هنروتجربه-سپیده شریعت‌رضوی: شاید مهمترین نکته‌ای که پس انتشار فراخوان چهلمین جشنواره فیلم فجر در ۱۹ آبان ماه ۱۴۰۰ توجه فیلمسازان هنری و تجربی را به خود جلب کرد، حذف سیمرغ بلورین بهترین فیلم هنروتجربه در این دوره بود؛ سیمرغی که از سی‌وششمین تا سی‌ونهمین دوره جشنواره در فهرست جوایز بخش اصلی قرار داشت. البته ناگفته نماند که در دوره سی و نهم جشنواره نیز این سیمرغ اهدا نشد که با پایان این دوره و اعلام برندگان که با بیانیه هیات داوران همراه بود و در آن درباره سیمرغ «هنرو تجربه» و اهدا نشدن آن نکاتی مطرح شد، موسسه «هنروتجربه سینمای ایرانیان» با تاکید بر لزوم اختصاص بخش مستقلی به فیلم‌های «هنروتجربه» در جشنواره فیلم فجر نکاتی را درباره برخورد این رویداد سینمایی با جریان سینمای هنری و تجربی متذکر شد.

حذف این سیمرغ مشخص نیست که بر اساس چه معیارهایی صورت گرفته است اما این اتفاق باعث می‌شود فیلم‌سازان مستقلی که با چنگ و دندان برای روشن نگاه‌داشتن چراغ سینمای ایران دست به خلق اثر می‌زنند و چشم‌انتظار نمایش آثارشان در جشنواره هستند، حضور کم‌رنگ‌تری در سینما داشته باشند و حتی با چنین تصمیمات عجولانه‌ای قید تولید را بزنند.

تولد سیمرغ «هنروتجربه»

اما اگر بخواهیم مروری بر اضافه شدن این سیمرغ به جوایز جشنواره فیلم فجر داشته باشیم باید بگوییم که موسسه ‏هنروتجربه از سی‌وسومین دوره با جشنواره فیلم فجر همراه بوده است به گونه‌ای که در سی‌وسومین و سی‌وچهارمین دوره جشنواره فیلم فجر، بخش جداگانه‌ای به نام هنروتجربه به فیلم‌های متقاضی و منتخب این موسسه اختصاص پیدا کرد که توسط شورای سیاست‌گذاری این موسسه، تندیس هنروتجربه به بهترین آن تعلق می‌گرفت اما در دوره سی و پنجم شرایط تغییر کرد و فیلم‌های هنروتجربه فرصت نمایش و حضور در بخش مسابقه را پیدا کردند. «ائو» به کارگردانی اصغر یوسفی‌نژاد و «کوپال» به کارگردانی کاظم ملایی به عنوان نماینده هنروتجربه در این بخش به نمایش درآمدند و تعدادی فیلم نیز در بخش غیررقابتی هنروتجربه روی پرده رفتند.

سیمرغ هنروتجربه اولین بار به شکل رسمی از سی و ششمین جشنواره فیلم فجر به جوایز این رویداد سینمایی اضافه شد. ناگفته نماند که انتخاب سیمرغ هنروتجربه از همان زمان برعهده هیات داوران جشنواره فیلم فجر گذاشته شد چراکه با تغییر تندیس هنروتجربه به سیمرغ، هیات انتخاب و داوری این بخش حذف شد. جعفر صانعی مقدم مدیرعامل موسسه «هنروتجربه» ۲۱ بهمن ماه ۱۳۹۷ درباره نظرات شورای سیاست‌گذاری موسسه هنروتجربه در ارتباط با این سیمرغ عنوان کرد که شورای سیاستگذاری خواستار این است که عنوان این سیمرغ تغییر کند و یا نمایندگانی از سوی«هنروتجربه» در بخش انتخاب و داوری حضور داشته باشند تا در پی این اتفاق توجه بیشتر و تخصصی‌تری به فیلم‌های هنری و تجربی مبذول شود.

