هنروتجربه-ترجمه سعیدحضرتی:میها مازینی پس از کارگردانی چند فیلم کوتاه، اولین فیلم بلند خود را به نام «بی‌نشان/ Erased » بر اساس رمانی به همین نام از خودش ساخته است. جایزه‌های بهترین بازیگر نقش اول زن، بهترین کارگردانی هنری، بهترین فیلم‌نامه ارجینال و موسیقی ارجینال از جشنواره‌های مختلف تنها بخشی از موفقیت‌های این فیلم است. مازینی در این گفت‌وگو با مینا ایستانیکیس، از تجربه ساخت این فیلم می‌گوید. زبان این فیلم اسلوونیایی و محصول اسلوونی، کرواسی و صربستان است.

«بی‌نشان» در ساعت ۱۸:۴۰ تا ۲۰:۰۰ در سایت هاشور به نمایش در می‌آید.

یک سال پس از اعلام استقلال اسلوونی از یوگسلاوی در سال ۱۹۹۱ ، حدود ۲۶۰۰۰ ساکن غیر اسلوونیایی متولد شده از سیستم پاک شده و بدون وضعیت قانونی و بینشان باقی ماندند. چگونه از این موضوع آگاه شدید و چه چیزی شما را به جستجو درباره آن سوق داده است؟
در ابتدا متوجه شدم  که دولت سه چهار سال بعد از آن اتفاق (اعلام استقلال اسلوونی از یوگسلاوی) کلی از مردم را از سیستم پاک کرده است و شوکه شدم. با خودم فکر کردم ، این موضوع باید در حال حاضر مورد توجه هر نویسنده و فیلم‌سازی قرار بگیرد، اما نویسنگان و فیلم‎سازان اعتنایی به این موضوع مهم نداشتند. تنها برخی سازمان‌های غیردولتی و سازندگان فیلم‌های مستند در حال جمع آوری داستان‌های مردم بودند، اما هیچ اثری در زمینه انعکاس این واقعه به صورت کتاب و فیلم ندیدم. بعد از مدتی، فهمیدم کسی باید این کار را انجام دهد و بدیهی است خودم کار بررسی و نگارش آن را انجام دادم. اینکه چرا تصمیم گرفتم به این موضوع بپردازم، به این علت است که  کودکی من پر از بی‌عدالتی بود و هنوز هم نسبت به آن بسیار حساس هستم و این موضوع برای من ترغیب‌کننده بود.

 «بی‌نشان/Erased» براساس رمان خود شما ساخته شده است. روند نوشتن رمان چگونه به نگارش فیلم‌نامه فیلم تبدیل شده است؟
در واقع ، حدود ده سال پیش بود که من برای اولین بار شروع به نوشتن فیلم‌نامه کردم. یک مانع جادویی بین فیلم‌نامه و فیلم به نام پول وجود دارد و من فهمیدم که برای این موضوع ، شانس زیادی برای تأمین بودجه از طرف دولت وجود ندارد. وقتی متوجه شدم شانسی برای ساخت فیلم ندارم، نوشتن رمان بر اساس این واقعیت برای من آرامش خاطر بود. اما پس از آن  به طریقی، درهای کوچکی شروع به باز شدن کردند. توانستم برای ساخت فیلم، تولیدکنندگان مشترکی در کرواسی و صربستان پیدا کنم و داستان را برای سومین بار بازسازی کردم ، و در نهایت آن را به یک فیلم‌نامه نهایی تبدیل کردم.

هرگز بحث عمومی در مورد این پدیده ، نه در اسلوونی و نه در مناطق وسیع‌تر ، صورت نگرفته است. آیا رمان شما توانسته است بحث و جدل در خوری ایجاد کند؟
من در اسلوونی بسیار محبوب هستم و همیشه بازخورد زیادی از کارهایم می‌گیرم ، اما برای این کتاب و با این موضوع بازخورد آنچنانی دریافت نکردم. گویی هراس داشتند درباره آن صحبت کنند و این موضوع درجه خاصی از ناراحتی را ایجاد می‌کند، بنابراین مردم ترجیح می‌دهند از آن اجتناب کنند. جالب‌تر از سکوت عمومی این واقعیت است که فقط یک وکیل اسلوونیایی به نمایندگی از این پرونده‌ها موافقت کرده است که در این راه مبارزه کند.

آیا برای جمع آوری مطالب برای شخصیت های خود سعی کردید به این افراد پاک‌شده و بی‌نشان نزدیک شوید؟
من سعی کردم اما هیچ‌کس تمایلی نداشت صحبت کند! در طی مراحل ساخت فیلم، با سه، چهار نفری برخورد داشتم که از همین بی‌نشان‌ها و جزء همین دسته افراد بودند و البته کمکی هم در این زمینه نکردند.

فیلم شما به کسانی که تمایلی به صحبت در این ارتباط نداشتند هویت داد. شما از اکران آن در اسلوونی راضی بودید؟
این فیلم مورد استقبال کسانی واقع شد که از نادیده گرفتن حقیقت رنج می‌بردند و به‌مرور منتقدان و مردم به این فیلم توجه نشان دادند. امیدوارم صدای این انسان‌ها بیشتر به گوش مردمان خودم برسد.

در سال ۲۰۰۴ همه پرسی حقوق اقلیت‌ها در اسلوونی برگزار شد که پیشنهاد دولت برای بازگرداندن حقوق مردم پاک شده و بی‌نشان توسط رای دهندگان رد شد. چرا تصمیم گرفتید این موضوع را در فیلم قرار ندهید؟
همه پرسی در مورد حقوق بشر به سادگی مضحک است و طبیعی بود که این رفراندم رد شد! همه از بازگرداندن این موضوع (بازگرداندن حقوق مردم بی‌نشان) ترسیده بودند. در کنار بی‌نتیجه بودن همه‌پرسی باید اشاره کنم، این فیلم تنها چند هفته از زندگی این زن را دنبال می‌کند و اگر بیش از یک دوره ۲۰ ساله او را دنبال می کردم، فیلم کاملا متفاوتی بود و مطمئن نیستم که به همین شکل ساخته می‌شد و قطعا تغییراتی در آن به‎وجود می‌آمد.

اسکرین دیلی

 

میها مازینی، متولد ۱۹۶۱ در یسنیتسه، یوگسلاوی، نویسنده، فیلم‌نامه‌نویس و کارگردان اسلوونیایی است. او تاکنون ۳۰ جلد کتاب منتشر کرده که به ۱۰ زبان ترجمه شده‌اند و دارای مدرک دکترای مردم‌شناسی از مؤسسه علوم انسانی اسلوونی و کارشناسی ارشد در رشته نویسندگی خلاقانه برای سینما و تلویزیون از دانشگاه شفیلد است. «بی‌نشان/ Erased » اولین فیلم بلند داستانی او است که موفقیت‌های جهانی زیادی کسب کرده است و در چهارمین دوره فیلم اروپایی گروه هنروتجربه به نمایش در می‌آید. «بی‌نشان» روایت زندگی آنا است که در یک بیمارستان محلی فرزند خود را به دنیا می‌آورد. همه چیز به نظر خوب پیش می‌رود تا این‌که در مراحل اداری کار مشکلی پیش می‌آید. اطلاعات هویتی آنا در سیستم وجود ندارد، و به‌زودی او در جهنمی از قوانین بوروکراسی گرفتار می‌شود که مشخص می‌کند او به‌ صورت قانونی وجود خارجی ندارد، حتی اگر سال‌ها به‌ عنوان یک شهروند اسلوونیایی در این کشور زندگی کرده باشد.