هنروتجربه، مریم شاه‌پوری: چند ساعت پیش از افتتاح جشنواره فیلم نیویورک ۲۰۲۱ با «تراژدی مکبث»/ The Tragedy of Macbeth، بانو مکبث در نشست خبری فیلم در مرکز لینکلن چنین گفت: «در چهارصد سال اخیر تقریباً تمام کارها انجام شده است و الان چنین نیست که ما چیز تازه‌ای را ابداع کرده باشیم.»

فرانسیس مک‌دورمند که در کنار دنزل واشینگتن نقش‌های اصلی «تراژدی مکبث» اثر جدید جوئل کوئن را بازی کرده‌اند، با این جمله‌ها هم انتظارها از فیلم تازه همسر کارگردانش را مدیریت کرد و هم به بزرگ‌ترین بحران جهان هنر کنونی اشاره داشت که سینما بیش از باقی رسانه‌ها با آن مواجه است. وگرنه «تراژدی مکبث» با زیبایی‌شناسی سینمای صامت و بازی‌های فوق‌العاده‌اش بی‌شک برداشتی اریژینال از روایتی بسیار آشنا است.

در کل جشنواره نیویورک ۲۰۲۱ شخصیتی متفاوت با سایر جشنواره‌های مهم فصل پاییز دارد چون تدبیر برگزارکنندگانش، فرصت‌دادن به آثاری بوده است که دست‌کم تروتازه به نظر می‌رسند. بماند که پس از هجده ماه دست‌وپنجه نرم‌کردن با شیوع جهانی کووید-نوزده، بازگشت جشنواره‌های پاییزی نشان داد که چه اهمیتی در ارایه فیلم‌های خاص به جهان دارد. در این خصوص می‌توان به بازنگری استعاره‌های وسترن مردانه توسط جین کمپیئن در «قدرت سگ»/ The Power of the Dog اشاره کرد؛ فیلمی که شخصیت یک کابوی از نظر جنسی سرکوب‌شده (بندیکت کامبربچ) را مطالعه می‌کند که هویتش را زیر مردانگی افراطی و تنفر از زنان پنهان می‌کند تا این‌که در دامی گرفتار می‌شود؛ یا فیلم شب اختتامیه با عنوان «مادران هم‌زمان»/ Parallel Mothers اثر احساسی تازه پدرو آلمودووار که با رویکرد مولف‌گونه‌اش به ملودرام، سراغ ارواح جنگ داخلی اسپانیا رفته است. در واقع این دو فیلم از نظرگاهی امروزی به کاوش در گذشته پرداخته‌اند.

فوریت زمان حال و وضعیت کنونی جهان هم در فیلم‌های دیگری از جشنواره بازتاب یافته بود، از جمله «خاطرات تسوگوآ»/ The Tsugua Diaries به کارگردانی مورین فازِندیئرو و میگل گومز که یک داستان خودبازتابی در روزگار قرنطینه را از آخر به اول روایت می‌کند، مثل «یادآوری»/ Memento البته به شیوه «آخرین فیلم»/ The Last Movie به کارگردانی دنیس هاپر؛ اما حس تداوم زندگی و اعتماد به فرایند بهبودبخش فیلم‌سازی، در «یادگار: قسمت دوم»/ The Souvenir: Part II ساخته جوانا هاگ هم دیده می‌شود؛ جایی که یار فیلم‌ساز با تراژدی‌ای مواجه می‌شود که در قسمت اول تجربه کرده بود و درباره‌اش فیلمی می‌سازد. مطالعه شخصیت تأثیرگذار هاگ، نمودی از قدرت پالایشی سینما است.

البته موشکافانه‌ترین نگاه به تشویش‌های روزگار پاندمی در اثر فیلم‌ساز رومانیایی رادو ژوده با نام Babardeală cu bucluc sau porno balamuc یافت می‌شود که پیش از این، خرس طلایی برلین را برنده شده بود. داستان درباره معلمی است که فیلم رابطه شخصی‌اش در اینترنت پخش می‌شود و حالا جامعه می‌خواهد او را به طور کامل طرد کند و از مدرسه اخراج. این فیلم که در خیابان‌های بوخارست فیلم‌برداری شده است با چهره‌هایی ماسک‌دار که این طرف و آن طرف پرسه می‌زنند، از یک کمدی بدنی لوده به محاکمه‌ای عجیب بدل می‌شود و پایانی سوررئال و تکان‌دهنده دارد که خودتان باید ببینید.

مثال‌های تلاش برای رسیدن به فیلمی تروتازه در جشنواره نیویورک ۲۰۲۱ بسیارند؛ رویدادی سینمایی که تا دهم اکتبر (هجدهم مهر) به کارش ادامه خواهد داد.

  • ایندی‌وایر، اریک کوهن