هنروتجربه-فاطمه رستمی: اصغر یوسفی‌نژاد امیدوار است که نه تنها زبان فیلم‌ها بلکه کلا ساخت فیلم‌های مختلف تبدیل به امری عادی شود و فرصت برای ساخت فیلم فرهنگی در کنار فیلم تجاری روز به روز آسان‌تر شده و تبدیل به جریان عادی شود و به جای سوال درمورد این تمایزها، بیشتر درمورد خود فیلم‌ها سوال پیش آید. به بهانه اکران فیلم دیگری به زبان ترکی در هنروتجربه به نام «پیرمردها نمی‌میرند» با یوسفی‌نژاد که پیش از این چنین تجربه ای داشته گفت‌وگویی کردیم که ادامه مطلب پیش رو شرح این گفت‌وگو است.

یوسفی‌نژاد که پیش از این فیلم «ائو/خانه» را به زبان ترکی ساخته و در هنروتجربه اکران کرده است، در مورد فیلم «پیرمردها نمی‌میرند» که آن هم با زبان ترکی ساخته شده و در هنروتجربه درحال اکران است، گفت: «من نسخه ای که از این فیلم روی پرده رفته را ندیده ام، اما چون کارهای مونتاژ آن توسط امیر اطمینان که «ائو/خانه» را هم مونتاژ کرده، در دفتر ما انجام می‌شد. وقتی من این فیلم را در دفترمان می دیدم، حس کردم چند نقطه مثبت دارد. یکی از این نکات انتخاب زبان محلی و بومی بودن فیلم است. این کار در راستای جریان بومی‌سازی و تقویت تولیدات بومی است و از فضا و پتانسیل محلی بهره برده بود. وحید بیوته فیلم‌برداری خیلی خوبی در این فیلم داشته و در نهایت اینکه انتخاب بازیگران «پیرمردها نمی‌میرند» هم کار سختی بوده و این مسئله در کنار موضوع فیلم به نظرم به یک نتیجه خوب منجر شده و جوایز مختلفی از جمله جایزه توکیو را برای این فیلم به ارمغان آورده است. ظاهرا در اکران هنروتجربه هم با اقبال مواجه شده و این موارد بسیار مثبت است».

او افزود: «من فیلم‌های کوتاه دیگری از رضا جمالی دیده ایم و بر این اساس می‌گویم او صاحب نگاه است و الگوی شخصی و دریافتی از سینما دارد. او امتیازهایی دارد که در «پیرمردها نمی‌میرند» شاهد شمار بیشتری از این امتیازها، توانایی‌ها و نگرش او هستیم. توجه به شهرستان‌ها و ویژگی‌های بومی مناطق مختلف و سینماگران با استعداد شهرهای مختلف اتفاق مثبتی است و به طور کلی توجه به نشان دادن مناطق بومی و زبان محلی و… را دوست دارم البته این نگاهم به معنای زاویه داشتن با سینمای بدنه یا جریان غالب سینما نیست. خوشبختانه در سالها تجربه یاد گرفتم سینما یعنی همه سینما و نمی‌توان بخشی از آن را حذف کرد. آثاری برای عام ساخته می‌شوند، آثاری برای خواص و این امری طبیعی است، اما حذف کردن بخش‌ها یا نادیده گرفتن آن درست نیست و باید فهمید که سینما یعنی همه سینما و بحث قوت و ضعف فیلم‌ها جدا از این مقوله است و به عیارسنجی سینما برمی‌گردد و در کلیت آثار هنری ضعیف و قوی وجود دارد و هرکدام نظر خودشان را می‌دهند و با همین دیدگاه سینما و هنر زنده است. اصلاح و تحمل در جریان فرهنگی خوب است، اما نابود کردن و حذف کردن در شان هنر نیست».

درمورد تاثیر ساخت فیلم‌هایی که به یکی از زبان‌های رایج در کشور قصه‌شان را روایت می‌کند و نقش چنین فیلم‌هایی در سینما به سایت هنروتجربه توضیح داد: «این یک موضوع جا افتاده در سینما است و از زمانی که سینما ناطق شده هرکسی به هر زبانی که بلد است فیلم می‌سازد و قرار هم نیست تنها محدود به یک سری زبان خاص فیلم ساخته شود. خوشبختانه ابزاری برای قابل فهم کردن فیلم‌ها وجود دارد؛ یک زمان این ابزار دوبله فیلم‌ها بود. بعدها زیرنویس هم اضافه شد. هرچند مخاطبانی امروز وجود دارند که به چند زبان مسلط هستند، البته نمی‌توان آنها را ملاک قرار داد. بنابراین فیلم پتانسیلی دارد که حتی اگر به زبان دیگری غیر از زبان رایج یک منطقه هم باشد تا حدی برای مخاطب قابل درک است».

