هنروتجربه-سعیدحضرتی: شهروز توکل تدوینگر مستند «ماه در تکه آینه» به کارگردانی الهام حسامی که این روزها بر پرده سینماهای «هنروتجربه» در حال اکران است می‌گوید به نظرم «ماه در تکه آینه»؛ فارغ از اینکه من هم در آن نقشی داشتم فیلم جذابی است. این مستند هم آموزشی و هم سرگرم کننده است. ضمن آنکه به عمده سوالاتی که در ذهن مخاطبان مختلف فیلم «شبی که ماه کامل شد» جواب می‌دهد.

همکاری شما با پروژه «ماه در تکه آینه» به عنوان تدوینگر به آشنایی قبلی شما با کارگردان بر می‌گردد؟

بله. قبل از مستند «ماه در تکه آینه» با الهام حسامی همکاری‌هایی داشتیم و ایشان من را می‎ شناخت و پیشنهاد تدوین این فیلم را داد.

تفاوت تدوین مستندهای پشت صحنه با مستندهای داستانی در چیست و آیا رویکرد تدوینگر در این دو زمینه به کلی فرق می‌کند؟

تفاوت اصلی تدوین مستندهایی چون «ماه در تکه آینه» که درباره چگونگی ساخت یک فیلم دیگر است با مستند داستانی در این است که بسیاری از موارد در فیلم مستند پشت صحنه؛ استراکچر و خط داستان روی میز مونتاژ شکل می‌گیرد در صورتی که در مستندهای داستانی خط داستان مشخصی وجود دارد و تغییرات خیلی کمی به ساختار فیلم وارد می‌شود اما تدوین در ریتم‌بخشی و گفتن حرف اساسی فیلم خیلی مهم است. در مستندهای داستانی نگرش تدوینگر و برخورد او با راش‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است اما همانطور که اشاره کردم خط داستان در این مستندها از قبل پیدا است. انبوهی راش یکی از مشخصات فیلم‌های پشت صحنه است و دیگر اینکه باید بدانید با چه رویکردی این فیلم پشت صحنه را می‌خواهید بسازید. به این معنی که خیلی از اوقات رویکرد تجاری است و به حواشی فیلم پرداخته می‌شود، گاهی رویکرد؛ رویکردی آموزشی است یعنی علاقه‌مندان فیلم‌های پشت صحنه را به عنوان مخاطب اصلی در نظر می‌گیریم و سعی می‌کنیم به نکات آموزشی توجه بیشتری داشته باشیم.

طراحی تدوین مستند «ماه در تکه آینه» از چه منظری شکل گرفت؟

طراحی این مستند بر اساس سوالاتی که معمولا در فیدبک‌ها و نقدها و نقطه‌نظراتی که مخاطبین می‌خواستند از فیلم «شبی که ماه کامل شد» بدانند مدنظر قرار گرفت و بر همین روال سوالاتی مطرح شد و بر طبق آن پیش رفتیم. الهام حسامی کارگردان اثر هم چون کل پروژه را با دقت و صرف زمان زیادی فیلم‌برداری کرده بود متریال کافی‌ای در اختیارم گذاشت که به هر بخشی که نیاز بود اختصاص داده شود. این فیلم مونتاژ خیلی سختی داشت و حجم راش‌ها زیاد هم بود. در حقیقت پروسه تدوین «ماه در تکه آینه» طولانی بود و زمان مفید تدوین سه ماه طول کشید.

در اینگونه فیلم‌هایی که بر مبنای فیلم دیگری ساخته می‌شوند؛ آیا بهتر نیست تدوینگر اصلی فیلم مثلا حمید نجفی‌راد (تدوینگر «شبی که ماه کامل شد») تدوین فیلم پشت صحنه را هم بر عهده بگیرد؟ این کار چه مزایا و معایبی دارد؟

به هر حال هر تدوینگری به عنوان آدم حرفه‌ای می‌تواند اینکار را انجام بدهد. شاید اگر تدوینگر خود فیلم بخواهد پشت صحنه را هم تدوین کند مزیت‌هایی داشته باشد شاید هم نداشته باشد. به هر حال ذهن فِرِش و جدا از تدوینگر اصلی؛ می‌تواند ایده‌هایی خوبی داشته باشد و از طرف دیگر تدوینگر خود فیلم ممکن است تسلط بیشتری روی راش داشته باشد و وقت کمتری را هم صرف راش دیدن کند. نمی‌توان در این زمینه نظر قطعی داد و طبیعتا به تدوینگر و توانایی او هم بستگی دارد. تدوینگر فیلم «شبی که ماه کامل شد» تدوینگر بسیار خوبی و از دوستان من است و قطعا او هم اگر تدوین «ماه در تکه آینه» را انجام می‌داد فیلم بسیار خوبی می‎شد.

بعد از تدوین نهایی آیا باز هم در تدوین دخل و تصرفی می‌کنید؟

معمولا بله. چون به هر حال در پروسه تدوین خیلی درگیر فیلم هستیم –نه این فیلم که فیلم‌های داستانی هم همینطور است- ممکن است به علت کثرت دیدن فیلم صحنه‌هایی از نظر تدوینگر خسته کننده باشد که برای دیگران جذاب است و بالعکس. معمولا پس از اتمام کار فیلم را به دوستان دیگر و حتی اشخاصی که کار تخصصی آنها سینما نیست نشان می‌دهیم و این فیدبک‌ها خیلی مهم است. شکی نیست برآیند و نقطه نظرات دیگران می‌تواند به تدوینگر کمک زیادی بکند.

از نتیجه نهایی مستند راضی هستید؟

به نظرم «ماه در تکه آینه»؛ فارغ از اینکه من هم در آن نقشی داشتم فیلم جذابی است. این مستند هم آموزشی و هم سرگرم کننده است. ضمن آنکه به عمده سوالاتی که در ذهن مخاطبان مختلف فیلم «شبی که ماه کامل شد» جواب می‌دهد.