هنروتجربه-سپیده شریعت رضوی: کارگردان فیلم کوتاه «بی‌ریختی» می‌گوید فیلمسازان بسته «وضعیت قرمز» اهل این نیستند که بی‌خود و بی‌جهت پرده سیاه و تلخی را مقابل چشمان مخاطب‌شان ترسیم کنند بلکه تلاش دارند از جهان و جامعه‌ای که درگیرش هستند بدون هیچ اَدایی فیلم‌های دغدغه‌مندی خلق کنند.

محمد رحمتی کارگردان فیلم کوتاه «بی‌ریختی» که این روزها در بسته فیلم کوتاه «وضعیت قرمز» در سینماهای «هنروتجربه» در حال اکران است، در گفتگو با خبرنگار سایت «هنروتجربه» در پاسخ به این پرسش که ایده «بی‌ریختی» از کجا می‌آید و چه شد که تصمیم به ساخت این اثر کوتاه گرفته است، بیان کرد: ایده «بی‌ریختی» از آرایشگاه یا بهتر است بگویم پیرایشگاه محله‌مان که یکی از محله‌های قدیمی در جنوبِ تهران است، می‌آید. یک روز که برای اصلاح به آن‌جا رفته بودم، قصه «بی‌ریختی» را از یکی از بچه‌های محل شنیدم و به‌نظرم جذاب آمد البته باید بگویم که این فیلم کوتاه با یک تصمیم آنی ساخته نشد بلکه مدت‌ها از نگارش فیلم‌نامه گذشت تا تصمیم به ساخت آن گرفتم.

تفاوت‌های «بی‌ریختی» با ۲ اثر دیگرم در فُرم و سبک کارگردانی است

وی درباره تفاوت‌های «بی‌ریختی» با ۲ اثر کوتاه دیگرش مطرح کرد: البته باید بگویم من بیش از ۱۰ فیلم‌نامه‌ کوتاه دارم اما فقط سه‌ مورد از آن‌ها را ساخته‌ام. تفاوت «بی‌ریختی» با ۲ فیلم دیگرم یعنی «خون‌سردی» و «نَفَس‌گیر» با حفظ مضمون و شیوه‌ روایی، در فُرم و سبک کارگردانی است که کاملا تعمدی بوده است چراکه قصد داشتم تجربه‌ای تازه را برای خودم رقم بزنم.

به گفته کارگردان «بی‌ریختی»، بدون احتساب مرحله‌ نگارش فیلم‌نامه، پیش تولید این فیلم کوتاه از تمرین با بازیگران تا فراهم کردنِ مقدمات فیلمبرداری قریب به یک‌ماه و نیم به‌طول انجامید همچنین تولید «بی‌ریختی» هم به دلیل کمبود بودجه در ۵ جلسه‌ ۲۰ ساعته انجام شده که واقعا طاقت‌فرسا بوده است اما پس‌تولید کار با آرامش و حوصله و سر فرصت انجام شد.

رحمتی افزود: جا دارد این‌جا از تک‌تک عوامل فیلم که لحظه به لحظه کنار من بودند، تشکر کنم به ویژه محمدحسین ابراهیمی که پنج روزِ پی‌درپی در کنار من بود و چشم روی هم نذاشت. مراحل این‌ کار بدینگونه بود که عوامل از ۸ صبح آفیش می‌شدند تا ۴ یا ۵ صبحِ فردا کار می‌کردند و ۳ تا ۴ ساعت تعطیل می‌کردیم تا ۸ صبح که دوباره شروع کنیم یعنی ما فقط ۳ تا ۴ ساعت زمان استراحت داشتیم که من و محمدحسین ابراهیمی در طول این مدت به استودیو می‌رفتیم و به کپی کردن فوتیج‌ها ادامه می‌دادیم البته در این میان هم دوستان عزیزی بودند که از کرج می‌آمدند و بر می‌گشتند و زحمات‌ آن‌ها هیچ‌گاه از یادم نمی‌رود.

