هنر و تجربه ترجمه مریم شاه‌پوری: «تنت»/ Tenet تریلر دویست میلیون دلاری کریستوفر نولان، در سالی که رقابتی میان فیلم‌های پرهزینه در فصل جوایز وجود نداشت، می‌توانست بیش از دو نامزدی در جوایز اسکار کسب کند.

اما به جای «تنت»، درام سیاه‌وسفید «منک»/ Mank اثر  دیوید فینچر درباره عصر طلایی – آنالوگ – هالیوود، ده نامزدی کسب کرده است. وسترن حماسی پل گرین‌گرس با عنوان «اخبار جهان»/ News of the World هم به گونه‌ای مشابه چهار نامزدی دارد. پس سؤال این است که چه اتفاقی افتاد؟

کمپانی «برادران وارنر» به جای این‌که دلارهای ویژه تبلیغات آثارش در اسکار را صرف فیلم‌ساز مؤلفی کند که آثار تجاری موفقش را همیشه برای آن‌ها ساخته و تا امروز فروشی دو میلیارد و پانصد میلیون دلاری برای‌شان کسب کرده، کمپین تبلیغاتی‌اش را به فیلمی اختصاص داد که در لحظه‌های آخر به نمایش درآمد و درخشید: «یهودا و مسیح سیاه»/ Judas and the Black Messiah به کارگردانی شاکا کینگ که نخستین فیلم استودیویی خود را با بودجه‌ای یک‌هشتم «تنت» ساخته است.

اما این وضعیت که ناشی از مشکلات نولان با کمپانی وارنر است که با اختلاف پیرامون چگونگی عرضه فیلمش آغاز شد و در ادامه حتی خبر قطع همکاری آن‌ها به گوش رسید، در شرایط و روزگار عجیبی اتفاق افتاد که شیوع جهانی کرونا و تعطیلی سینماها فقط یکی از بلایای آن بود. عامل اصلی، غرور و گستاخی خاموش فیلم‌سازی درجه یک بود که در روزگار شیوع ویروسی قاتل خودش را نشان داد. یکی از مدیران اجرایی استودیو درباره رفتار نولان چنین گفته است: «کریس پیش از این هرگز در کارنامه‌اش مرتکب اشتباهی نشده و گام اشتباهی برنداشته بود. کارگردانان مثل جراحان مغز هستند و همیشه باید درست عمل کنند».

در سوی دیگر، «یهودا و مسیح سیاه» موفقیت‌های متعددی را برای سازندگانش و استودیو کسب کرد. از درخشش و نقدهای تحسین‌آمیز پس از نمایش در جشنواره ساندنس ۲۰۲۱ تا دو هفته بعد که هم‌زمان در ۱۸۸۸ سینمای ایالات متحده و «اچ‌بی‌او مکس» عرضه شد. دنیل کالویا جوایز بهترین بازیگر مرد مکمل را به‌ترتیب از مراسم گلدن گلوب و جوایز انتخاب منتقدان برنده شد و «یهودا…» در جوایز اتحادیه نویسندگان و تهیه‌کنندگان و بازیگران و بفتا هم نامزد شده است و حتی در شش رشته اسکار از جمله بهترین فیلم، فیلم‌نامه اریژینال، فیلم‌برداری، ترانه و هر دو بازیگر مرد مکمل‌اش.

«تنت» در رشته‌های بهترین جلوه‌های ویژه و طراحی صحنه نامزد دریافت جوایز اسکار شده و در جوایز گلدن گلوب هم نامزد بهترین موسیقی متن شد برای لودویگ گورانسون. سایر نامزدهای فیلم نولان در دیگر مراسم و محافل هنری هم در همین رشته‌های فنی بود که تا امروز به کسب جایزه‌ای منجر نشده است.

