسته شده بودم، به همسرم گفتم شاید بهترباشد درباه این داستان یک کتاب بنویسم چون فکر نمی کنم این فیلم هیچ وقت ساخته شود ما چند ناشر می‌شناختیم.با یکی از آن‌ها نماس گرفتم و به من گفتند تو این داستان را داری و روی فیلم‌نامه هم کلی کار کردی ولی نمی‌توانی رمان بنویسی و بهتر است رمان را به کمک شخص دیگری بنویسی ولی ایده مال من بود و می‌خواستم خودم آن را بنویسم،چند صفحه‌ای نوشتم،آن‌ها خیلی خوش‌شان آمد و قرار شد رمان را بنویسم.در عین حال روی فیلم‌نامه هم کار می کردم تا این‌که بالاخره با ساخت فیلم موافقت شد و همه چیز را کنار گذاشتم و شروع به ساخت فیلم کردم و البته رمان را هم نوشتم که بسیار لذت بخش بود».

این کارگردان هلندی در پایان با تاکید بر قدرت فیلم‌سازی کارگردان‌های ایرانی بیان کرد: «به خاطر ویروس کرونا همه دنیا روزهای سختی را سپری می‌کنند و خب همه ترجیح می‌‌دهند این فیلم را به جای سینما در خانه‌هایشان ببینند.قرار نبود این گونه شود، ولی باز هم از این که فیلم را تماشا کردید خوشحالم. امیدوارم دوران کرونا به سرعت سپری شود و تا سال دیگر اوضاع به حالت عادی بازگردد تا بتوانیم از رویدادهای فرهنگی بیشتری بهره ببریم. کشور ایران در زمینه فیلم‌سازی بسیار قوی است و امیدوارم فیلم‌سازان ایرانی به تلاش خود در این مسیر ادامه بدهند».

«رهبر ارکستر» ساعت ۱۷ تا ۱۹:۱۵ روز چهارشنبه ۲۱ آبان و ساعت ۱۹:۳۰ تا ۲۱:۴۵ روز دوشنبه ۲۶ آبان در سایت هاشور اکران می‌شوند.

چهارمین دوره هفته فیلم اروپایی از ۱۷ تا ۲۶ آبان ماه ۹۹ مصادف با ۷ تا ۱۶ نوامبر ۲۰۲۰ برای اولین بار به شکل آنلاین در سایت هاشور در حال برگزاری است.