هنروتجربه-سپیده شریعت‌رضوی: محمد سلیمی‌راد کارگردان مستند «سرباز شماره صفر» می‌گوید زمانی که وارد زندگی سوژه اثر شده و مشکلاتش را به چشم دیده، تعجب کرده است که چگونه ناامید نیست، اعتراضی نمی‌کند و سرزندگی و شادابی در زندگی‌اش موج می‌زند.

محمد سلیمی‌راد کارگردان مستند «سرباز شماره صفر» که با اثر خود در بخش سودای سیمرغ چهلمین جشنواره فیلم فجر حضور داشت و نامزد بخش مستند در این دوره از جشنواره است، در گفتگو با خبرنگار سایت هنروتجربه درباره چگونگی رسیدن به این سوژه اظهار کرد: سوژه این فیلم توسط یکی از دوستانم به من معرفی شد چراکه می‌دانست در حوزه ادبیات پایداری مطالعاتی دارم و علاقه‌مندم که درباره عملیات‌های مختلف به ویژه کربلای ۴ که پدر خودم در آن عملیات به شهادت رسید، اطلاعاتی کسب کنم.

وی ادامه داد: زمانی که با سوژه فیلم ملاقات کردم، متوجه شدم جهانگیر بَدوره (کرمی مقدم) دوست پدر شهیدم است. کم کم رابطه بین ما شکل گرفت و به منزل ایشان می‌رفتم چراکه دوست داشتم اطلاعات بیشتری درباره پدرم به من بدهد. ملاقات‌های مکرر ما باعث شد بیشتر با مشکلات زندگی ایشان آشنا شوم.

کارگردان «سرباز شماره صفر» با اشاره به اینکه با همسر این رزمنده تا مدتی ملاقاتی نداشته است، گفت: هنگامی که از این رزمنده پرسیدم که مشکل همسر شما چیست، پاسخ داد که صورتش در اثر تشنج‌های مکرر و بیماری که دارد، سوخته است و به همین دلیل دائما باید از همسرش مراقبت کند.

سلیمی‌راد افزود: وقتی با زندگی شخصی ایشان آشنا شدم، تصمیم گرفتم درباره زندگیش مستند بسازم. اگر بخواهم کمی درباره مشکلات زندگی این سوژه بگویم باید به این نکته اشاره کنم که ایشان ۱۵ سال است خانه نشین شده و شغلش را از دست داده است تا بتواند از همسرش مراقبت کند.

وی تاکید کرد: اما غیر از روایت زندگی این رزمنده که جانباز نیز هست، این مستند نگاهی به جنگ و اتفاقاتی که در جنگ رخ داده،‌ کرده و به این مساله اشاره داشته است که ایشان متاسفانه سراغ پرونده جانبازی خود برای گرفتن بیمه نرفته است. وقتی از ایشان علت این اتفاق را جویا شدم گفت که پس از مجروح شدن او را به بیمارستان صحرایی شهید بقایی اهواز منتقل کردند و پرونده برایش تشکیل دادند اما این بیمارستان در زمان جنگ بمباران شد و اسناد برای جانبازی‌اش در اختیار ندارد که بتواند خانواده‌اش را بیمه کند.

این مستندساز با اشاره به اینکه بسیاری از رزمندگان به لحاظ جسمی وضعیتی بدتر از جهانگیر دارند اما اساسا اعتقادی به این مساله ندارند که به دلیل مجروح شدن در جنگ باید از حکومت و دولت چیزی بگیرند و یا عایدی برای فرزندان خود فراهم کنند، تصریح کرد: جهانگیر هر آنچه را که داشته برای هزینه درمان بیماری همسرش خرج کرده اما متاسفانه این مریضی تبدیل به یک بیماری لاعلاج تبدیل شده به همین دلیل به دنبال بیمه رفته است تا هزینه بیماری همسرش را تقبل کند.

سلیمی‌راد درباره علت نامگذاری این مستند به «سرباز شماره صفر» یادآور شد: جهانگیر خود را یک بسیجی معمولی می‌داند. برای اولین بار که با ایشان ملاقات کردم به من گفت که یک سرباز صفر بوده است و هم‌اکنون هم به عنوان سرباز صفر به خانواده خود خدمت می‌کند به همین دلیل اسم مستند را «سرباز شماره صفر» گذاشتم.

