هنروتجربه_سپیده شریعت‌رضوی: افشین اخلاقی می‌گوید فیلم کوتاه «هاجرو» به مفهوم تبعیضی که در کشورهای جهان سوم نسبت به حقوق زنان وجود دارد، می‌پردازد و به آن حصار و پرده‌ای که میان زن و مرد کشیده شده است، نگاه می‌کند.

افشین اخلاقی کارگردان فیلم کوتاه «هاجرو» در گفتگو با خبرنگار سایت هنروتجربه، در ابتدا درباره علت انتخاب این نام برای اثر خود گفت: این اسم، نام یک خانم افغانستانی است.

وی درباره ایده اصلی این فیلم کوتاه بیان کرد: ایده «هاجرو» از یک کتاب داستان به نام «فصل پنجم» گرفته شده است که شامل قصه‌هایی کوتاه به قلم خالد نویسا نویسنده افغان می‌شود. این کتاب تقریبا ۲۰ سال گذشته نوشته شده است؛ دقیقا زمانی که طالبان در افغانستان حضور داشت.

این فیلمساز در پاسخ به این پرسش که آیا این فیلم به صورت کامل از داستان‌های کتاب «فصل پنجم» اقتباس شده است یا خیر، توضیح داد: این فیلم اقتباسی کامل از یکی از داستان‌های این کتاب است اما با این تفاوت که ما نیز بخش‌هایی را به آن اضافه کرده‌ایم و به نوعی به آن شاخ و برگ داده‌ایم، مانند میوه انار که به عنوان نماد افغانستان از آن یاد می‌شود و ما از آن در این فیلم به عنوان نماد عشق استفاده کرده‌ایم.

اخلاقی درباره قصه «هاجرو» عنوان کرد: در این فیلم کوتاه به مفهوم تبعیضی که در کشورهای جهان سوم نسبت به حقوق زنان وجود دارد، می‌پردازیم و به آن حصار و پرده‌ای که میان زن و مرد کشیده شده نگاه می‌کنیم. البته باید بگویم که من مخالف تفکیک بر حسب منفعت زنان در جامعه نیستم به عنوان مثال در ایران و در مبحث مدیریت زنان تصمیم گیرنده نیستند، منظور من این است که از نگاه و نگرش زنان در هر بعدی از جامعه استفاده نمی‌شود و آن‌ها در موقعیت‌های مدیریتی قرار ندارند.

وی افزود: نگاه من به حقوق زنان تنها در موضوع حجاب نیست و تمامی زوایای حقوقی که آن‌ها در یک جامعه دارند مورد بحث است به ویژه از منظر روانی آن، چراکه جامعه‌ای در آینده نسلی شکوفا تربیت می‌کند که زنان آن از نظر روانی در تبعیض نباشند. در «هاجرو» نیز به پرهیز از افراط و تعصب می‌پردازیم آن هم با این نگاه که با استفاده از دو مفهومی که عنوان کردم قرار باشد بر جنس دیگری تسلط یافت و با چنین تعریفی من برای ایران نگران هستم.

اخلاقی در پاسخ به این پرسش که آیا فیلمسازی درباره مسایل و مصایب زنان نتیجه بخش است یا خیر، بیان کرد: وظیفه یک هنرمند روشنگری است و یکی از نقدهای من به سینمای بدنه روشنگر نبودن آن است و به نظر من یک هنرمند باید بتواند تلنگر بزند و حرف درست را بیان کند. باید این را دانست که تبعیض جنسیتی تنها برای پس از انقلاب نیست و به سال‌های پیش از آن در دوران رضا خان نیز بازمی‌گردد و من مطمئنم اگر یک هنرمند از فیلم خود به عنوان سلاحی برای بیان مفهوم درست استفاده کند آن تلنگر رخ می‌دهد و این اتفاق تنها مختص به ایران نیست بلکه درباره تمامی کشورها است.