او ادامه داد: «در ایران هم کسانی که فیلمسازند و زبان مادری آنها غیر از زبان فارسی و زبان رسمی کشور است، در زمینه ساخت فیلمی با زبان مادری‌شان کم کار کرده اند و اگر بیشتر فکر کنیم به نظر من می‌بینیم کم کاری برای ساخت چنین آثاری بیشتر از جانب فیلمساز بوده است. قبل از ما هم عده ای بودند که فیلم به زبان دیگری جز فارسی ساختند، اما وقتی من شروع به ساخت فیلم به زبان مادری کردم، مشکلی نداشتم واتفاقا واکنش‌ها مثبت هم بود و حتی فیلم را در جشنواره‌ها و… نمایش دادند. هرچند ذات فیلم‌هایی که ساخته شده، شاید به گونه خاصی است و مخاطبان محدودتری دارد و هنرپیشه های چهره هم ندارد ضمن اینکه اقبال مخاطب هم از فیلم‌های زیرنویس دارد تا حدی کمتر است و به دلیل این تمایزها در هنروتجربه اکران می‌شوند مثل فیلم‌های «زغال»، «ائو»، «پیرمردها نمی‌میرند». امیدوارم ساخت فیلم به زبان‌ها، ساختارها، سبک‌ها و نیازهای مختلف تبدیل به روالی عادی شود».

او افزود: «امیدوارم نه تنها زبان فیلم‌ها بلکه کلا ساخت فیلم‌های مختلف تبدیل به امری عادی شود همچنین امیدوارم فرصت برای ساخت فیلم فرهنگی در کنار فیلم تجاری روز به روز آسان‌تر شده و تبدیل به جریان عادی شود و به جای سوال درمورد این تمایزها، بیشتر درمورد خود فیلم‌ها سوال پیش آید. ما تلاش‌مان را می‌کنیم و دوست دارم به زبانی که بیش از فارسی به آن تسلط دارم و به آن احساس دین می‌کنم فیلم بسازم و دلم می‌خواهد این آثار را دوبله کنیم تا مخاطبانی که زیرنویس هنوز برایشان جا نیفتاده یا حوصله اش را ندارند، بتوانند دوبله شده فیلم را ببینند و با فیلم ارتباط برقرار کنند».

در ادامه یوسفی‌نژاد درمورد عرضه حرفه ای این آثار برای اینکه بیشتر در بین مخاطبان جا بیفتند، اظهار کرد: «این مسئله نیاز به زمان دارد و نباید منتظر حاصل شدن نتیجه فوری باشیم و اگر این اتفاق به سرعت رخ نداد، نباید ناامید شد. شاید این فیلم‌ها بازگشت سرمایه نداشته باشند، اما تلاش می‌کنیم استقبال از این فیلم‌ها رفته رفته به اندازه ای برسد که ما هم راحت‌تر جذب سرمایه کنیم و سرمایه بیشتری را صرف فیلم‌ها کنیم و بازیگرانی که با آنها کار می‌کنیم برای مخاطب شناخته شده شوند و در اشل‌های حرفه ای ظاهر شوند».

کارگردان «ائو» در ادامه در پاسخ به این سوال که آیا نمایش فیلم‌های هنروتجربه که با زبان جز فارسی ساخته شده اند در قالب یک بسته در هنروتجربه می‌تواند موجب بیشتر دیده شدن این آثار شود یا خیر، عنوان کرد: «این موضوع دو وجه دارد؛ اگر طوری برنامه ریزی شود که منجر به بیشتر دیده شدن فیلم‌ها شود اتفاق خوبی است. این ایده لبه مرز است و ممکن است جایی احساس شود با چنین اقدامی فیلم‌هایی با زبان جز فارسی را از آثار دیگر جداسازی کرده ایم و چنین نگاهی باعث بیگانگی نسبت به این فیلم‌ها ایجاد می‌کند و انگار فیلم‌هایی هستند که از روند طبیعی خارجند. اگر این ایده به جدی و معرفی شدن جریان فیلم‌های بومی و محلی کمک کند واقعا ایده خوبی است، اما به هرصورت ما علاقه داریم فیلم‌ها همه در یک روند طبیعی اکران شوند، اما در اوایل کار برای اینکه جریان مورد نظر قدرت خودش را نشان بدهد و ما بگوییم این فیلم‌ها در مناطق مختلف درحال ساخت هستند، ایده اکران جداگانه و همزمان این فیلم‌ها می‌تواند ایده خوبی باشد. اگر این ایده درست اجرا نشود ممکن است به گوشه رینگ رانده شود. اگر در ابتدای امر چنین اقداماتی کنیم تا کار شناخته شود، درست است، اما اگر ادامه دار شود، واقعا خوب نیست و این فیلم‌ها تافته جدابافته می‌شوند و قطعا نتیجه معکوس در درازمدت حاصل خواهد شد. هر جریانی که قرار است معرفی شود، شاید در ابتدای امر به چنین ایده هایی نیاز داشته باشد، اما باید پس از مدتی به حالت طبیعی در کنار سایر جریانات زمینه مورد نظر حرکت کند».

در پایان یوسفی‌نژاد در مورد آخرین فعالیت‌هایی سینمایی اش گفت: «همانطور که شرایط برای همه طبیعی نیست، فعالیت‌های فیلم‌سازی، جدا از سریال‌سازی که برای ارتزاق سینماگران این روزها رونق گرفته، کج دار و مریز پیش می‌رود. ساخت فیلمی که در شش ماه یا یکسال پیش می رفت، امروز با فقدان اکران و جشنواره ها و… کند پیش می رود. نزدیک به یک سال است که برای «عروسک» پروانه ساخت گرفته ایم و حتی بخشی از پیش تولید را هم انجام داده ایم و امیدواریم کرونا به سمت حضیض برود و کار ما که پربازیگر هم هست و سلامتی آنها برایمان مهم است، به نتیجه برسد».