وی در پاسخ به این پرسش که چگونه جهانگیر را برای ساخت مستند از زندگی‌اش راضی کرده است، اظهار کرد: شش ماه اول صحبتی از ساخت فیلم نشد چراکه ممکن بود با مخالفت ایشان روبه‌رو شوم از سوی دیگر در ابتدا دوست داشتم با ایشان به خوبی ارتباط برقرار کنم و بعد برای ارایه پیشنهاد ساخت مستند پیش قدم شوم. زمانی که فهمیدم ایشان من را مثل خانواده‌اش پذیرفته است، به او گفتم که می‌خواهم اتفاقات زندگی را شما را تبدیل به فیلم مستند تبدیل کنم و جهانگیر هم استقبال کرد.

این مستندساز افزود: برگ برنده فیلم من شخصیت خود جهانگیر است چراکه به دوربین نگاه نمی‌کند در حقیقت حضور دوربین احساس نمی‌شود و ایشان خودش است و بازی نمی‌کند. این اتفاق به پژوهش و ارتباطی که تلاش کردیم برقرار کنیم، باز می‌گردد.

به گفته سلیمی‌راد، سال ۹۸ تنها پژوهش و رفت‌وآمد بدون ضبط یک پلان برای «سرباز شماره صفر» اتفاق افتاد و از اردیبهشت سال ۹۹ تا پایان همان سال مشغول کار روی پروژه و در حقیقت تولید اثر بوده است.

وی با اشاره به اینکه امید در زندگی جهانگیر باعث شد به سراغ ساخت مستندی درباره زندگی او برود، عنوان کرد: من زمانی که وارد زندگی ایشان شدم و مشکلاتش را به چشم دیدم، تعجب کردم که چگونه ناامید نیست، اعتراضی نمی‌کند، با امید و انگیزه به زندگی ادامه می‌دهد و سرزندگی و شادابی در زندگی‌اش موج می‌زند.

کارگردان «سرباز شماره صفر» در جواب به این سوال آیا نهادی برای کمک به این جانباز پای کار آمده است یا نه، گفت: باوجود آنکه «سرباز شماره صفر» در جشنواره سینماحقیقت به عنوان فیلم برگزیده بخش شهید آوینی تندیس طلایی گرفت و در جشنواره‌های معتبر هم نمایش داده شد اما هیچ حرکتی از سوی نهادی خاص به شکل رسمی اتفاق نیفتاده است. جهانگیر اگرچه هیچ توقعی از دیگران ندارد اما یک جا می‌گوید من دست در شناسنامه‌ام بردم و با وجود سن کم به جبهه رفتم و جنگیدم که اگر روزی مشکلی برایم به وجود آمد، دستم را بگیرند و مشکلم را حل کنند‌.

سلیمی‌راد افزود: ما در جریان ساخت این مستند برای حل مشکل ایشان اقداماتی انجام دادیم اما به نتیجه نرسیدیم. مشکل اصلی ایشان بیمه خدمات درمانی است چراکه در طول ماه هزینه‌های زیادی برای درمان همسرش پرداخت می‌کند باید بگویم من قدرت این را نداشتم که مشکل ایشان را حل کنم اما با خود گفتم شاید این فیلم بتواند کاری انجام بدهد و امیدوارم به این قشر توجه بیشتری بشود.

وی با بیان اینکه مخاطبان با این مستند به دلیل آنکه از بطن جامعه بیرون می‌آید، ارتباط برقرار می‌کنند، مطرح کرد: شاید بتوان گفت مستندساز وظیفه‌اش نشان دادن آسیب‌های اجتماعی و مسایلی است که روزانه با آن سرور داریم پس دست اندرکاران باید اهمیت بیشتری به مستند در جشنواره فیلم فجر که رویدادی فرهنگی و هنری و ویترین سینمای ایران است، بدهند تا توجه مسئولان به این گونه از مسایل جلب شود.

کارگردان «سرباز شماره صفر» با اشاره به اینکه علاقه‌مند است مستندش را در هنروتجربه اکران کند، گفت: این موسسه توجه ویژه‌ای به سینما مستند دارد و علاقه‌مندم پس از چهلمین جشنواره فیلم فجر اولین اکران اثرم در سینماهای هنروتجربه اتفاق بیفتد.

سلیمی‌راد در پایان درباره جدیدترین فعالیت خود خاطرنشان کرد: پیش تولید و بخشی از فیلمبرداری مستند جدیدم که اثری بلند است و در اقلیم کردستان عراق استان دهوک می‌گذرد، آغاز شده است و در حقیقت نزدیک به ۲ سال درگیر تولید و پس تولید این مستند که درباره فردی به نام «ماهر» است که تلاش می‌کند دو خانواده را به‌هم برساند، هستم.