هنروتجربه-سپیده شریعت رضوی: کارگردان «فوق ماراتن» می گوید نکته ویژه و متمایز کننده این مستند حقیقتی است که درباره همه ما صدق می‌کند و به نوعی برآیند ناخودآگاه جمعی و تاریخی ماست.

سعید کشاورز کارگردان و تصویربردار «فوق ماراتن» که از سوم شهریورماه در سینماهای «هنروتجربه» اکران شده است، در گفتگو با سایت «هنروتجربه» درباره ایده شکل‌گیری این مستند بیان کرد: اوایل ۹۴ بود که خبری را مبنی بر ثبت یک رکورد توسط مرد روستایی که در سطح دنیا ویژه و ایشان را قهرمان فوق ماراتن دنیا معرفی کرده بود، در اخبار صداوسیمای مرکز فارس دیدم که توجه من را به خود جلب کرد.

وی با اشاره به اینکه در همان زمان پارادوکسی را به شکل شهودی و حسی در این خبر حس کرده است، عنوان کرد: از طریق یکی از دوستانم موفق شدم مرد روستایی را که سوژه مستند «فوق ماراتن» است، پیدا و با ایشان صحبت کنم. این مرد روستایی که کارگر نظافتچی یک کشتارگاه است، بسیار نسبت به رکوردی که قصد داشت آن را ثبت کند، مصمم بود و خود را در هیبت یک قهرمان می‌دید. همچنین مانند یک قهرمان رفتار می‌کرد و یک غرور قهرمانی عجیبی در او قابل مشاهده بود.

کارگردان «فوق ماراتن» ادامه داد: جذابیت این کاراکتر من را به سمت تولید این مستند سوق داد و من خیلی زود و به فاصله یک هفته پس از آشنایی با سوژه تولید مستند را آغاز کردم. فیلمبرداری این پروژه که از شهریور ۹۴ آغاز شد و اردیبهشت ۹۵ به پایان رسید، حدود ۸ ماه طول کشید.

کشاورز با بیان اینکه یک مستندساز بر اساس آنچه که تصور می‌کند در خط اصلی قصه‌اش وجود دارد، حرکت می‌کند، اظهار کرد: من هم طبیعتا یک مقدار که در کار جلو رفتم شروع به طراحی داستان و قصه‌ای که قرار است در فیلم جریان پیدا کند، کردم یعنی فیلمنامه‌ای را به دور از دست کاری واقعیت برای «فوق ماراتن» نوشتم.

وی افزود: لازم است این نکته را ذکر کنم که تعبیر ما از فیلمنامه مستند با فیلمنامه فیلم داستانی متفاوت است چراکه شامل جزییات و رفتار کاراکتر نمی‌شود اما به هر حال یک چیزی شبیه پیش‌نویس از یک فیلمنامه باید برای مستند وجود داشته باشد که فیلمساز بداند در صحنه‌ها متکی به چیست، بار سکانس چیست و قرار است چه درونمایه‌ای داشته باشند.

مدیر فیلمبرداری مستند «بختک» تاکید کرد: من زمانی که می‌خواهم پروژه‌ای را آغاز کنم، تلاش می‌کنم به صورت مدون‌تر پیش بروم یعنی بر اساس یک مضمون خاص که از دل واقعیت بیرون می‌آید، بخش های غیرضروری واقعیت را کنار می گذارم و فیلمنامه را آماده می کنم. این قضیه زمانی که با دیگر مولفه‌های مستند که شامل مصاحبه، صدای کاراکتر روی تصویر و… ترکیب می‌شود، به واقعیت و حال و هوای مستند نزدیک‌تر است.

کشاورز در ادامه درباره چالش‌های هدایت مرد روستایی داستان اظهار کرد: چالش‌ها بسته به موضوع متفاوت است و صحبت از آن ممکن است داستان فیلم را افشا کند اما ذکر این نکته ضروری است که هر زمان ما دست از هدایت کردن سوژه برداریم، مطمئن باشید که سوژه از مسیر خود منحرف و نتیجه آن ایجاد راش‌های اضافی می‌شود که با سختی کار در مرحله تدوین همراه است.