تنها چالش فیلمسازی ‌سرمایه است

وی درباره چالش‌های ساخت «بی‌ریختی» اظهار کرد: تنها چالش فیلمسازی ‌سرمایه است یعنی اگر سرمایه به اندازه کافی نباشد عوامل زیر فشارها و استرس‌های بیشتری قرار می‌گیرند و آن وقت است که نمی‌دانند پلان‌ را بگیرند یا تمرکزشان را روی بازی‌ها، قصه، حس صحنه و… بگذارند حتی ممکن است به این مساله فکر کنند چون بودجه ندارند باید تا سر ساعت مشخص دوربین و تجهیزات را تحویل بدهند که مشکلی ایجاد نشود.

کارگردان «بی‌ریختی» ادامه داد: فارغ از این بحث‌ها که در همه‌ فیلم‌های در جریان بوده و هست، بزرگ‌ترین چالش من زمانی بود که تصمیم گرفتم با یکی از دوستانم برای بازدید به آشپزخانه (لابراتوار ساخت شیشه) بروم. دوستی که مرا به آن‌جا بُرد این هشدار را داد که در خطر خواهی بود و هر لحظه‌ این امکان وجود دارد که نیروهای پلیس این مکان را محاصره کنند و تا بیایم ثابت کنم که هیچ‌کاره‌ هستم که البته سخت هم هست و شاید نشدنی باشد، به اصطلاح چند سالی باید آب خُنک بخورم. من چند روزی بین رفتن و نرفتن با خود کلنجار رفتم اما در نهایت خطر کردم و رفتم.

تلاش برای شکل‌گیری یک فضای هایپررئال

رحمتی درباره ویژگی‌های این فیلم کوتاه توضیح داد: چیزی که در «بی‌ریختی» برای من مهم بود، شکل‌گیری یک فضای هایپررئال و انسجام آن با توجه به صحنه‌های درگیری بود که کار را سخت‌تر می‌کرد.

وی درباره جوایزی که «بی‌ریختی» برنده شده است، تصریح کرد: این فیلم علاوه بر تدوین جوایز دیگری مثل کارگردانی و بازیگری هم دریافت کرده است. تدوین کار توسط اسماعیل علیزاده که از دوستان خوب و کاربلد من است، صورت گرفت و ما تقریبا یک‌ماه روی تدوین فیلم کار کردیم و این طول زمانی از وسواس اسماعیل نشات می‌گرفت چراکه فردی بسیار باحوصله، دقیق، نکته‌بین و تحلیل‌گر است.

کارگردان «بی‌ریختی» در جواب به این سوال که باتوجه به آنکه توطئه و دروغ سوژه بسیاری از فیلم‌ها بوده است، برای پرهیز از تکراری نشدن اثر به چه وجهی از این موضوع توجه کرده است، عنوان کرد: من به دور از هر فلسفه‌بافی‌ای صرفا قصد داشتم قصه‌ام رو به بهترین شکل و با زوایه دید خود روایت کنم.

قصه خوب کار خودش را به درستی انجام می‌دهد

رحمتی درباره ترکیب بازیگران این پروژه یادآور شد: آن زمان که «بی‌ریختی» ساخته شد، بازیگر چهره‌ای نداشت و تنها مهدی حسینی‌نیا بود که در تئاتر فعالیت می‌کرد‌ البته ناگفته نماند که مهدی حسینی‌نیا بازیگر نیست، جادوگر است و من این سعادت را داشتم که در فیلم قبلی یعنی «نَفَس‌گیر» هم با او همکاری کنم.

وی افزود: بازیگران دیگر هم مثل میلاد کفایی و شاهین نعمتی که از دوستان قدیمی من هستند، روند تولید را آسان کردند چراکه از سال‌ها قبل به دلیل رفاقت‌مان به یک زبان مشترک رسیده بودیم و خواسته‌های من را درک می‌کردند همچنین سمانه بهزادپور، حسین میری، غزاله روغنی و علی صادقی هم به تیم «بی‌ریختی» اضافه شدند و شبانه‌روز زحمت کشیدند.

کارگردان «بی‌ریختی» درباره استفاده از بازیگران چهره در آثار کوتاه برای دیدن شدن کار مطرح کرد: به زعم من قصه خوب کار خودش را به درستی انجام می‌دهد هر چند که همکاری با بازیگران چهره به روند ساخت اثر کمک شایانی می‌کند اما این همه فیلم کوتاه داریم که بازیگران چهره دارند اما کسی حتی نام آن فیلم‌ها را به یاد ندارد.