این کارگردان افزود: شما فکر می‌کنید طالبان چگونه شکل گرفته است؟ از میان همین افراط‌ها و ققنوس‌هایی که در ذهن و روح کودکان از زمان بچگی ساخته شده است. من معتقدم که اگر شخصی قرار است در هر نقطه‌ای فیلم من را می‌بیند بتواند با آن همذات پنداری کند و تلنگری در آن رخ دهد.

وی با اشاره به اینکه پیش‌تولید این فیلم کوتاه پیش از سال ۱۴۰۰ شروع شد، ادامه داد: من از دی ماه سال گذشته به دنبال لوکیشی معادل کشور افغانستان برای فیلمبرداری این اثر بودم و تا ۱۰ کیلومتری مرز نیز برای پیدا کردن لوکیشن مناسب سفر کردم اما در نهایت شهرک سینمایی دفاع مقدس بهترین گزینه برای ما بود. البته این نکته را باید بگویم که تمام آکسسوار صحنه را برای نشان دادن افغانستان ساختیم و تهیه کردیم تا نزدیک‌ترین مشابهت را ایجاد کنیم.

اخلاقی درباره بازیگران این فیلم کوتاه عنوان کرد: نظر ابتدایی من استفاده از بازیگران چهره بود اما با توجه به تجربیاتی که داشتم حس کردم این کار برای یک فیلم کوتاه نتیجه مثبتی ندارد و بنا بر چنین تصمیمی تمامی بازیگران «هاجرو» را از بازیگران افغان استفاده کردم.

کارگردان «هاجرو» در پاسخ به این پرسش که نظر دیگر فیلمسازان کوتاه این است که استفاده از چهره‌های معروف سینمایی به فروش و دیده شدن فیلم کوتاه کمک می‌کند و چرا او نظری مخالف دارد، گفت: قطعا می‌توانم بگویم که این اتفاق به یک اثر در سینمای کوتاه ضربه می‌زند چراکه فیلم کوتاه مخاطب خاص خود را دارد و مخاطب آن نیز توقع دارد هنگام تماشای یک اثر کوتاه پیش‌زمینه‌ ذهنی از بازیگران آن نداشته باشد. پیش‌تر نیز من در کاری از بازیگر چهره برای کار خود استفاده کردم و درنهایت نتیجه آن اصلا مطابق با آنچه در ذهن من بود، پیش نرفت. به همین علت می‌گویم فیلم کوتاه نیاز به بازیگران مشهور ندارد چراکه با وجود فضای بکر و مخاطبان خاصی که دارد باید متفکرانه تصمیم گرفت و تنها به گیشه توجه نکرد.

اخلاقی درباره توجه نشدن به فیلم‌های کوتاه و مستند در جشنواره ملی فیلم فجر توضیح داد: شما خود خبرنگار هستید و هر روز در کاخ جشنواره حضور دارید، در این جشنواره خبرنگاران نیز به تماشای فیلم‌های کوتاه و مستند نمی‌نشینند و نمی‌توان گفت تنها جشنواره است که تمرکز خود را بر ۲۲ فیلم سینمایی بلند داستانی سودای سیمرغ معطوف کرده است. چنین اتفاقاتی دردناک تر است چراکه رسانه نیز به فکر معرفی آثار کوتاه نیست و حتی فضایی چالشی را در چنین جشنواره‌ای ایجاد نمی‌کند و باید بگویم این اتفاق در کنار نگاه گذرای جشنواره، دلیل رخ ندادن رویدادی مثبت در سینمای کوتاه یا مستند است.