تابستان گذشته در حالی که تمام استودیوها آماده به تأخیر انداختن اکران فیلم‌های پرهزینه‌شان بودند، کمپانی وارنر هم چنین قصدی داشت؛ اما نولان آماده پذیرفتن این موضوع نبود. احتمالاً با این انگیزه که دوست داشت زودتر فرزندش را به نمایش بگذارد یا یک‌تنه سینماها را نجات بدهد؛ به همین خاطر استودیو را تحت فشار قرار داد تا «تنت» اکران شود. پخش‌کننده‌ها هم از ایده «سینما یا هیچ» نولان در مقام شوالیه‌ای سفیدپوش – که برای نجات سینما آمده بود – استقبال کردند، چون او با سه‌گانه «شوالیه تاریکی» و فیلم‌های «تلقین»، «میان‌ستاره‌ای» و «دانکرک» غوغایی در سینماها به‌پا کرده بود و بارها و بارها سالن‌های سینما با ظرفیت کامل این فیلم‌ها را نمایش داده بودند. پس در شرایطی که پنج ماه از تعطیلی کامل سینماهای ایالات متحده می‌گذشت، سینماهای زنجیره‌ای بزرگ تا ۶۸ درصد سالن‌های خود را بازگشایی کردند تا سوم سپتامبر (سیزدهم شهریور) «تنت» اکران شود. فروش افتتاحیه فیلم نه میلیون و چهارصد هزار دلار شد و در دو هفته ابتدایی اکران، فروشی ۲۹ میلیون و پانصد هزار دلاری حاصل شد؛ اما این مطابق نقشه بازی وارنر نبود.

«تنت» در خارج از آمریکای شمالی فروش خیلی خوبی کرد ولی امتیاز میانگین ۶۹ از صد منتقدان به فروش داخلی آن کمک نکرد و در نهایت فروش ناامیدکننده‌ای بیش از ۳۶۳ میلیون دلار به دست آمد. البته هفته پیش که فیلم در نیویورک و لس‌آنجلس (بازارهای سینمایی مهم آمریکا) اکران شد (با ظرفیت ۲۵ درصد) بسیار مورد استقبال علاقه‌مندان قرار گرفت. به‌علاوه، به‌موقع هم برای رأی‌دهندگان واکسینه‌شده آکادمی اکران شد؛ اما دیر شده بود چون نولان زخمی در ماه نوامبر ۲۰۲۰ (آبان-آذر ۱۳۹۹) به وارنر گفته بود که پول کمپین تبلیغاتی اسکار را صرف اکران بهتر فیلم کنند. برای همین نسخه‌ای برای اعضای آکادمی ارسال نشد و هیچ نسخه یا تبلیغ دیجیتالی روی آن صورت نگرفت. فقط نسخه‌های بلو.ری و دی‌وی‌دی اچ‌دی فیلم عرضه شد. همه این‌ها پیش از اعلام طرح وارنر برای عرضه هم‌زمان هفده فیلم جدول اکران ۲۰۲۱ خود در «اچ‌بی‌او مکس» بود که با اعتراض مدیران برنامه، شرکای استودیو، سرمایه‌گذاران و سینماگران متعددی از جمله خود نولان روبه‌رو شد.

نولان در بیانیه‌ای که در «هالیوود ریپورتر» منتشر شد، استودیوی حامی‌اش را که به‌نوعی حکم خانه‌اش را داشت «ناکارآمد» خواند و افزود: «برخی از بزرگ‌ترین فیلم‌سازان صنعت‌مان و گروهی از مهم‌ترین ستارگان سینما شب با این فکر خوابیدند که برای بزرگ‌ترین استودیوی فیلم‌سازی کار کرده‌اند ولی صبح که بیدار شدند دیدند که انگار برای بدترین سرویس پخش مجازی و آنلاین کار کرده‌اند!» و البته که این اظهارنظرهای نولان ادامه یافت.

مجموع تمام این اتفاق‌ها باعث شد که «تنت» آن طور که باید در مراسم اسکار مورد توجه قرار نگیرد؛ فیلمی که حداقل می‌توانست در پنج یا شش رشته نامزد دریافت تندیس طلایی شود. البته حالا نولان تسلیم فشارها شده است و «تنت» از ۲۹ مارس (نهم فروردین) به صورت دیجیتال در دسترس اعضای آکادمی قرار می‌گیرد. سخن‌گوی کمپانی وارنر در این باره می‌گوید: «ما به درخواست نولان کمپین تبلیغاتی «تنت» را در فصل جوایز برپا نکردیم ولی حالا باید با ارایه فیلم از سینماگران نامزد اسکارمان حمایت کنیم».

در سوی دیگر، وارنر خیلی منطقی عمل کرد و روی درامی زندگی‌نامه‌ای وقت گذاشت که به بی‌عدالتی در دولت آمریکا می‌پردازد و کشتن جوانی ۲۱ ساله از حزب بلک پنتر/ پلنگ سیاه که در روزگار اوج‌گیری جنبش و اعتراض‌های «زندگی سیاهان مهم است» موفقیتش در فصل جوایز تضمین‌شده به نظر می‌رسد.

  • آن تامپسن، ایندی‌وایر