هنروتجربه- سپیده شریعت رضوی: محمدرضا لطفی می‌گوید در سینمای ایران چیزی به نام ژانر وجود ندارد یعنی ساختار سینمای ایران به گونه‌ای است که به سمت اینگونه از تولیدات نمی‌رود و تهیه‌کننده، سرمایه‌گذار و ارگان‌های دولتی تمایلی به ساخت فیلم ژانر ندارند.

به گزارش سایت «هنروتجربه»، «روایت ناپدید شدن مریم» عنوان یک فیلم سینمایی به کارگردانی محمدرضا لطفی، نویسندگی محمدرضا لطفی و امیر نوروزخانی و تهیه‌کنندگی مرتضی شایسته است که اواخر آبان سال ۱۳۹۳ روی پرده سینماهای «هنروتجربه» رفت.

این فیلم سینمایی که اولین ساخته کارگردان آن و محصول هدایت فیلم است، جزو آثار تولید شده در ژانر وحشت محسوب می‌شود. لازم به ذکر است که دومین فیلم محمدرضا لطفی با نام «تعارض» سال ۹۸ در جشنواره ملی فیلم فجر نمایش داده شد اما هنوز اکران نشده است.

رضا بهبودی، زنده‌یاد افشین یداللهی، مجید شکری، یاسر جعفری، صدف بهشتی، افسانه ناصری، ملیسا ذاکری، آمنه سرابیان، مهدی حسینی‌نیا، میثم شاهدی و فوژان قبادیان بازیگران «روایت ناپدید شدن مریم» هستند.

در خلاصه داستان این فیلم سینمایی آمده است: مرتضی حسینی مستندساز در سال ۱۳۸۷ در پی حادثه‌ای در جاده‌ای دور افتاده به کما رفت و همسرش مریم شریفی ناپدید شد. او به همراه دوستش مجید شکری و یاسر جعفری در حال ساخت فیلمی مستند درباره نیروهای ماورایی بودند و کما رفتن مرتضی سر آغازی است برای …

اکران آنلاین این فیلم پس از گذشت ۷ سال از اکران در سینماهای «هنروتجربه» که از روز چهارشنبه ۲۴ شهریورماه در صفحه اختصاصی این موسسه در پلتفرم هاشور نمایش داده شده است، ما را بر آن داشت تا با محمدرضا لطفی کارگردان و یکی از نویسندگان «روایت ناپدید شدن مریم» که اولین تجربه خود را با ساخت این فیلم پشت سر گذاشته است، گفتگو کنیم که در ادامه می‌خوانید.

ریسک در «روایت ناپدید شدن مریم» با شکست مواجه نشد

وی در ابتدا با اشاره به اینکه ژانر وحشت جزو ژانرهای مورد علاقه‌اش بوده و هست، بیان کرد: من همیشه دوست دارم روی فرم‌ها و ساختاری کنم که یا اصلا در گذشته روی آن‌ها کار نشده و یا بسیار کم بدان پرداخته شده است و از آنجاکه ساخت اینگونه آثار با ریسک همراه است من تجربه‌ این ریسک را هم دوست دارم البته لازم است این نکته را ذکر کنم که این ریسک در «روایت ناپدید شدن مریم» با شکست مواجه نشد چراکه در زمان اکران عمده مخاطبان و منتقدانی که فیلم را دیدند، دوست داشتند.

کارگردان «روایت ناپدید شدن مریم» ادامه داد: فُرم و ساختاری را در اولین ساخته خود یعنی «روایت ناپدید شدن مریم» به کار بردم که برای اولین بار در ایران اجرا شده است همچنین در فیلم «تعارض» نیز از فُرم و ساختاری جدید که برای اولین بار در کشورمان تجربه می‌شد، بهره‌برده‌ام.

پروژه‌ای که مبتنی بر فیلمنامه نبود

لطفی با اشاره به اینکه «روایت ناپدید شدن مریم» یک پیرنگ اصلی دارد که در دل آن چند داستان گنجانده شده است، گفت: اگر بخواهم درباره ایده شکل‌گیری این فیلم سینمایی صحبت کنم باید بگویم که آن زمان قصد داشتم فیلمی در ژانر وحشت تولید کنم که موضوع آن در ایران ملموس‌تر و بومی‌تر باشد در نهایت به این موضوع رسیدم که یکی از مواردی که برای ما ایرانی‌ها ملموس است و در دینمان هم وجود دارد مقوله جن است که در قرآن کریم هم آمده است.

وی افزود: با انتخاب همین موضوع به همراه دوستانم تحقیقات را آغاز کردیم  که حدود ۲ تا ۳ سال زمان برد. حتی در زمان ساخت و تدوین چند مدل کار کردیم چراکه این فیلم سینمایی از آن دسته از کارهایی است که مبتنی بر فیلمنامه نیست و باید کار را جلوی دوربین می‌بردیم تا متوجه می‌شویم خوب از آب درآمده است یا نه.