با این حال نظرات مدیران و شورای سیاست‌گذاری موسسه هنروتجربه ترتیب اثر داده نشد و برگزیده سی و هفتمین و سی و هشتمین دوره جشنواره فیلم فیلم فجر هم توسط هیات داوران جشنواره انتخاب شد.

از سوی دیگر سیمرغ هنروتجربه در سی‌ونهمین جشنواره فیلم فجر با وجود آنکه در فراخوان برگزاری آن که ۱۲آذرماه منتشر شد، در بخش مربوط به جوایز عنوان «سیمرغ بلورین بهترین فیلم هنروتجربه» هم قید شده بود، اما به فیلمسازی اهدا نشد.

در بخشی از بیانیه هیات داوران دوره سی و نهم این جشنواره تاکید شده بود:«امیدواریم در سال‌های آینده بخش مستقل فیلم‌سازان اول و بخش مستقل سینمای تجربی در جشنواره فجر شکل بگیرد تا باعث رشد و پویایی این جریان سینمایی شود.» امید این دوستان نیز به ثمر ننشست و امسال نه تنها بخش مستقلی برای سینمای تجربی ایجاد نشد بلکه با وجود انتخاب فیلم‌های فیلمسازان جوان و حتی فیلم اولی‌هایی که تجربه اکران فیلم‌هایشان را در هنروتجربه داشته‌اند و یا رویکرد آثارشان هنری و تجربی‌ست، دیگر سیمرغ هنروتجربه‌ای وجود ندارد.

باید به این نکته هم توجه کرد یکی از خواسته‌های فیلمسازان مستقل در سال‌های اخیر اختصاص بخشی ویژه فیلم‌های هنروتجربه در جشنواره فیلم فجر است. این هنرمندان در حقیقت به دلیل آنکه این جشنواره ویترین سینمای ایران است و می‌تواند فرصتی برای تبلیغ و معرفی فیلم‌هایی با ساختار متفاوت و جدید باشد، خواهان توجه بیشتر این رویداد سینمایی به این گونه آثار بوده‌اند اما تاکنون این امر محقق نشده است و امسال با حذف سیمرغ به نوعی کار برای این دسته از فیلمسازان نیز سخت‌تر شده است.

فیلم‌هایی که سیمرغ هنروتجربه گرفتند

در ادامه این گزارش قصد داریم نگاهی کوتاه فیلم‌هایی که موفق به کسب سیمرغ بهترین فیلم از نگاه هنروتجربه شده‌اند، بپردازیم.

در سی و سومین جشنواره فیلم فجر یعنی اولین سالی که موسسه هنروتجربه شکل گرفته بود، تندیس بهترین فیلم و بهترین کارگردانی بخش هنروتجربه به ترتیب به فیلم های «روز مبادا» به کارگردانی فائزه عزیزخانی و «مردی که اسب شد» به کارگردانی امیرحسین ثقفی اهدا شد و این ۲ اثر در نوروز ۹۴ روی پرده سینماهای هنروتجربه رفتند.

فیلم‌های «چهارشنبه» به کارگردانی سروش محمدزاده، «سگ و دیوانه عاشق» به کارگردانی علی محمد قاسمی، «ممیرو» به کارگردانی هادی محقق، «نیم رخ ها» به کارگردانی زنده یاد ایرج کریمی و «یک شهروند کاملا معمولی» به کارگردانی مجید برزگر نامزدهای بخش «هنروتجربه» در سی و چهارمین جشنواره ملی فیلم فجر بودند که در نهایت تندیس بهترین کارگردانی این بخش به سروش محمدزاده برای «چهارشنبه» و تندیس بهترین فیلم به زنده‌یاد ایرج کریمی برای «نیم رخ ها» تقدیم شد. «چهارشنبه» و «نیم رخ ها» سال ۹۵ در هنروتجربه اکران شدند.