انتخاب نام «بی‌ریختی» ریشه در دایره واژگان پدرم دارد

وی درباره انتخاب نام «بی‌ریختی» برای این فیلم کوتاه گفت: اینکه چرا این عنوان را برای این اثر انتخاب کردم، ریشه در دایره واژگان پدرم دارد. من در نوجوانی و اوایل جوانی با هر دوستی که معاشرت می‌کردم و به مزاج پدرم خوش نمی‌آمد، می‌گفت: «خیلی با این پسر گرم نگیر آدم خوش‌ریختی نیست…» یا «واسه چی با فلانی می‌گردی؟! اونا خانوادگی آدم‌های بی‌ریختی‌ هستند…» و من همیشه به این «خوش‌ریخت» و «بی‌ریخت» فکر می‌کردم. زمان نگارش فیلم‌نامه هم وقتی با دِفرمه‌گی اخلاقی شخصیت‌ها و مساله‌ بدل‌پوشی‌شان روبرو شدم، به این مساله پی بردم که آدم‌های قصه‌ام یک ریخت واحد ندارند و این امر باعث شد که عنوان «بی‌ریختی» را برای این فیلم انتخاب کنم.

«هنروتجربه» شاخه‌ اصلی سینمای جریان‌ساز بعد از انقلاب محسوب می‌شود

رحمتی در ادامه صحبت‌های خود درباره جایگاه فیلم کوتاه در ایران و نقش «هنروتجربه» در شناساندن آثار کوتاه به مخاطب اظهار کرد: اگر بخواهم صادقانه بگویم فیلم کوتاه جز نزد اهالی فیلم کوتاه، هیچ جایگاهی ندارد در حقیقت همین امکانات محدود هم با مطالبه‌گری‌های پی‌درپیِ نسل‌های قبلی از مدیران فرهنگی ایجاد شده است و «هنروتجربه» هم پیامد یکی از همین مطالبه‌گری‌هاست که امیدوارم با حمایت‌های دولت جدید به حیات خودش ادامه بدهد. «هنروتجربه» با وجود نو پا بودن، شاخه‌ اصلی سینمای جریان‌ساز بعد از انقلاب محسوب می‌شود و تنها جایی‌ست که تا به امروز سعی کرده است به فیلم کوتاه، جایگاه و نقش آن در جامعه اهمیت بدهد.

وی درباره بازخورد مخاطبان درباره بسته «وضعیت قرمز» گفت: باید خدا را شکر کنم بابت این موضوع که من با حجمی از نظرهای مثبت روبه‌رو شدم و هر روزی که نمایش فیلم داریم با بازخوردهای خوب و مثبت مواجه می‌شوم.

حقیقت در تاریک‌ترین جای هستی به دنبال نور مسیر باز می‌کند.

کارگردان «بی‌ریختی» با اشاره به اینکه فیلمسازان این مجموعه بدون هیچ اَدایی فیلم‌های دغدغه‌مندی خلق کنند، مطرح کرد: من به‌واسطه‌ رفاقت چند ساله‌ای که با دیگر فیلمسازان این مجموعه یعنی سعید زمانیان، سعید کشاورز، امیر مهندسیان و رضا نجاتی دارم، می‌دانم که آن‌ها اهل این نیستند که بی‌خود و بی‌جهت پرده سیاه و تلخی را مقابل چشمان مخاطب‌شان ترسیم کنند، آن‌ها سعی می‌کنند از جهان و جامعه‌ای که درگیرش هستند بدون هیچ اَدایی فیلم‌های دغدغه‌مندی خلق کنند. درباره ذائقه‌ مخاطب و پسند و سلیقه‌اَش هم باید به شکلی استعاری گفت: حقیقت اگر در تاریک‌ترین جای هستی هم پنهان باشد به دنبال نور مسیر باز می‌کند.

رحمتی در پایان در جواب به این سوال که این روزها مشغول چه کاری است، خاطرنشان کرد: بسیار دوست داشتم یک فیلم کوتاه دیگر که سال ۱۳۹۶ نوشته‌ و همان سال پروانه ساختش را از وزارت فرهنگ و ارشاد دریافت کرده‌ام، بسازم که متسفانه به دلیل همکاری نکردن سازمان زندان‌ها تا به الان امکان ساخت آن فراهم نشده است و من همچنان منتظرم تا به محض دریافت جواب مثبت کار خود را آغاز کنم.