ترجیحم این است که مخاطب خود به موضوع فیلم فکر کند

یکی از نویسندگان «روایت ناپدید شدن مریم» با اشاره به اینکه یکسری موارد در این فیلم سینمایی به دلایلی گنجانده نشد، تصریح کرد: جنس ترس این فیلم به گونه‌ای است که مخاطب از زمان آغاز فیلم تا پایان با یک درگیری در ذهن روبه‌رو می‌شود و آن این است که آیا این ماجرا واقعی است یا نه؟ و همین موضوع باعث می‌شود مخاطب هنگام دیدن فیلم احساس ترس کند.

لطفی ادامه داد: در زمان اکران این فیلم اولین سوالی که مخاطبان از من می‌پرسیدند این بود که سرنوشت مریم چه شد؟ آیا این قصه واقعی است یا نه؟ من هیچگاه به اینگونه سوالات پاسخ ندادم چراکه ترجیحم این است که مخاطب خود به موضوع فیلم فکر کند و به این نتیجه برسد که اتفاقات فیلم را قبول می‌کند یا نه.

ماجرای همکاری با رضا بهبودی و مرحوم یداللهی

وی درباره همکاری با رضا بهبودی بیان کرد: فیلمنامه «روایت ناپدید شدن مریم» را برای رضا بهبودی فرستادم و جلسه‌ای را با ایشان ترتیب دادم اما رضا بهبودی گفت من نمی‌رسم در این کار حضور پیدا کنم البته من همان لحظه متوجه شدم که ایشان نتوانسته است با فیلمنامه ارتباط برقرار کند به همین دلیل درباره فیلم و جهان ذهنی خود توضیح دادم که در نهایت ایشان پیشنهاد بازی در فیلم را پذیرفت در حقیقت همکاری من با رضا بهبودی تجربه بسیار خوبی را برای هر ۲ ما رقم زد چراکه جهان ذهنی یکدیگر را به خوبی درک می‌کنیم و همین اتفاق باعث تداوم دوستی و همکاری مجدد ما در «تعارض» نیز شد.

کارگردان «روایت ناپدید شدن مریم» در ادامه با بیان اینکه مرحوم افشین یداللهی در ابتدا به عنوان مشاور روانپزشک در کنار کار حاضر شد، درباره نقش‌آفرینی‌اش در این فیلم یادآور شد: آشنایی من با ایشان به واسطه یک دوست رقم خورد و پس از چند جلسه صحبت با این روانپزشک که در ابتدا تنها به عنوان مشاور در کنار ما بود، از ایشان خواستم خود در این فیلم سینمایی بازی کند که این اتفاق رقم خورد. مرحوم یداللهی از زمان ساخت این فیلم تا اکرانش همراه ما بود و همکاری من با ایشان باعث شد دوستی عمیقی میان ما شکل بگیرد.

در «روایت ناپدید شدن مریم» ۲ نگاه کاملا علمی وجود دارد

لطفی در پاسخ به این پرسش که آیا خود در هنگام سخت فیلم با ترس مواجه شده است یا نه، گفت: اتفاقات ترسناکی در مرحله تحقیقات این پروژه برایم رخ داد اما در زمان فیلمبرداری به دلیل شرایط سخت و پیچیده کار و استرس عجیبی که برای ساخت اولین فیلم سینمایی‌ام داشتم، ترس کمتر در من به وجود می‌آمد اگرچه برای گرفتن تصاویری به مکان‌های مخوفی سر زدیم که واقعا ترسناک بودند.

وی با اشاره به اینکه در «روایت ناپدید شدن مریم» ۲ نگاه کاملا علمی وجود دارد، عنوان کرد: ۲ نگاه مبتنی بر علم و مذهب در «روایت ناپدید شدن مریم» جریان دارد در حقیقت روانپزشک نماد نگاه علمی و روحانی نماد نگاه مذهبی را در فیلم دارند ذکر این نکته ضروری است که من تنها به دلیل ممیزی‌هایی که ممکن بود اتفاق بیفتد از کارشناس مذهبی برعهده نگرفتم بلکه قصد داشتم این نگاه در کنار نگاه علمی در فیلم وجود داشته باشد.

برای ساخت این فیلم واقعا جنگیدم

این کارگردان سینما افزود: تنها یک پلان این فیلم با مشکل مواجه شد اگرچه دوستان فیلمنامه را رد کردند و اصلاحات اساسی به آن خورد که با رایزنی‌ها مشکلات حل شد از سوی دیگر حدود یکسال طول کشید پروانه ساخت «روایت ناپدید شدن مریم» صادر شود که آن هم با تعهد تهیه‌کننده اتفاق افتاد همچنین نزدیک به ۶ ماه درگیر گرفتن پروانه نمایش بودیم.

