هنروتجربه-سعیدحضرتی:فرزاد خوشدست کارگردان «خط باریک قرمز» که این روزها روی پرده سینماهای «هنروتجربه» است اعتقاد دارد اگر به داد سینمای مستند ما نرسند و این وضیعت یک یا دو سال دیگر ادامه پیدا کند، مرگ سینمای جدی مستند را شاهد خواهیم بود. ممکن است کارهایی ساده و دم‌دستی تولید شود اما سینمای جدی و حرفه‌ای مستند در حال نابود شدن است.

فرزاد خوشدست درباره وضعیت سینمای مستند در سال گذشته و اکران «خط باریک قرمز» به سایت هنروتجربه گفت: «یک سال پیش قرار بود آیین دیدار «خط باریک قرمز» برگزار شود و اکران آن در نوروز ۱۳۹۹ آغاز شود. اپیدمی کرونا از سال گذشته سینماها را به تعطیلی کشاند و از آن بدتر باعث شد سینماگران زیادی را از دست بدهیم. من فکر می‌کنم یکی از غم‌انگیزترین و شوکه کننده‌ترین مرگ‌هایی که در این دوران داشتیم، مرگ هوشنگ میرزایی بود. با میرزایی یکی، دو ماه قبل از مرگش در تماس بودم و حالش خوب بود. مرگ او نه فقط به خاطر کرونا که به دلیل بی‌معرفتی‌هایی هم بود که در حق او شده بود».

او ادامه داد: «این دو موضوع ارتباط مستقیمی با هم دارد و در یک سال گذشته سینمای مستند و مستندسازان ما که در حقیقت سینما را نگه داشتند، وضعیت بسیار اسفناک و غم‌انگیزی داشتند و مستندسازان به لحاظ معیشتی در مضیقه هستند. مرگ هوشنگ میرزایی دقیقا به همین خاطر بود و اگر مشکلات مالی و بدهی‌های بانکی او نبود، آن سفرهای کاری را انجام نمی‌داد و الان کنار ما بود. سینمای مستند این روزهای ما هم وضعیت غم‌انگیزی دارد. اگر به داد سینمای مستند ما نرسند و این وضعیت یک یا دو سال دیگر ادامه پیدا کند، مرگ سینمای جدی مستند را شاهد خواهیم بود. ممکن است کارهایی ساده و دم‌دستی تولید شود اما سینمای جدی و حرفه‌ای مستند در حال نابود شدن است».

واقعیت این است که در این وضعیت چقدر می‌توانیم فیلمی چون «خط باریک قرمز» تولید کنیم. نه به لحاظ لجستیکی ارگانی هست که پشت این نوع فیلم‌ها قرار بگیرند و نه نیروهای باتجربه‌ای مثل مرتضی پورصمدی می‌توانند در این شرایط کار کنند

کارگردان مستند «زنی که نام ندارد» هم‌چنین گفت: «واقعیت این است که در این وضعیت چقدر می‌توانیم فیلمی چون «خط باریک قرمز» تولید کنیم. نه به لحاظ لجستیکی ارگانی هست که پشت این نوع فیلم‌ها قرار بگیرند و نه نیروهای باتجربه‌ای مثل مرتضی پورصمدی می‌توانند در این شرایط کار کنند. فیلم «خط باریک قرمز» در دو سال گذشته تولید و سال گذشته هم اکران شد، موضوع اصلی این است که امسال چه مستند مهمی برای اکران در  «هنروتجربه» داریم».

این مستندساز با اشاره به این‌که «خط باریک قرمز» که از ششم مرداد سال گذشته بر روی پرده است، به نسبت وضعیت دوران کرونا اکران موفقی داشته و جزء دو، سه فیلم پرمخاطب «هنروتجربه» در سال گذشته بود و با فاصله زیادی، پرمخاطب‌ترین مستند سال ۹۹ شد، افزود: «در این شرایط هم خیلی‌ها شمشیر را از رو بسته‌اند و فکر می‌کنند اگر سر «هنروتجربه» را ببرند، همه مشکلات سینمای ایران حل می‌شود.  مخاطب جدی سینما که در شرایط کرونا «خط باریک قرمز» را در سینماها می‌بینند را می‌خواهیم از این سینما بگیریم؟ من از آن مسئول، نمایند مجلس، وزیر و کارشناس فرهنگی می‌پرسم که به جای «هنروتجربه» چه می‌خواهید بگذارید. اگر چیزی به جای «هنروتجربه» دارید که کار بهتری برای این فیلم‌ها انجام بدهد، به ما نشان بدهید. اگر ایده‌ و ذهنیتی ندارید؛ چرا می‌خواهید درختی را که سالیانی است به حیات خود ادامه می‌دهد و چتر بزرگی برای بسیاری از اهالی سینما شده را از بین ببرید. به این فکر کرده‌اید که با اختصاص دو سالن و پردیس سینمایی مختص «هنروتجربه» چه اتفاقی می‌تواند برای سینمای ایران رخ بدهد؟ در همین شرایط کرونا و با همین فیلم‌های روی پرده «هنروتجربه»،به طور قطع مخاطبین بیشتری به تماشای فیلم‌ها می‌آیند».