وی ادامه داد: بنابراین ما همیشه مجبور به هدایت کردن سوژه‌هایمان هستیم اما جنس این هدایت با هدایتی که در فیلم داستانی رخ می‌دهد کاملا متفاوت است. مخدوش کردن واقعیت اصلا کار ما نیست بلکه به دنبال عریان کردن واقعیت پنهان هستیم که با هدایت سوژه این کار را انجام می‌دهیم.

تصویربردار «فوق ماراتن» درباره اکران این مستند پس از گذشت ۵ سال از زمان ساخت آن گفت: این مستند در سال ۹۵ اولین حضور خود را در جشنواره «سینماحقیقت» تجربه کرد و دومین حضور «فوق ماراتن» در سی و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر در بخش مسابقه مستند رقم خورد پس از آن در سال ۹۶ قرار اکران این مستند با سینمای «هنروتجربه» بسته شد اما آنچه که بعد از آن رخ داد تا یکسال پیش که مجدد برای اکران با من تماس گرفتند، من از آن بی‌اطلاع هستم.

کشاورز افزود: فیلم‌هایی پس از «فوق ماراتن» ساخته و اکران شدند اما «فوق ماراتن» الان اکران شد که اگر زودتر روی پرده می‌رفت، مخاطبان بیشتری آن را می‌دیدند در حقیقت من علاقه‌ای نداشتم در این شرایط مستندم را اکران کنم اما چون فیلم‌های دیگری در نوبت اکران «هنروتجربه» هستند و ترافیک اکران ایجاد می‌شود، باز ترجیح دادم «فوق ماراتن» را روی پرده برود.

وی با اشاره به اینکه زمانی که مستندها شرایط پخش در تلویزیون را ندارند، «هنروتجربه» پناهی برای فیلمساز و اکران مستندش خواهد بود، بیان کرد: قطعا شاخص «هنروتجربه» بالاتر از تلویزیون است چراکه فیلم‌های خاص‌تری پس از تماشا و ارزیابی دوستان در این سینما اکران می‌شوند و همین شیوه ارزیابی، اکران در «هنروتجربه» را متفاوت تر می‌کند حال اینکه برای برخی از مستندسازان مهم این است که اثرشان در یک مدیوم هنری‌تری اکران شود و مورد نقد قرار بگیرد.

این مستندساز با بیان اینکه «فوق ماراتن» را در مدیوم سینمایی ساخته است، ادامه داد: همچنین «هنروتجربه» فضای چالشی‌تری ایجاد می‌کند، باب گفتگو باز و فیلم روی پرده عریض دیده می‌شود.

کشاورز که در ادامه دیدن مستند «فوق ماراتن» را فارغ از اینکه کارگردان آن است، به همه پیشنهاد می‌کند، تصریح کرد: «فوق ماراتن» به نوعی برآیند ناخودآگاه جمعی و تاریخی ماست. نکته ویژه و متمایز کننده این مستند حقیقتی است که درباره همه ما صدق می‌کند و برآیند شخصیت تاریخی ماست که با دیدن آن می‌توانیم شناخت جدیدتری از خود و محیط اطرافمان پیدا کنیم.

وی در پایان درباره جدیدترین فعالیت‌های خود خاطرنشان کرد: به تازگی نگارش یک فیلمنامه سینمایی را به پایان رسانده ام که هنوز شرایط تولید آن مهیا نشده است همچنین به همراه یکی از دوستانم یک سریال برای شبکه نمایش خانگی نوشته‌ایم و منتظر مهیا شدن شرایط تولید هستیم. هر ۲ این کارها موضوعی اجتماعی دارند که در شهر شیراز می‌گذرد.