وی تاکید کرد: من برای ساخت این فیلم واقعا جنگیدم. آن زمان برای سرمایه‌گذاری روی پروژه به بنیاد سینمایی فارابی، مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، انجمن سینمای جوانان ایران، وزارت ارشاد و… سر زدم اما به دلیل ۲ اتفاق هر کجا فیلمنامه را می‌بردم، حاضر نمی‌شدند در تولید آن شریک شوند.

لطفی در جواب به این سوال همچنان امکان پرداختن به موضوعی که «روایت ناپدید شدن مریم» بدان پرداخت از جنبه‌های دیگر وجود دارد یا نه، تصریح کرد: ما ۲ منبع بزرگ و درجه یک برای پرداختن به موضوعی که در فیلمم بدان پرداختم، داریم اولین آن از بُعد مذهبی است و دیگری آنکه در بافت فولکلور یعنی در شهرهای کوچک ایران و روستاها پر از داستان‌های دست نخورده ایرانی است که می‌توان روی آن‌ها کار و تبدیل به فیلم کرد.

در سینمای ایران چیزی به نام ژانر وجود ندارد

وی در بخش دیگری از صحبت‌هایش با بیان اینکه در سینمای ایران چیزی به نام ژانر وجود ندارد، اظهار کرد: تنها ۲ مدل فیلم در سینمای ایران داریم یعنی یا فیلم‌ها کمدی هستند یا اجتماعی که در حقیقت ادای اجتماعی بودن را درمی‌آورند. ژانر وحشت هم از این قاعده مستثنی نیست و این به داستان سینما در ایران باز می‌گردد از سوی دیگر ساختار سینمای ایران به گونه‌ای است که به سمت اینگونه از تولیدات نمی‌رود یعنی تهیه‌کننده، سرمایه‌گذار و ارگان‌های دولتی تمایلی به ساخت فیلم ژانر ندارند.

یکی از نویسندگان «روایت ناپدید شدن مریم» افزود: همچنین سینمای ما مبتنی بر موج و نه ژانر است به عنوان مثال در دهه ۶۰ موج فیلم‌های اکشن راه افتاد و بعد از بین رفت پس از آن فیلم‌هایی که موضوع آن مثلث عشقی بود، روی موج افتاد و بعد درگیر موج فیلم‌های کمدی، جنوب شهری و… شدیم در حقیقت حرکت سینمای ایران به صورت سینوسی و تابع فضای اجتماعی جامعه است.

قانون نانوشته‌ای که می‌گوید عامل تمام اتفاقات زمینی است!

لطفی با اشاره به قانون نانوشته‌ای در وزارت ارشاد برای فیلم‌های ژانر وحشت در که در زمان ساخته شدن «روایت ناپدید شدن مریم» به آن برخورد کرده است، گفت: این قانون که نمی‌دانم هنوز هم موجود است یا نه، می‌گوید در انتهای فیلم باید گفته شود که عامل تمام اتفاقات زمینی است اما تا جایی که من می‌دانم «روایت ناپدید شدن مریم» تنها فیلمی است که می‌گوید نیروی ماورایی دلیل این اتفاق است البته ما هم به دلیل همین قانون نانوشته یک سکانس اضافه ضبط کردیم که اگر در صدور پروانه نمایش به مشکل برخوردیم آن را به فیلم اضافه کنیم.

«تعارض» اکران می‌شود؟

وی در بخش دیگری از صحبت‌های خود در پاسخ به این پرسش که «تعارض» چه زمان اکران می‌شود، گفت: بعد از آنکه فیلم در سی و هشتمین جشنواره ملی فیلم فجر نمایش داده شد، برنامه مشخصی را برای فیلم داشتیم که با آمدن کرونا همه برنامه‌هایمان بهم ریخت. این سوال را که چه زمان قرار است «تعارض» اکران شود، باید سیدامیر سیدزاده که تهیه‌کننده فیلم است، پاسخ بدهد اما «تعارض» فیلمی است که باید با برنامه‌ریزی درست اکران شود که امیدوارم با بهتر شدن شرایط بتوان تصمیم درست‌تری برای اکران آن گرفت.

این کارگردان سینما با بیان اینکه ۲ فیلمنامه سینمایی برای کار دارد، مطرح کرد: یکی از فیلمنامه‌ها آماده و دیگری در مرحله نگارش است اما منتظرم شرایط بهتر شود تا بتوانم جدی‌تر به تولید آن‌ها فکر کنم البته سال ۹۹ شرایط تولید فیلم را داشتم اما چون نمی‌خواستم اتفاق ناگواری برای کسی رخ بدهد، کار را متوقف کردم.

لطفی در پایان خاطرنشان کرد: امیدوارم شرایط جامعه به سمتی حرکت کند که  دوباره برای دیدن فیلم‌ها به سالن‌های سینما مراجعه کنیم تا سینما هم زنده شود.