فیلم «مغزهای کوچک زنگ‌زده» به کارگردانی هومن سیدی در سی‌وششمین جشنواره فیلم فجر یعنی اولین سالی که سیمرغ هنروتجربه به صورت رسمی به جوایز این رویداد سینمایی اضافه شد، سیمرغ بهترین فیلم از نگاه هنروتجربه را دریافت کرد.این فیلم در ۱۳ رشته نامزد شده بود اما در نهایت توانست ۴ سیمرغ را از آن خود کند.

سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه هنروتجربه در سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر به فیلم «مسخره باز» نخستین اثر سینمایی همایون غنی‌زاده رسید که در ۸ بخش نامزد شده بود.

«پوست» به کارگردانی بهرام و بهمن ارک عنوان یک فیلم سینمایی‌ست که در سی‌وهشتمین جشنواره فیلم فجر سیمرغ بهترین فیلم از نگاه هنروتجربه را کسب کرد. ناگفته نماند که این فیلم این روزها علاوه بر سینماهای سراسر کشور در هنروتجربه نیز به اکران درآمده است. این فیلم در جشنواره سی و هشتم در ۷ رشته نامزد شده بود که در نهایت ۲ سیمرغ را با خود به خانه برد.

لازم است به این نکته هم توجه شود که موسسه «هنروتجربه» از مهر سال ۱۳۹۳ که فعالیت خود را با اکران اولین فیلمش آغاز کرد، در اولین دوره حضور آثار این موسسه سینمایی در بخش مسابقه تبلیغات سینمای ایران جشنواره فیلم فجر، سیمرغ بهترین نوآوری و خلاقیت در شیوه‌های اصولی تبلیغات و اطلاع رسانی در سی و سومین دوره جشنواره فیلم فجر به امیر اثباتی برای فیلم «ماهی و گربه» ساخته شهرام مکری رسید.

در سی و چهارمین جشنواره فیلم فجر سیمرغ بهترین پوستر به علی باقری برای فیلم مستند «من می خوام شاه بشم» اثر مهدی گنجی، سیمرغ بلورین بهترین عکس در همان سال به محمد بدرلو برای فیلم «اعترافات ذهن خطرناک من» ساخته هومن سیدی و سیمرغ بهترین آنونس را نیز به محسن امیریوسفی برای فیلم «خواب تلخ» رسید.

طاها ذاکر برای فیلم «فصل باران‌های موسمی» اثر مجید برزگر برنده سیمرغ بلورین بهترین پوستر و مریم تخت کشیان برای فیلم «نیم رخ ها» ساخته ایرج کریمی برنده سیمرغ بلورین بهترین عکس در سی و پنجمین جشنواره فیلم فجر شد.

بابک یادگاریان برای پوستر فیلم «هجوم» اثر شهرام مکری برنده سیمرغ بلورین بهترین پوستر در سی و شمشمین جشنواره فیلم فجر شد و در همین جشنواره سیمرغ بلورین بهترین عکس به جواد جلالی برای فیلم «پریناز» اثر بهرام بهرامیان رسید. سیمرغ بلورین بهترین پوستر در جشنواره سی و هفتم فیلم فجر به طاها ذاکر برای فیلم «کوپال» اثر کاظم ملایی تعلق گرفت.

سخن پایانی

در پایان این گزارش ذکر این نکته خالی از لطف نیست که از آنجاکه عده ‌زیادی جشنواره فیلم فجر را به عنوان ویترین سینمای ایران یاد می‌کنند پس به همین دلیل فیلمسازان تجربه‌گرا خواهان اختصاص بخشی ویژه فیلم‌های هنروتجربی در جشنواره فیلم فجر هستند و توجه بیشتر این رویداد سینمایی به این گونه از آثار هستند چراکه جشنواره فیلم فجر می‌تواند فرصتی برای تبلیغ و معرفی آثار متفاوت به سینمای ایران باشد.