کارگردان «در حبس» با اشاره به این‌که نبود «هنروتجربه»، قطعا خسران بزرگی برای سینمای ایران است، عنوان کرد: «فیلم«خط باریک قرمز» در چهار جشنواره داخلی شرکت داشت که در جشنواره جهانی فیلم فجر، سه سانس پر از جمعیت و حدود ۱۵ اکران در جشنواره ملی فجر و ۸ اکران در جشنواره سینماحقیقت داشت و حداقل دوهزار تماشاگر فیلم را دیدند. حالا این فیلم به دست مخاطبان عام سینما رسیده و در این شرایط هم به دیدن آن آمدند و از فیلم‌های پرمخاطب «هنروتجربه» شده است. اگر «هنروتجربه» نبود این ارتباط با مخاطبین کجا قرار بود ادامه پیدا کند. کارشناس فرهنگی‌ای که در برنامه تلویزیونی، به جای نقد کردن، از بیخ و بن «هنروتجربه» را زیر سوال می‌برد باید پاسخگو باشد. طبیعتا من هم به «هنروتجربه» نقدهایی دارم اما نمی‌شود دستاوردهای این گروه را نادیده گرفت و شمشیر را از رو بست. بیایید بنشینیم صحبت کنیم و مشکلات آن را با نقد درست رفع کنیم. با این‌گونه به اصطلاح نقدهایی که از ریشه می‌زنند کاری پیش نمی‌رود».

کارگردان «شاعران تهران» در ادامه گفت: «شاید بد نباشد اشاره‌ای کنم که سال ۹۵ مستندی ساختم به نام «زنی که نام ندارد» که در زندان زنان ساخته شده بود و طبق روالی که هست فیلم را به سینماحقیقت داده بودم. این فیلم به خاطر خط قرمزهایی که از آن عبور کرده بود، با مخالفت دبیر وقت جشنواره برای حضور در آن رویداد روبه‌رو شد. تهیه‌کننده آن فیلم، دری رضایی بود و با من تماس گرفتند که می‌خواهند با دبیر جشنواره جلسه‌ای بگذارند و من هم گفتم شما مالک فیلم هستید و هر اختیاری دارید. ایشان وقتی به دفتر مرکز گسترش رفته بودند، دبیر جشنواره را هم دیده بود و همان لحظه اتفاقا هوشنگ میرزایی هم حضور داشته که فیلم او هم مانند فیلم ما، دچار مشکلاتی شده بود. دری رضایی می‌گفت من هم با میرزایی هم‌صدا شدم اما دبیر جشنواره راضی به صحبت کردن با ما نشد و رفت و ما دو نفر ماندیم. سه ماه بعد از آن این فیلم به فستیوال‌‎های مهمی راه پیدا کرد و منتخب بخش اصلی جشنواره مستند کپنهاک شد. باید قبول کرد مسیری را که برای سینمای مستند ترسیم می‌کنیم درست نیست و طراحی غلطی داریم».

این کارگردان در ادامه صحبت‌های خود عنوان کرد: «اکران مستندهای دم‌دستی، ساده و بدون طرح مسئله و درد، هیچ اتفاق مهمی را رقم نمی‌زند. همین امروز و در همین شرایط اگر به «زنی که نام ندارد» پروانه نمایش بدهند و در «هنروتجربه» اکران شود، قول می‌دهم رکورد فروش «خط باریک قرمز» را هم می‌زند. متاسفانه دو بار برای پروانه نمایش فیلم اقدام کردم و نتیجه‌ای نگرفتم . اگر می‌خواهیم مستند به حیات خود ادامه بدهد و به جلو برویم، باید بگذاریم فیلم‌ساز کار خودش را بکند. در حال حاضر متولیان سینمای مستند در حال انجام چه کاری هستند، برای چه فیلمی خرج می‌کنند و چه کمکی به مجموعه سینمای مستند و تجربی می‌کنند. متاسفانه با این شرایط، روزبه‌روز هم «هنروتجربه» را کوچک‌تر هم می‌کنیم، دفتر گروه را عوض می‌کنیم و مدیران آن را در تنگنا قرار می‌دهیم تا از نفس بیافتد».