وی ادامه داد: زمانی که اصحاب رسانه بر موضوعی تمرکز نکند اتفاق مثبت یا منفی رخ نمی‌دهد، به عنوان مثال زمانی که پردیس سینمایی چارسو به عنوان خانه چهلمین جشنواره ملی فیلم فجر معرفی شد این اصحاب رسانه بودند که جشنواره را به برج میلاد بازگرداندند. به همین علت می‌گویم زمانی که رسانه هم بی‌تفاوت باشد دیگر فضایی برای نشان دادن درست سینمای کوتاه و مستند ایجاد نمی‌شود. برنامه تلویزیونی «هفت» با نقدهایی که می‌کند و نام‌هایی که بعضاً می‌برد و بعضاً عمدا نمی‌برد باعث ایجاد حساسیت می‌شود و نگاه‌ها را به سویی که می‌خواهد هدایت می‌کند. بنابراین خبرنگاران باید جلسات نقد و بررسی را درباره تمامی آثار مطالبه کنند تا آن اتفاق درست و تاثیرگذار رخ دهد.

این کارگردان درباره برنامه‌ای که در آینده برای اکران «هاجرو» دارد، گفت: این فیلم الان درحال پخش بین‌الملل است و هدف ما نمایش این کار در یک فستیوال مورد تایید اسکار است چراکه در فستیوال‌های خارجی آثار کوتاه اهمیت بیشتری داشته و بهتر دیده می‌شوند. درنهایت اکران آن احتمالا به ۲ یا سه سال آینده موکول می‌شود.

او در بخش دیگر صحبت‌های خود درباره تاثیری که هنروتجربه تا این لحظه بر دیده شدن آثار سینمای کوتاه داشته است، توضیح داد: هنروتجربه اتفاق بسیار خوبی است و اگر بتواند با صداوسیما به یک گفتمان مشترک برای پخش تیزر فیلم‌های برسد و در برنامه‌های سینمایی تلویزیون فضایی برای سینمای کوتاه ایجاد شود این اتفاق خوب دوچندان می‌شود اما در غیر این صورت من فکر نمی‌کنم آینده خوبی برای اکران فیلم‌های کوتاه وجود داشته باشد.

اخلاقی در پایان درباره تازه‌ترین فعالیت‌های خود عنوان کرد: درحال نگارش یک فیلمنامه سینمایی بلند به نام «سورچرون» برای سال آینده هستم و تمام تلاشم این است که اثری درخور توجه مخاطبان و منتقدان تولید کنم که نگاهی متفاوت به فقر و مشکلات اقتصادی دارد. این دومین فیلمنامه بلند من محسوب می‌شود که اولین آن را به دلیل شیوع کرونا و سختی‌های پیدا کردن سرمایه‌گذار کنار گذاشتم.

در خلاصه داستان این اثر کوتاه آمده است: هاجرو دختری در افغانستان است که از همه حقوق اولیه زنان منع شده و برادرش لالا حتی حق بیرون رفتن آزادانه از خانه را از او سلب کرد … هاجرو در اتاقش حصر شده و گلدوزی می کند تا روزی که پسر جوانی به نام اسلم بطور اتفاقی به خانه آنها می آید و او عاشق این مرد می شود. هاجرو تصمیم می گیرد برای رسیدن به اسلم مردد است که بماند یا برود…

مرضیه موسوی، عالم صبور، عماد رسولی، نازیلا احمدی، ستاره موسوی و امیرعباس قره‌باغی از جمله بازیگران این فیلم کوتاه هستند.

عوامل این پروژه عبارتند از کارگردان: افشین اخلاقی، نویسنده: امیرمسعود سهیلی (اقتباسی از کتاب فصل پنجم نوشته خالد نویسا)، مدیر فیلمبرداری: مهدی رضایی، تدوین: مهیار بهمنش، طراح گریم: مرتضی کهزادی، طراح صحنه و لباس: ریحانه اسماعیلیان، مجری طرح: ایمان اخلاقی، صدابردار: مهدی یگانه، طراحی و ترکیب صدا: عرفان ابراهیمی، مدیرتولید: فرشادسرخه، برنامه ریز: سهیل سهیلی، عکاس: پوریا نوری و تهیه کنندگان انجمن سینمای جوانان ایران و افشین اخلاقی.