کارشناس فرهنگی‌ای که در برنامه تلویزیونی، به جای نقد کردن، از بیخ و بن «هنروتجربه» را زیر سوال می‌برد باید پاسخگو باشد. طبیعتا من هم به «هنروتجربه» نقدهایی دارم اما نمی‌شود دستاوردهای این گروه را نادیده گرفت و شمشیر را از رو بست. بیایید بنشینیم صحبت کنیم و مشکلات آن را با نقد درست رفع کنیم

خوشدست در بخش دیگری از صحبت‌های خود درباره راهکارهای نجات سینمای مستند توضیح داد: «باید «هنروتجربه» را از این وضعیتی که اکسیژن را از آن گرفته‌ایم و راه نفس کشیدنش را بسته‌ایم، خارج کنیم. متاسفانه فضاهای تبلیغاتی که در اختیار «هنروتجربه» قرار دارد به شدت ضعیف است و باید با پتانسیل بیشتری از آن حمایت شود. «هنروتجربه» به آن چه که لیاقت آن دارد دسترسی ندارد در حالی که این‌گونه فیلم‌ها باید مورد حمایت واقع شود و تبلیغات داشته باشند».

او اضافه کرد: «آن دسته از تولیدات مستند سال گذشته‌ای که من دیدم شاید تنها یک مورد در اکران عمومی بتواند به حد نرمالی از جهت فروش دست پیدا کند. به دلیل کرونا فیلم‌های جدیدی که امسال در «هنروتجربه» اکران می‌شود را بسیاری از مخاطبین ندیده‌اند و نیاز به تبلیغات بیشتری هم دارند. امیدی به درخشش اکران فیلم‌های مستند ندارم و بدون اغراق می‌گویم اتفاقی که در اکران «خط باریک قرمز» در سال ۹۹ افتاد، حتی در سال ۹۸ در بین مستندها و در شرایط عادی رخ نداده بود».

کارگردان «صدای مزاحم» با اشاره به این‌که ما می‌دانیم اگر به «هنروتجربه» آمده‌ایم، می‌خواهیم کار فرهنگی کنیم و نباید تنها بحث اقتصادی و فروش فیلم‌‎ها را در این گروه در نظر داشته باشیم، توضیح داد: «راحت می‌گویم همکاری‌ها و مشاوره‌های شخص امیرحسین علم‌‎الهدی و جعفر صانعی‌مقدم در این امر بسیار تاثیرگذار و موثر بود. اوایل امیدی به اکران موفق فیلم نداشتم و اما آن‌ها معتقد بودند «خط باریک قرمز» ظرفیتی دارد که می‌تواند اکران خوبی داشته باشد و مشاوره‌های درستی دادند. به عنوان مثال من امیدی نداشتم که فیلم را به بازرگانی سازمان صداوسیما بفرستم تا تیزر فیلم پخش شود. با اصرارهای شخص علم‌الهدی فیلم را فرستادم و صداوسیما ۳۰ میلیارد تومان تیزر رایگان به این فیلم اختصاص دادند. و یا بسیاری از اکران‌های خصوصی که با حضور مدیران و معاونان قوه قضائیه، وزارت خارجه و .. داشتیم که در شرایط کرونا می‌آمدند و فیلم را می‌دیدند و شخص جعفر صانعی‌مقدم نامه‌های آن را می‌نوشتند و پیگیر بودند. این امکان در ساختار «هنروتجربه» و توسط کارشناسان و مدیران آن به وجود آمد. در صورت نبود «هنروتجربه»، مستند «خط باریک قرمز» در بهترین حالت تنها سه هفته می‌توانست اکران آزاد داشته باشد».

فرزاد خوشدست در انتها درباره فعالیت‌ این روزهای خود گفت: «در حال نوشتن فیلم‌نامه فیلم سینمای بلند هستم و البته در این شرایط تولید فیلم سخت شده است. شرایط باعث شده روی طرح، قصه و فیلم‌نامه و ساختار بیشتر فکر کنیم و امیدوارم بتوانم به زودی وارد مرحله ساخت شوم».